كووپەراتيۆ اتىن جامىلعان قارجى پيراميداسى

ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىندە ناقتى كووپەراتيۆتىك سالانى جەتىلدىرۋ, ادال كووپەراتيۆتەر مەن قارجى پيراميداسىنىڭ بەل­گىلەرى بار قۇرىلىمداردى اجى­راتۋ, ازاماتتاردى قور­عاۋ مەن ەكونوميكانىڭ اشىق­تى­عىن ارت­تىرۋ سەكىلدى ماسەلە­لەردى تال­قىلاعان دەپۋتاتتار, مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى مەن ساراپشىلار قارجى پيرا­ميدالا­رى قوعامعا زور زيان كەلتى­رەتىن الاياق­تىق سحەمالاردىڭ ءبىرى ەكە­نىن ايتادى.

«جىل سايىن مىڭداعان ازامات قارجى پيراميدالارىنىڭ قۇربانى بولىپ وتىر. 2021 جىلدان باستاپ قارجى مونيتورينگى اگەنتتىگى 100-دەن اسا «جالعان قار­جى» سحەمالارىن انىقتاپ, 226 ادام سوتتالدى. ولارعا 86 مىڭ ازامات 37 ملرد تەڭگە اۋدارعان. كو­بىنە ادامدار جالعىز ءۇيى مەن كو­لىگىن ساتىپ نەمەسە نەسيە الىپ, قا­رىزعا باتادى. جيعان-تەرگەن اق­شالارىن الاياقتارعا بەرىپ, ءالى دە بايىپ كەتەمىز دەپ سەنەدى. قارجى پيراميدالارى قازىر ءتۇرلى ينۆەستيتسيالىق جو­بالار, جەلىلىك ماركەتينگ, كريپ­توبيزنەس سەكىلدى باسقا دا زاڭ­دى بولىپ كورىنەتىن ستارتاپ­تار رەتىندە جاسىرىنىپ ءجۇر», دەدى قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگى پرەۆەنتسيا جانە تالداۋ ازىرلەمەلەرى دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مىن­دەتىن اتقارۋشى مەدەت نەسىپبەك.

قما وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, قارجى پيراميدالارى قازىر ك­و­بىنە تۇتىنۋ كووپەراتيۆتەرىنىڭ قىزمەتىمەن استىرتىن ءوز ماقسا­تىن جۇزەگە اسىرىپ ءجۇر. ال بۇل زاڭدى ازاماتتار بىرلەستىكتەرىنىڭ قىزمەتىنە نۇقسان كەلتىرىپ, ولارعا دەگەن سەنىمدى جوعالتادى.

«2022 جىلدان باستاپ تۇتىنۋ كووپەراتيۆتەرى رەتىندە قىزمەت ۇسىنعان 12 قارجى پيراميداسىن انىقتادىق. ولاردىڭ قاتارىندا «ەلىماي-2019», «اتا­مەكەن 2021», «عاپ», «جق وتاۋ كز», «امانات ءۇي», «جق اسار باس­پانا», «امانات درايۆ», «ايبا-جانۇيا», «اي ارمان», «قاز ءۇي», «يننوۆاتسيالىق قارجى ىن­تىماقتاستىعى», «ساتىپ الۋشىلار وداعى» تك بار. ءبىز ولاردىڭ ماركەتينگ قىزمەتىن زەرتتەپ, قارجى پيراميداسى سحەماسىنىڭ بەلگىلەرىن كورسەتەتىن نەگىزگى تاۋە­كەلدەردى انىقتادىق. سونداي-اق 10 ۇيىمداستىرۋشى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. شىعىن شامامەن 14 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, 100 مىڭعا جۋىق ازامات زارداپ شەكتى», دەدى قما وكىلى.

باس پروكۋ­راتۋرانىڭ قوعامدىق مۇددە­لەردى قورعاۋ قىزمەتى قار­جى زاڭناماسىن ساقتاۋ باسقارما­سىنىڭ اعا پروكۋرورى ارداق Cۇلەيمەن كەيىنگى جىلدارى پايىز­سىز, ەڭ از العاشقى جارنالار تو­لەۋ سەكىلدى جىلجىمايتىن مۇ­لىك پەن كولىكتەرگە جەڭىلدىك شارت­­تارىن ۇسىناتىن تۇتىنۋ كوو­پەراتيۆتەرىنىڭ قىزمەتى قارقىن الا باستاعانىن ايتتى. ولاردى تەك­سەرۋ بارىسىندا كەيبىر كوو­پەراتيۆتەردىڭ ءىس جۇزىندە قار­جى پيراميدالارىنىڭ قاعي­دا­تىمەن جۇمىس ىستەپ جاتقانىن كورسەتكەن.

«ماسەلەن, ەل اۋماعىندا 49 فيليال, 39 مىڭنان اسا سالىمشىسى بار, 5 ملرد تەڭگەدەن اسا قاراجات تارتىلعان «اسار باس­پانا» تك جاڭا سالىمشىلار­دى تارتۋعا نەگىزدەلگەن باعدار­لامالاردى جۇزەگە اسىرعان. الايدا اكتسيونەرلەردىڭ قارا­جا­تى دۇرىس باعىتتا پايدا­لا­نىلماي, قولما-قول اقشاعا ايىرباستا­لىپ, شەتەلگە اۋدارىلىپ وتىرعان. جالپى العاندا, 2023-2025 جىلدار ارالىعىندا قارجى پيراميدالارىن قۇرىپ, باسقارۋ بويىنشا 183-تەن اسا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەدى پروكۋرور.

وسىلايشا, 2024 جىلى پروكۋراتۋرا قارجى پيراميدالا­رى­نىڭ استىرتىن ىسىمەن كۇرەسۋ ماقسا­تىندا ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس باستايدى. سونىمەن قاتار 2025 جىلدىڭ 12 ناۋرىزىندا ۇكىمەت پروكۋراتۋرا­نىڭ ۇسىنىسىمەن ازىرلەنگەن شارالاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا جول كارتاسىن بەكىتەدى. ال وسى جىل­دىڭ 9 قاڭتارىندا «تۇ­تى­نۋ كوو­پەراتيۆتەرى تۋرالى» زاڭ­عا تۇزەتۋلەر ۇسىنىلدى. زاڭ قا­بىلدانسا, تۇتى­نۋ كووپە­را­تيۆتەرىنە قاتىسۋشى­لار­دىڭ سانى 200 ادامنان اسپاۋى قاجەت, مەملەكەتتىك تىركەۋ­دەگى م ۇلىكتى ساتۋعا تىيىم سالى­نا­دى. كووپەراتيۆتەر قاتىسۋشى­لاردىڭ قۇرامى تۋرالى حابارلاپ, قارجىلىق جاۋاپتى تۇلعانى تاعايىنداۋ قاجەت. سونىمەن قاتار قۇجاتتامانى ساقتاۋدىڭ قاتاڭ ءتارتىبى مەن ۇلەستىك جارنالاردى ەنگىزۋدىڭ قولما-قول اقشاسىز ادىسىنە كوشۋ كەرەك. پروكۋروردىڭ ايتۋىنشا, بۇل شارالار كووپەراتيۆتەردى قار­جى پيراميداسى سحەمالارى ءۇشىن پايدالانۋدىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان.

بۇعان قوسا, بىلتىر قارجى پيراميداسى سحەمالارىنا قارسى تۇرۋدى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان بانكتىك تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەلەرىن قالىپتاستىرۋ ەرەجە­لەرىنە دە تۇزەتۋلەر قابىلدانعان. ونىڭ ىشىندە قارجى پيراميداسى سحەمالارىنا قاتىستى مامى­لەلەردى قوسا العاندا, «زاڭسىز وقيعالار» ۇعىمى ەنگىزىلگەن.

«بانكتەر مۇنداي مامىلە­لەر تۋرالى اقپاراتپەن الاياقتىق­قا قارسى كۇرەس ورتالىعى­مەن مىن­دەت­تى تۇردە الماسىپ وتىرۋى قا­جەت. دروپپەرلەردىڭ دە قىزمە­تىن انىقتاپ, شەكتەۋ تالاپتا­رى بەلگىلەندى. سونداي-اق زاڭ­سىز وقيعالاردىڭ الدىن الۋ راسىمدەرىن ءتيىستى تۇردە ورىن­داۋعا قاتىستى بانكتىك كوم­پلاەنس مەنەدجەرلەرىنە قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيتىلدى», دەدى اگەنت­تىككە قاراستى قارجى ۇيىم­دارىنىڭ ءəدىسناماسى جəنە پرۋ­­دەنتسيالىق رەتتەۋ دەپار­تا­مەنتىنىڭ باسقارما باسشىسى ەرلان سارسەنبەك ۇلى.

وسى ورايدا اگەنتتىك ازامات­تاردىڭ قارجى پيراميداسى سحەمالارىنا تارتىلۋىنا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان اقپاراتتىق, ءبىلىم بەرۋ ءىس-شارالارىن جۇيەلى تۇردە جۇرگىزۋدى قولعا العان.

«Fingramatota.kz ونلاين پورتالىندا قارجى پيراميداسى سحەمالارىنىڭ بەلگىلەرى, كەڭ تارالعان الاياقتىق سحەمالار مەن ولاردان قورعانۋ جولدارى تۋرالى ماتەريالداردى قامتيتىن مامانداندىرىلعان ءبولىم بار. بۇل شارالار قوعامنىڭ حابار­دار­لىعىن ارتتىرۋعا, ازامات­تار­دىڭ زاڭسىز قارجى سحەما­لارى­نىڭ جەتەگىندە كەت­پەۋىنە باعىت­تالعان», دەدى ە.سارسەن­بەك ۇلى.

ال الماتىدا «Boxy Wealth» قارجى پيراميداسى سحەماسىنا قاتىستى تەرگەۋ وسى اپتادا اياق­تالدى. قما حابارلاۋىنشا, كۇدىكتى جوبانىڭ الماتى­داعى بولىمشەسىن ءبىر جىل بويى باسقارعان. ول ازاماتتار­مەن «www.boxywealth.com» ۆەب-سايتى مەن حابار الماسۋ قوسىم­شالارى, سونىڭ ىشىندە باس­تاپ­قىدا تۇتىنۋ تاۋارلارى تۋرالى اق­پارات تاراتاتىن, ال كەيىن­نەن ازاماتتاردى ينۆەستي­تسيا­لىق پلاتفورماعا تارتاتىن «Kundelikti Tabys» چاتى ارقى­لى جۇمىس ىستەگەن. جوباعا قاتى­سۋ ءۇشىن پايدالانۋشىلار ۇسىنىل­عان پاكەتتەردىڭ ءبىرىن ساتىپ الىپ, كۇن سايىن جارنامالىق ماتەريال­داردى قاراپ وتىرۋى قاجەت.ويتكەنى كۇنىنە 5 پا­يىزدان 10 پايىزعا دەيىن تابىس تابۋعا بولاتىنىن ۋادە ەتكەن. سونداي-اق جاڭا قاتىسۋشىلاردى تارتقا­نى ءۇشىن بونۋستار دا ءتۇسىپ وتىر­عان. قاراجات جەكە تۇلعالار­دىڭ (دروپپەرلەردىڭ) بانك شوت­تارى ارقىلى الىنىپ, كەيىن­نەن قاراجات P2P ترانزاكتسيالارى ارقىلى كريپتوۆاليۋتا­عا ايىرباستالعان. سەنىمدىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن كومپانيا تىر­كەلىپ, كەڭسەدە جارنامالىق, كىرىستىلىكتى ارتتىرۋ شارتتارى مەن كورسەتكىشتەرىن كورسەتۋ, ينۆەستورلارعا كەڭەس بەرۋ سە­كىل­­دى جۇمىس جۇرگىزگەن. وسى­لايشا, ­78 جابىرلەنۋشى پيراميدا سحەما­سىنا 110 ملن تەڭگە­دەن اسا ينۆەستيتسيا سالعان. قازىر كۇدىكتى قاماۋعا الىنىپ, ونىڭ الماتىداعى جەر ۋچاسكە­سى سوت ­شە­شىمىمەن تاركىلەندى. قىلمىستىق ءىس سوتقا جولداندى.

بۇل جەردە ەڭ باستىسى ماسە­لەنى ۋشىقتىراتىن – ازاماتتار­دىڭ قارجىلىق ساۋاتسىزدى­عى. از ۋاقىتتىڭ ىشىندە از اقشانى قوماقتى قارجىعا اينالدى­رىپ الامىن دەگەندەردىڭ ەسىندە ۇنەمى «ەڭبەك ەتپەسەڭ – ەلگە وكپەلەمە, ەگىن ەكپەسەڭ – جەرگە وكپەلەمە» دەگەن ناقىل ءسوز ءجۇرۋى قاجەت.