فاشيزمگە قارسى سوعىستا جانقيارلىق ەرلىك كورسەتكەن جاۋجۇرەك اتالارىمىزدى ەسكە الىپ, ونەگەسىن جاس ۇرپاققا ءتۇسىندىرۋ, ناسيحاتتاۋ بۇگىنگى ەڭبەك ارداگەرلەرىنىڭ, اعا بۋىننىڭ مىندەتى دەپ ەسەپتەيمىن. ويتكەنى سوعىستان كەيىن تۋعان ءبىز اكەلەرىمىزدىڭ اندا-ساندا عانا ايتاتىن اڭگىمەلەرىن ەستىپ وستىك. اقىن جاراسقان ءابدىراش «سوعىس كورگەن اكەلەردەن جارالىپ, سوعىس كورگەن انالاردى ەمگەنبىز» دەپ جازعانداي, مەن دە ارداقتى اكەم تۋرالى ەستەلىك جازۋدى ءجون كوردىم.
اكەمىز شاپەن (شارافيددەن) اۋعانوۆ 1906 جىلى ومبى وبلىسى شارباقكول اۋدانى دۇيسەنباي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپتى. 1942 جىلى سول كەزدەگى كوكشەتاۋ وبىلىسى, قىزىلتۋ اۋدانىنا قارايتىن ۇيالى اۋىلىنان سوعىسقا اتتانعان. جاراتقاننىڭ ءساتىن سالۋىمەن 1946 جىلى مايداننان ورالىپ, سوعىستا كۇيزەلگەن شارۋاشىلىقتى قالپىنا كەلتىرۋگە بەلسەنە قاتىستى. ۇلكەن قىزمەتى بولماسا دا سول كەزدە ەكسپەديتور, قۇرىلىس, شوپشىلەر بريگاداسىنىڭ بريگاديرى, قاراپايىم جۇمىسشى رەتىندە ۇيالى ۇجىمشارىن, كەيىن ءححىى پارتسەزد اتىنداعى كەڭشاردىڭ شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا اتسالىسىپ, ايانباي ەڭبەك ەتتى.
جەڭىستىڭ 20 جىلدىعىنا جەتە الماي, 1965 جىلى 59 جاسىندا دۇنيەدەن ءوتتى. ءومىر جاسى قىسقا بولسا دا بۇكىل عۇمىرىن ادال ەڭبەكپەن وتكەرىپ, قيىن كەزدىڭ وزىندە ءدىندى قاستەرلەي ءبىلىپ, بەس ۋاقىت نامازىن قازا جىبەرمەدى. ابزال اكەنىڭ جاقسى قاسيەتتەرى بىزگە, ارتىنداعى ۇرپاعىنا ارقاشان ۇلگى-ونەگە بولىپ قالا بەرەدى.
جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا وراي «Egemen Qazaqstan» گازەتىنەن مايدان ارداگەرلەرى تۋرالى جازىلعانداردى وقىپ, اكەمنىڭ ەرلىكتەرى ءجيى ويىما تۇسە باستادى. ويتكەنى قولىمىزدا ول كىسىنىڭ 1943 جىلدان 1945 جىل ارالىعىنداعى سوعىستا كورسەتكەن قاھارماندىعىن دالەلدەيتىن كسرو قورعانىس حالىق كوميسسارياتى بەرگەن انىقتاما بار. وسى سارعايعان, 80 جىلدان بەرى التىن قازىناداي ساقتالىپ كەلە جاتقان انىقتاما – اۋلەتىمىزدىڭ ەڭ قۇندى جادىگەرى. وندا 163-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىندا اسكەري بورىشىن وتەگەن قىزىلاسكەر شاپەن اۋعانوۆقا مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتىنىڭ توراعاسى ي.ۆ.ءستاليننىڭ بەلگراد, حاركوۆ, رومنا, كيەۆ جانە باسقا قالالاردى جاۋدان ازات ەتۋگە بەلسەنە قاتىسقانى ءۇشىن 17 رەت العىس جاريالانعانى كورسەتىلگەن. سونداي-اق دنەپر وزەنىنەن ءوتىپ, دۋناي وزەنىندەگى ماڭىزدى پلاتسدارمدى ۇستاپ قالۋعا قاتىسقانى ءۇشىن ۆورونەج مايدانىنىڭ قولباسشىسى گەنەرال ۆاتۋنيننەن, كەڭەس وداعىنىڭ مارشالى تولبۋحيننەن العىس العانى وسى انىقتامادا جازىلعان.
اكەمنىڭ قوناق كەلگەندە نەمەسە جۇمىستان قولى بوس كەزىندە سوعىستاعى كەيبىر جاعدايدى ايتقانى ەسىمدە. «مايدانعا كەلىسىمەن بايلانىسشى بولدىم, سودان كەيىن سوعىستىڭ اياعىنا دەيىن بارلاۋشى بولدىم» دەپ باستايتىن اڭگىمەسىن. «بارلاۋعا بارعاندا ارامىزدا ۇزىن بويلى بارلاۋشى جۇرەتىن. سول ازامات وققا ۇشىپ, بەرگەن تاپسىرمانى ورىنداپ كەلگەن سوڭ, الگى جولداستىڭ دەنەسىن الىپ كەلۋگە قايتادان ەڭبەكتەپ باردىق. نە كەرەك, ءبىرىمىز سۇيرەپ, ءبىرىمىز يتەرىپ وتىرىپ جاۋىپ تۇرعان وقتىڭ استىنان جولداسىمىزدىڭ دەنەسىن الىپ شىقتىق», دەي وتىرىپ, سونداعى وزدەرىنىڭ جانكەشتىلىگىنە قايران قالاتىن.
تاعى بىردە ايتقانى كوپ جىل وتسە دە جادىمدا. قالىڭ ورمان. قاسىندا قازاق جولداسى بار, قاراۋىلدا تۇرادى. ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىندا سىتىر-سىتىر دىبىس ەستىلەدى. سويتسە جاۋدىڭ بارلاۋشىلارى ەكەن. بىراق قانشا ادام كەلە جاتقانىن بولجاي المايدى. دىبىس انە-مىنە جاقىندادى-اۋ دەگەن كەزدە اۆتوماتپەن اتا باستايدى. جاۋ جاعىنان دا وق بوراپ, تۇنگى اتىس باستالادى. اتىس كوپكە سوزىلىپ, ءبىر كەزدە تىم-تىرىس بولا قالادى. تاڭەرتەڭ بولعان جاعدايدى باسشىلارىنا ايتادى. جاۋ جاعىنان شىعىن از بولماعان سەكىلدى, ولگەندەرىن جيناپ الىپ كەتىپتى. وسى ەرلىگى ءۇشىن اكەم مەملەكەتتىك ماراپاتقا ۇسىنىلىپ, قىزىل جۇلدىز وردەنىن الادى.
قان مايداننىڭ بەل ورتاسىندا جۇرسە دە, اللانىڭ ساقتاۋىمەن اكەم سوعىستا اۋىر جاراقات الماپتى. بىراق وڭ جاق جاۋىرىندا كىشكەنتاي عانا تەسىك بولاتىن. ءبىزدىڭ بالا كەزىمىز. اكەم جۇمىستان كەلگەندە كويلەگىن شەشىپ, «ال, سىعىڭدار!» دەيتىن. الگى جاۋىرىنداعى كىشكەنتاي تەسىكتەن ءبىر-ەكى تامشى سۋ شىققاسىن اكەم تىنىشتالاتىن. تەسىكتە سوعىستان قالعان سنارياد جارىقشاعى بار ەكەن.
اكەم ءادىل, كەڭپەيىل, قامقورشى بولۋمەن قاتار وتە ەڭبەكقور ەدى. باسقا جاقسىلىقتارىن بىلاي قويعاندا, تىڭ يگەرۋ جىلدارى ۋكراينادان كەلگەن ازاماتتارعا ەكى بولمەلى كىشكەنتاي ءۇيىنىڭ ءبىر بولمەسىن بەردى. 1937 جىلى ۇستالىپ كەتكەن اعالارىنىڭ بالالارىنا قامقورلىق جاساپ, وقىتىپ-توقىتىپ, ارقايسىسىن ۇيلەندىرىپ, وتاۋ قىلىپ شىعاردى. اۋىلداعى كەمتار, جەتىم-جەسىرگە دە قول ۇشىن بەرىپ كومەكتەسىپ وتىراتىن. اكەدەن ەرتە قالساق تا, ونىڭ كوزى تىرىسىندە بەرگەن تاربيەسىن, ادالدىعى مەن ازاماتتىعىن, ەڭبەكقورلىعىن ونەگە تۇتىپ وستىك. قازىر باۋىرلارىمىز ءار سالادا قىزمەت ەتىپ, زەينەتكە شىقتى. ءبىز مايدانگەر اكەمىزدىڭ ۇرپاعىن اتا ونەگەسىنە ساي تاربيەلەۋگە تىرىسىپ كەلەمىز.
اكەمىزدىڭ ءۇش ۇل, ەكى قىزىنان تاراعان نەمەرە, جيەن, شوبەرەلەرى ەلىمىزدىڭ ءار سالاسىندا ادال قىزمەت ەتىپ ءجۇر. ءبىرى شارۋا قوجالىعىن باسقارسا, ەندى ءبىرى – زاڭگەر, قارجىگەر, قۇرىلىسشى, كاسىپكەر, دارىگەر, ۇستاز. ۇرپاعى اتالارىنىڭ سارعايعان قاعازدا تايعا تاڭبا باسىلعانداي جازىلعان جانكەشتى ەرلىك دەرەكتەرىن ۇمىتپايدى.
قايىربەك شاپەنوۆ,
ەڭبەك ارداگەرى, اقجار اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى