قىزمەتتە ءجۇرىپ قازا تاپقان پوليتسەيلەردىڭ وتباسىلارىنا وتەماقى تولەنەدى - دەپۋتات

قازاقستاندا جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى جويىلىپ, ونىڭ ورنىنا قۇقىقبۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جانە قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ باسقارمالارى قۇرىلادى. ال اكىمشىلىك قاماۋعا الىناتىن ادامداردى قابىلداۋ-ءبولۋ ورىندارىندا ۇستاۋعا رۇقسات ەتىلەدى. ىشكى ىستەر سالاسىنا قاتىستى وسى جانە وزگە دە وزگەرىستەر «كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتى سالاسىنداعى نورمالاردىڭ ارتىق (شامادان تىس) زاڭنامالىق رەگلامەنتتەلۋىن بولعىزباۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىندا كوزدەلگەن.   جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى نەگە ءۇمىتتى اقتامادى؟

جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى (جپق) 2016 جىلى حالىقتىڭ پوليتسياعا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ەدى. جپق باستىقتارىن تاعايىنداۋ جانە قىزمەتىنەن بوساتۋ قۇقىعى اكىمدەرگە بەرىلگەن بولاتىن. الايدا ۋاقىت وتە ەكىجاقتى باعىنىشتىلىق, ياعني ءبىر جاعىنان اكىمدىككە, ەكىنشى جاعىنان پوليتسيا دەپارتامەنتىنە باعىنۋ جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىردى. اكىمدەردىڭ كادرلىق شەشىمدەرگە ارالاسۋى دارا باسشىلىق قاعيداتىن بۇزىپ, جپق مەن اۋماقتىق پوليتسيا دەپارتامەنتتەرى اراسىندا كەلىسپەۋشىلىكتەردىڭ جيىلەۋىنە اكەپ سوققان. سول سەبەپتى 2018 جىلى جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى ءوز الدىنا بولەك قۇرىلىم رەتىندە جويىلىپ, اۋماقتىق پوليتسيا دەپارتامەنتتەرىنىڭ ءتيىستى باسقارمالارى بولىپ قايتا قۇرىلدى.

«ەندى زاڭنامادان «جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى» دەگەن ۇعىم الىنىپ تاستالادى. وكىنىشكە قاراي, جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى ءاۋ باستا ودان كۇتىلگەن ناتيجەنى اقتامادى. بۇل جەردە كەيبىر سايكەسسىزدىكتەر, قاراما-قايشىلىقتار ورىن الا باستادى. مىسالى, قاتارىنان ەكى باسشىلىققا باعىنۋ دەگەن سياقتى, پوليتسيا دەپارتامەنتىنە جانە جەرگىلىكتى اكىمشىلىككە باعىنىستىلىق پايدا بولدى. وسىعان بايلانىستى جپق 2018 جىلى اۋماقتىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ قۇرىلىمى رەتىندە قايتا رەتتەلگەن بولاتىن. الايدا بۇل ۇعىم زاڭدا قالىپ تۇرعاندىقتان, ءمينيستردىڭ ءىشىنارا قۇرىلىمدىق وزگەرىس جاساۋىنا, تولىققاندى جۇمىس ىستەۋگە كەدەرگى بولىپ تۇردى. سوندىقتان وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن «جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى» ۇعىمى زاڭنامادان الىنىپ تاستالايىن دەپ وتىر», دەدى جارقىنبەك امانتاي ۇلى.

دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ ورنىنا قۇقىقبۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جانە قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ باسقارمالارى قۇرىلادى. ەكى باسقارما دا جەرگىلىكتى پوليتسيا دەپارتامەنتىنە باعىنادى.

«قۇقىقبۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى باسقارماعا ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار, يۋۆەنالدى پوليتسيا, تابيعات قورعاۋ پوليتسياسى, قارۋ اينالىمىن باقىلاۋ, وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەس بولىمشەلەرى كىرەدى. ال ەندى قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ باسقارماسىنا پاترۋلدىك پوليتسيا, جول-تەحنيكا ينسپەكتسياسى شوعىرلانادى. ءاربىر قىزمەت تىكەلەي ءوز مىندەتتەرىمەن اينالىسادى», دەپ ءتۇسىندىردى ماجىلىسمەن.

اكىمشىلىك قاماۋعا الىنعاندار جازاسىن قابىلداۋ-ءبولۋ ورىندارىندا وتەۋى مۇمكىن

اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق جاساعانى ءۇشىن اكىمشىلىك قاماۋعا الىنعان بۇزاقىلار ارنايى قابىلداۋ ورىندارىندا جازاسىن وتەيدى. الايدا, جارقىنبەك امانتاي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردىڭ سانى ارتىپ بارادى. ماسەلەن, سوڭعى بەس جىلدا بۇل كورسەتكىش 96 مىڭعا دەيىن وسكەن. ال ارنايى قابىلداۋ ورىندارى بۇل جۇكتەمەنى كوتەرۋگە قاۋقارسىز: ەلىمىزدە نەبارى 28 ارنايى قابىلداۋ مەكەمەسى بار, ولاردىڭ 14-ءى وبلىس ورتالىقتارىندا ورنالاسقان جانە بار بولعانى 1 109 توسەك-ورىنمەن شەكتەلگەن.

«ياعني اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىققا قاتىستى سوت شەشىمىن ورىنداۋ ءۇشىن ازاماتتار, ءتىپتى, كەزەككە تۇرۋعا ءماجبۇر. مىسالى, سوت شەشىمى بويىنشا 15 تاۋلىككە اكىمشىلىك قاماۋعا الىنعاندار اكىمشىلىك جازاسىن وتەپ تاستايىن دەسە, ارنايى قابىلداۋ ورىندارىندا ورىن جوق. سوت شەشىمىن ورىنداۋ ءۇشىن بوس ورىن كۇتىپ, كەزەككە تۇرعان ازاماتتار بار. سوندىقتان وسى پروبلەمانى شەشۋ ماقساتىندا اكىمشىلىك قاماۋعا الىنعانداردى قابىلداۋ-ءبولۋ مەكەمەلەرىنە ورنالاستىرۋعا قۇقىق بەرىپ وتىرمىز. قابىلداۋ-ءبولۋ ورىندارىندا ازاماتتىعى جوق, جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتتارى جوق, بىلايشا ايتقاندا تۇرعىلىقتى مەكەنجايى انىقتالماعان ازاماتتار ۋاقىتشا ورنالاستىرىلادى. ياعني بۇل مەكەمەلەرگە ۇلكەن سالماق ءتۇسىپ وتىرعان جوق. ال ارنايى قابىلداۋ ورىندارى جەتكىلىكسىز, ونىڭ ۇستىنە كوبى كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە سالىنعان, ەسكىرگەن. ال ولاردىڭ ورنىنا جاڭالارىن سالۋ ءۇشىن مەملەكەتتەن قىرۋار قاراجات كەرەك. ارينە, بۇل ماسەلە الداعى ۋاقىتتا شەشىمىن تابادى دەگەن ويدامىز, بىراق ازىرگە اكىمشىلىك قاماۋعا الىنعاندار ءۇشىن زاڭعا وسىنداي وزگەرىس ەنىپ وتىر», دەيدى دەپۋتات.

قىزمەت بابىندا قازا تاپقان پوليتسەيلەردىڭ وتباسىنا اقشالاي كومەك

قازاقستاندا 2022 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ قىزمەت بابىندا قازا تاپقان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ وتباسىنا ءبىر رەتتىك كومەكتەن بولەك, تۇراقتى اي سايىنعى اقشالاي كومەك كورسەتىلەدى. ياعني قايتىس بولعان پوليتسەيدىڭ ارتىندا قالعان جەسىرى مەن بالالارىنا ارقايسىسىنا مارقۇمنىڭ جالاقىسىنىڭ 40 پايىزى تولەنەدى. وسى نورما كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازا تاپقان ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ جاقىندارى دەپۋتاتتارعا ءوتىنىش-تىلەگىن جەتكىزگەن.

«بۇل – دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ەنگىزىلگەن نورما. ەڭ اۋەلى الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى ورناتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام دەر ەدىم. ونىڭ ۇستىنە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا 1991 جىلعى 16 جەلتوقساننان 2022 جىلعا دەيىنگى ارالىقتا قايتىس بولعان قىزمەتكەرلەر بار عوي. سول ازاماتتاردان دا «بىزگە نەگە وتەماقى تولەنبەيدى, ءبىزدىڭ جاقىندارىمىز دا بىردەي جاعدايدا قايتىس بولدى عوي» دەگەن ارىز-شاعىمدار تۇسە باستادى. ءبىز ولاردىڭ تالاپ-تىلەگىن ەسكەرىپ, زاڭعا تۇزەتۋ بەردىك. ەگەر وسى زاڭ قابىلدانسا, قاتەلەسپەسەم, 530 وتباسى وتەماقى تولەنەتىن ساناتقا كىرەدى. بۇل – قىزمەت بابىندا قايتىس بولعان پوليتسەيلەردىڭ وتباسىلارىنا مەملەكەتتىڭ قامقورلىعى, قولداۋى. ۇكىمەت وسى باستامانى قولداپ وتىر. بۇعان جىل سايىن قوسىمشا 968 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان, ونىڭ 720 ملن تەڭگەسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن, قالعانى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن كوزدەلىپ وتىر», دەيدى جارقىنبەك امانتاي ۇلى.

وسىلايشا جاڭا تۇزەتۋ ارقىلى 530 وتباسى تۇراقتى اي سايىنعى تولەممەن قامتاماسىز ەتىلمەك.

قازاقستانعا كەلگەن شەتەلدىك ديپلوماتتار ساۋساق ىزدەرىن تاپسىرمايدى

قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزگە كەلىپ, ازاماتتىق العىسى كەلگەن نەمەسە ۋاقىتشا تۇرۋ قۇقىعىنا يە بولعىسى كەلگەن شەتەلدىكتەر عانا ساۋساق ىزدەرىن تاپسىرۋعا مىندەتتى. ەندىگى كەزەكتە قازاقستانعا كىرەتىن شەتەلدىك ازاماتتار ساۋساق ىزدەرىن تاپسىرۋعا مىندەتتەلمەك. الايدا ءبىزدىڭ زاڭنامادا ديپلوماتيالىق قىزمەت قىزمەتكەرلەرى مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن داكتيلوسكوپيالىق تەكسەرىستەن بوساتۋ نورماسى قاراستىرىلماعان. دەپۋتاتتار الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنىپ, رەسمي تۇلعالار, ارنايى  ءىس-شاراعا شاقىرىلعاندار, ديپلوماتتار مەن ولارعا تەڭەستىرىلگەن تۇلعالار مەن ولاردىڭ جاقىندارىن ساۋساق ىزدەرىن تاپسىرۋ مىندەتىنەن بوساتۋدى ۇسىنىپ وتىر.

قاراسورانى وندىرىستىك ماقساتتا پايدالانۋعا رۇقسات ەتىلمەك  

ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالاتىن زاڭ جوباسىنا ەنگەن تاعى ءبىر تۇزەتۋدىڭ ءبىرى – قاراسورانى (كاننابيس) وندىرىستىك ماقساتتا پايدالانۋعا رۇقسات بەرۋ. دەپۋتاتتار قاراسورانىڭ ونەركاسىپكە ارنالعان سۇرىپتارىن ارنايى رۇقساتپەن ءوسىرىپ, وندىرىستىك ماقساتتا قولداناتىن ۋاقىت كەلدى دەپ ەسەپتەيدى.

«بىزدە قازىر 0,00 پايىزبەن, ياعني قۇرامىندا قاراسورا مۇلدەم جوق ءونىمدى پايدالانۋعا, وندىرۋگە رۇقسات ەتىلگەن. ءجىپ شىعارۋ سياقتى دۇنيەگە پايدالانادى. ال ەندى وسىنىڭ 0,03 پايىز دەگەنى بار. ول الدىڭعىسىنا قاراعاندا ساپالىراق. مىسالى كورشىلەس رەسەي, وزبەكستان جانە تاعى باسقا شەت ەلدەردە وسى 0,03 پايىزى وندىرىستىك جولعا قويىلعان. سايكەسىنشە ءبىزدىڭ 0,00 پايىزداعى ونىمدەرىمىز ولارعا باسەكەلەس بولا المايدى, ياعني ساپاسىز بولىپ سانالادى. سوندىقتان بۇل ماڭىزدى تۇزەتۋ دەپ ايتار ەدىم. قاراسورانى وندىرىستىك ماقساتتا پايدالانۋعا ليتسەنزيالانعان ينۆەستورلارعا عانا رۇقسات بەرىلەدى. ال ليتسەنزيا الۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, وعان كوپ قاراجات قۇيۋ كەرەك, عيماراتى تالاپتارعا ساي قورشالعان, جابىق قويمالارى بولۋى شارت جانە ليتسەنزيالانعان كۇزەت قىزمەتىمەن قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىس. كۇزەت قىزمەتىندەگى ادام سانى, اۋماققا قاتىستى تالاپتار دا بولادى. قاراسورانىڭ وندىرىستىك ماقساتتا ءوندىرىلۋىن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قاداعالايدى. ال ەگەر ەرەجە بۇزىلعان جاعدايدا ينۆەستوردى ليتسەنزياسىنان ايىرۋعا, ءوندىرىسىن توقتاتىپ تاستاۋعا دەيىن بارادى. ياعني ايىپپۇلدان بولەك, وسىنداي قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان. ال ەندى, ءوزىڭىز ويلاڭىز, قىرۋار قاراجات سالىپ, ليتسەنزياسىنان ايىرىلىپ قالۋ كەز كەلگەن ينۆەستورعا ءتيىمسىز», دەيدى دەپۋتات.

ونىڭ ايتۋىنشا, ونەركاسىپكە ارنالعان قاراسورانىڭ سۇرىپتارىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ايقىندايدى.

جالپى وسى زاڭ جوباسى اياسىندا 16 زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر.

ءماجىلىس دەپۋتاتى جارقىنبەك امانتاي ۇلىنىڭ پىكىرىنشە, بۇل زاڭ جوباسى پوليتسيانىڭ جۇمىسىن بيۋروكراتيادان ارىلتىپ, ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن رەتكە كەلتىرەدى.

«بۇل ىشكى ىستەر سالاسىن باسقارۋعا دا وڭتايلى. كوپ دۇنيە زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەرگە تۇسەدى. بۇل مينيسترلىككە كەيبىر سۇراقتاردى ماجىلىسكە جۇگىرە بەرمەي, ءوز ىشىنەن رەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بيۋروكراتيالىق جۇكتەمە ازايسا, پوليتسيانىڭ قوعامداعى ءتارتىپ پەن قۇقىقبۇزۋشىلىقتى باقىلاۋىنا كوپ ۋاقىتى بولادى دەگەن ءسوز. سوندىقتان زاڭ جوباسىنىڭ وڭ اسەرى بولادى دەگەن ويدامىز», دەيدى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى.