اقش-تا مۇنايشىلاردىڭ 35 جىلدان بەرگى ەڭ ءىرى ەرەۋىلى باستالدى
اقش-تا باستالعان مۇناي سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەرەۋىلى توعىز مۇناي وڭدەۋشى جانە حيميا ونەركاسىبى زاۋىتتارىن قامتىدى. بۇل تۋرالى امەريكانىڭ Bloomberg اقپارات اگەنتتىگى حابارلادى. وسىنداي اكتسيانىڭ باستالعانى تۋرالى اقپاردى ونى ۇيىمداستىرۋشى – «مەتاللۋرگتەر بىرلەستىگى» (United Steelworkers) كاسىپوداعى ءوزىنىڭ سايتىندا جاريالادى. ەرەۋىلگە قامتىلعان كاسىپورىنداردىڭ قۋاتى امەريكا مۇناي وڭدەۋ سالاسى ەڭبەككەرلەرىنىڭ 10 پايىزدان استامىن قۇرايدى. ال اكتسيا 1 اقپان كۇنى جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا 12:01 ساعاتتا باستالدى. «ازىرگە نارازىلىق قوزعالىسى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ بىرقاتارىن عانا شارپىپ وتىر. بىراق سوڭعى رەت مۇنداي كولەمدەگى ەرەۋىل سوناۋ 1980 جىلى ءوتىپ, ءۇش ايعا سوزىلىپ ەدى», – دەدى Saxo Bank-ءتىڭ اعا ستراتەگى ولە حانسەن Reuters تىلشىسىنە. «مەتاللۋرگتەر» وكىلدەرىنە ءىرى مۇناي كومپانيالارىمەن زاۋىتتارداعى ەڭبەك جاعدايلارىن جاقسارتۋ جونىندە مامىلەگە كەلۋدىڭ مۇمكىندىگى بولا قويمادى. اتاپ ايتقاندا, Shell وكىلدەرى جۇمىستان تىس ۋاقىتتا ەڭبەك ەتۋدى قىسقارتۋ, وندىرىستەگى قاۋىپسىزدىكتى كوتەرۋ سەكىلدى تاعى دا ءبىرقاتار تارماقتار بويىنشا تالاپ قويعان كاسىپوداقتارعا ناقتى ەشتەڭە ايتا الماي, كەلىسسوز ۇستەلىنەن كەتىپ قالدى», – دەلىنگەن United Steelworkers حابارلاماسىندا. اقپاننىڭ 2-ءسى كۇنى بولىپ وتكەن WTI مۇنايىنىڭ سولتۇستىكامەريكالىق سورتىنىڭ ناۋرىز ايىنداعى فيۋچەرسى باررەلىنىڭ تاڭەرتەڭگى 47 دوللارلىق باعاسى 14:40 ساعاتتا 49,5 دوللارعا دەيىن ءوستى. بۇل قاڭتاردىڭ ورتاسىنان بەرى ورىن العان ەڭ ءىرى ءوسىم بولىپ وتىر. وسىدان كەيىن ەرەۋىل باستالىپ كەتتى دە, باعا قايتادان ارزانداۋعا باعىت ۇستادى. Bloomberg ءتىلشىسىنىڭ اتاپ وتكەنىندەي, مۇناي كومپانيالارى ءونىم وڭدەۋ كولەمىن قىسقارتىپ, وندىرىلگەن شيكى مۇنايدىڭ اۋقىمى تاعى دا ارتىلىپ جاتادى, دەگەن قاۋەسەت تاراعاننان كەيىن ورىن الدى.بۇگىن – گرەكيا, ەرتەڭ – يسپانيا مەن يتاليا ما؟
«گرەكيانىڭ قاڭتاردىڭ 25-ءى كۇنى پارلامەنت سايلاۋىندا جەڭىسكە جەتكەن سيريزا پارتياسى داعدارىستى ۇلتتىق تاۋەلسىزدىك ءۇشىن شەتەلدىڭ ەزگىسىنە قارسى كۇرەس دەپ ەسەپتەيدى», – دەپ جازادى پورتۋگاليانىڭ Publico گازەتى. باسىلىمنىڭ بايانداۋىنشا, سيريزا جەڭىسكە جەتكەن كۇنى تۇندە يتاليان فيلوسوفى ءارى راديكالى پاولو فلورەس د´اركايس: «بۇگىن – گرەكيا, ەرتەڭ – يسپانيا, ال ارعى كۇنى – يتاليا», دەپ جازىپتى. جەڭىسكە جەتكەن پارتيانىڭ ليدەرى الەكسيس تسيپراس سول بويدا ەۋروپا ەلدەرىنە تۋرنە جاساپ شىعاتىنىن مالىمدەدى. ول سول ساپارىندا ەۋروپانى قايتا قۇرۋدى اياقتاپ شىعۋعا ۋادە ەتتى. «25 قاڭتار – بۇل تەك ءبارىنىڭ باسى عانا, ەندى سيريزا-دان كەيىن يسپانيادا Podemo پارتياسىنىڭ جەڭىسى كەلەدى, ال كەلەسى جىلى يرلانديادا Sinn Féin بارىنەن باسىم تۇسەدى», – دەدى ول وسى ساتتە سويلەگەن سوزىندە. Podemos-تىڭ كوشباسشىسى پابلو يگلەسياس ءوز كەزەگىندە: «2015 جىل يسپانيا مەن ەۋروپا ءۇشىن بەتبۇرىستى كەزەڭ بولادى. ءبىز مۇنى گرەكيادان باستايمىز», – دەپ مالىمدەدى. سونىمەن بىرگە, «قاتاڭ ۇنەمدەۋ ءداۋىرىنىڭ» اياقتالعانى, ەندى گرەكيانىڭ 2010 جىلى ەۋروايماقتا جاساعان قادامىنىڭ دومينوداعىداي كەرى بۇرىلاتىن كەزەڭى كەلگەنى» جاريا ەتىلدى. قازىر سول «ارمانداستار-قۇرداستار» تاريحتا 1848 جىلى ورىن العان «حالىقتار كوكتەمىنىڭ» جاڭا نۇسقاسى كەلە قالاتىنىنا باتىل سەنىپ وتىر. بىراق كوتەرىڭكى كوڭىلدىڭ قاباعىنا كىربىڭ تۇسىرەتىن ءۇش ءتۇرلى جاعدايات بار. بىرىنشىدەن, سيريزا وزىنە وداقتاس رەتىندە «تاۋەلسىز گرەكتەر» (انەل) پارتياسىن تاڭداپ الدى. بۇل جاڭالىق ريم مەن پاريج ءۇشىن ۇستەرىنەن بىرەۋ توسىننان مۇزداي سۋدى قۇيىپ جىبەرگەنمەن بىردەي بولدى. سوندىقتان دانيەل كون-بەنديت مۇنداي كواليتسيانى «تابيعاتقا جات تىرلىك» دەپ باعالادى. ەكىنشىدەن, فينليانديادا 19 ساۋىردە وتەتىن بولىپ بەلگىلەنگەن پارلامەنت سايلاۋىندا ەۋروپا وداعىنا سىن كوزىمەن مىسقىلداي قارايتىن «ناعىز فيندەر» پارتياسى مۇنى ەلەكتوراتتى بريۋسسەل مەن وڭتۇستىككە قارسى قويۋعا ادەمى پايدالانىپ كەتكەلى تۇر. ەگەر بۇل پارتيا جەڭىسكە جەتەر بولسا, ول «گرەكتەرگە قارسى» سايلاۋلاردىڭ ەڭ الدىڭعى شەبىن باستاماقشى. ۇشىنشىدەن, گرەكيانىڭ ءىشىنارا جويىلماقشى بولىپ جاتقان قارىزدارىنىڭ ءدۇمپۋى سولتۇستىك ەۋروپا ەلدەرىن تاباندارىنان تىك تۇرعىزادى. «بۇل كۇرەستى اسىرە وڭشىل كۇشتەر مەن ۇلتتىق پارتيالار باستاۋلارى مۇمكىن», – دەيدى وسى ورايدا بريتانيالىق تالداۋشى گيدەون راحمان. بىراق وڭتۇستىكتىڭ ءوزى بىرتەكتى ەمەس. پورتۋگاليا ەكى پارتيالى لوگيكانى ۇستانىپ كەلەدى. فرانتسيادا ەۋرو مەن دوللاردىڭ اراسىنداعى قاتاڭ ەكونوميكالىق كۇرەستىڭ پايداسىن مارين لە پەن حانىمنىڭ «ۇلتتىق مايدانى» كورەتىن ءتۇرى بار. مۇنى وسى اپتادا جۇرگىزىلگەن ساۋالداما قورىتىندىسى اتالمىش پارتيانىڭ سايلاۋشىلاردىڭ 30 پايىزعا داۋىسىن الاتىنىن كورسەتكەنى دە ايعاقتاي تۇسەدى. ال مارين سيريزا-نى قولدايدى, دالىرەگى, ونى ەۋروپا وداعىن «سىنعا الۋ» ناۋقانىن كەڭىنەن ورىستەتۋگە جاقسى پايدالانعالى وتىر. يتاليادا دا وسى جاعداي: سيريزا-نىڭ جەڭىسىن سولشىل راديكالدار ەمەس, قازىرگى كەزدە لە پەنمەن جاقىنداسىپ العان بەپپە گريللو مەن «سولتۇستىك ليگاسى» ءوز مۇددەلەرىنە پايدالانباقشى.پايعامبار تۋرالى فيلم سۋننيتتەر مەن شيتتەردى ەكىگە جارادى
«مۇحاممەد پايعامباردىڭ سۋرەتىن سالۋعا بايلانىستى تۋىپ وتىرعان بۇكىلالەمدىك جانجالدىڭ ءۇنى ءالى سايابىر تاپپاي تۇرعان كەزدە ول تۋرالى ومىرباياندىق ءفيلمنىڭ ەكرانعا جول تارتقالى تۇرعانى ماعلۇم بولىپ, مۇنىڭ ءوزى يسلام دۇنيەسىندە جاڭا كيكىلجىڭ مەن قاراما-قايشىلىقتىڭ تۋىپ كەتۋىنە سەبەپكەرلىك ەتكەلى تۇر», – دەپ جازادى اقش-تىڭ Newsweek گازەتى. كارتينا يران يسلام رەسپۋبليكاسىندا تۇسىرىلگەن. ەلدىڭ بۇكىل كينەماتوگرافياسى تاريحىنداعى ەڭ قىمبات فيلم بولىپ وتىرعان ونىڭ الداعى جەكسەنبى كۇنى تۇساۋكەسەرى وتكىزىلمەكشى. «جاراتقاننىڭ ەلشىسى مۇحاممەد» دەپ اتالاتىن لەنتا تەھراندا يسلام رەۆوليۋتسياسىنىڭ 36 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىرعان حالىقارالىق كينوفەستيۆالدىڭ اشىلۋ راسىمىندە كورسەتىلەدى. رەجيسسەر مادجيد مادجيدي كارتينانى تۇسىرۋگە ءوزىنىڭ بەس جىلىن جانە مەملەكەتتىڭ 30 ميلليون دوللار اقشاسىن جۇمسادى. پايعامبار ءومىرىنىڭ 12 جاستاعى كەزەڭىنەن باستاپ قامتيتىن بۇل فيلم مەجەلەنگەن تريلوگيانىڭ باسى بولىپ تابىلادى. باتىستا پايعامباردىڭ سۋرەتىن كەلەمەجدەپ سالۋ سوڭعى اپتالاردا مۇسىلماندار تاراپىنان قاتتى اشۋ-ىزا تۋعىزىپ, سونىڭ سىزاتى قارۋلى يسلاميستەردىڭ كاريكاتۋراعا جاۋابى رەتىندە Charlie Hebdo ساتيرالىق جۋرنالى رەداكتسياسىنا باسىپ كىرىپ, 12 ادامدى جەر جاستاندىرۋىنا ۇلاسقانى بەلگىلى. بۇعان قارسى جاۋاپتى رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرى ارادا ءبىر اپتا وتكەندە جۋرنالدىڭ الدىڭعى مۇقاباسىنا مۇحاممەد پايعامباردىڭ ءراسىمىن قايتا شىعارۋ ارقىلى بەرىپ, تاعى دا كۇللى مۇسىلمان الەمىنىڭ تەگەۋرىندى قارسىلىقتارى استىندا قالدى. ولار جەر بەتىنىڭ بىرقاتار ەلدەرىندە ەرەۋىلدەر تۇرىندە كورىنىس تاپتى. الايدا, «جاڭا فيلم ەشكىمنىڭ دە مۇنداي نارازىلىعىن تۋعىزباۋى كەرەك» دەپ ەسەپتەيدى يران كينو قايراتكەرلەرى. ولار مۇنى كارتيناداعى بىردە-ءبىر كادردا پايعامباردىڭ كەسكىن-كەلبەتى كورسەتىلمەيتىنىمەن تۇسىندىرەدى. ناقتىراق ايتقاندا, مادجيدي ارنايى شاقىرعان يتاليان كينەماتوگرافيسى, «وسكار» سىيلىعىنىڭ جەڭىمپازى ۆيتتوريو سترورارو مۇنى يراندا دىنگە قاتىستى قۇرمەت تۇرىندە باعالاناتىن ۆيزۋالدى تۇردە بەينەلەۋ جولىمەن كەلتىرگەن بولىپ شىقتى. قۇران پايعامباردىڭ كەلبەتىن اشىق كورسەتۋگە ناقتى تىيىم سالماعانىمەن, يسلام سالتىندا ونىڭ بەينەسىن كەسكىندەۋگە رۇقسات ەتىلە قويمايدى. ال شيتتەر مەن سۋننيتتەر مۇحاممەد پايعامباردىڭ ۆيزۋالدى كەسكىن-كەلبەتى جونىندە دە ءبىر پىكىردە ەمەس. دەمەك, شيتتەر مەكەن ەتەتىن يراندا ومىرگە كەلگەن ءفيلمنىڭ تاياۋ شىعىس پەن ونىڭ سىرتىنداعى سۋننيتتەر تاراپىنان نارازىلىققا تاپ بولىپ, ونىڭ ەكى جاقتى قىرعي-قاباق قالىپقا بارىپ قالۋلارىنا جەلەۋ بولىپ كەتۋى ابدەن ىقتيمال. رەجيسسەر وسى ءفيلمدى تۇسىرەر الدىندا شيتتەرمەن دە, سۋننيت دىندارلارىمەن دە كەزدەسىپ, اقىلداسىپ كورگەن ەكەن. بىراق ەكى جاقتى بىردەي قاناعاتتاندىرىپ, ولاردىڭ ىمىراعا كەلۋلەرىن قامتاماسىز ەتە الماعان. ال سۋننيت تەولوگياسىن زەرتتەۋدىڭى الەمدەگى جەتەكشى ينستيتۋتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن ەگيپەتتىڭ «ءال-اجدار» ۋنيۆەرسيتەتى 2012 جىلى وسىنداي ءفيلمدى ءتۇسىرۋ قولعا الىنعالى جاتقانىنان حاباردار بولعان بويدا ونى جاساۋشىلاردى جەردەن الىپ, جەرگە سالۋدان اسا ءبىر قاتتى قىمسىنا قويعان جوق. «ءبىز يراننان بۇل ءفيلمدى شىعارۋدان اۋلاق بولۋدى تالاپ ەتەمىز, ويتكەنى, مۇسىلمان بالاسىنىڭ اقىل-ويىندا كەلبەتى بۇزىلىپ كورسەتىلگەن پايعامباردان باسقا ەشتەڭە قالماي قويادى. ءبىز بارلىق كينەماتوگرافيستەردى ءدىن مەن پايعامبارلارعا قۇرمەتپەن قاراۋعا شاقىرامىز», – دەپ اتاپ ءوتتى وزدەرىنىڭ مالىمدەمەلەرىندە يسلام زەرتتەۋ ادەمياسىنداعى عالىمدار. ال قازىر ولار يراندا اتالمىش كارتينانى كورسەتۋدەن باس تارتۋدى ۇسىنىپ وتىر.شەكارا شەبىن بەكىتۋگە كىرىستى
«وزبەكستان شەكاراسى شەبىن شۇعىل بەكىتۋدىڭ شارالارىمەن شۇعىلدانا باستادى. بۇعان بيلىك رەسپۋبليكا تەرريتورياسىنا «يسلام مەملەكەتى» ەكسترەميستىك توبىرى مۇشەلەرىنىڭ باسىپ كىرۋ نيەتى بار ەكەنى تۋرالى اقپارلار ەستىلە باستاعاننان كەيىن بارۋعا ءماجبۇر بولدى», – دەپ حابارلادى رەسەيلىك Interfax.Ru اقپارات اگەنتتىگى. «بىزدە وزبەكستان جەرىندە 2014 جىلى قولعا تۇسكەن «يراك جانە لەۆانتا يسلام مەملەكەتى» (يليم) مۇشەلەرىنىڭ مۇنداعى ءىس-ارەكەتتەرى جەرگىلىكتى جاستاردى توبىرعا شاقىرۋمەن شەكتەلىپ قالمايتىنى جونىندە وتە سالماقتى بولجامدار بار», – دەدى وزبەكستان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنىڭ اناليتيگى سەيسەنبى كۇنى رەسپۋبليكا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋىندە. ونىڭ ايتۋىنشا, يليم مۇشەلەرى 2015 جىلعى كوكتەمدە وزبەكستان تەرريتورياسىندا بىرنەشە لاڭكەستىك اكتىلەر جاساماقشى بولعان. «ءبىز تاپ سول ءۇشىن دە شەكاراداعى كۇزەتتى كۇشەيتىپ جاتىرمىز», – دەدى قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنىڭ قىزمەتكەرى. ونىڭ بايانداۋىنشا, قولعا تۇسكەندەر پاكىستاندا 2013 جىلى اسكەري دايىندىقتان ءوتىپ, 2014 جىلى ەلگە ورالعان وزبەكستان ازاماتتارى بولىپ شىقتى. ولاردىڭ ماقساتى توبىر قاتارىنا جاستار تارتۋ بولعان. شەكارانى بەكىتە ءتۇسۋدىڭ ءبىر سەبەبى اۋعانستاننان كەلەتىن اپيىننىڭ جولىن كەسۋدى كوزدەيدى.ليتۆا اسكەر شىعىنداردىڭ كولەمىن كۇرت ارتتىرا باستادى
«بيىلعى جىلى ليتۆا اسكەري شىعىندار كولەمىن كۇرت ارتتىرىپ, ناتو-نىڭ 28 ەلى اراسىندا 19-ورىنعا كوتەرىلدى», – دەگەن اقپار تاراتتى بريتانيانىڭ The Financial Times گازەتى. رەسپۋبليكا سوڭعى كەزدەرگە دەيىن بۇل كورسەتكىش بويىنشا ەڭ سوڭعى ورىننىڭ الدىندا تۇرىپ كەلدى. «ناتو-نىڭ قورعانىس شىعىندارىن انىقتاپ بەرۋىن باسشىلىققا العان ەلدىڭ قورعانىس ۆەدومستۆوسى 2015 جىلى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ پايىزدىق ۇلەس-سالماعى بويىنشا ناتو-نىڭ, ارمياسى جوق يسلانديا مەملەكەتىن قوسپاعاندا, قالعان 28 ەلى اراسىندا 19-ورىنعا شىقتى», – دەلىنگەن ليتۆا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە سىلتەمە جاساعان باسىلىم. دايىنداعان سەرىك ءپىرنازار, «ەگەمەن قازاقستان».