ءبارىبىر كوشىرۋگە تۋرا كەلەدى

اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ سانيتارلىق-قورعانىس ايماعىنا تۇرعىن ۇيلەرى كىرگەن مەنشىك يەلەرى ماسەلەنىڭ تۇپكىلىكتى شەشىلگەنىن قالايدى ەكى جىلعا نەگە سوزىلدى؟ ەكى جىلدان بەرى شەشىمىن تاپپاعان بۇل ماسەلە نەدەن تۋىنداپ ەدى؟ ونىڭ ءمانىسى مىنادا: اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋى­تىن جاڭعىرتۋ جوباسى اياسىندا ەكى ءىرى كەشەننىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ءبىرىنشىسى – حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەر شىعاراتىن كەشەن, ەكىنشىسى – مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ كەشەنى. وسىعان وراي ءتيىستى زاڭدىلىققا سايكەس سانيتارلىق-قورعانىس ايماعى ەميسسيالىق نۇكتەدەن 1 شاقىرىمدىق راديۋستا بولۋى قاجەت. ەندى اتالعان ايماققا «پەرەتاسكا» اتالاتىن جەكە سەكتورداعى تۇرعىن ۇيلەر شوعىرى وتە جاقىن ورنالاسىپ تۇر. ءبىرىنشى جوبا بويىنشا قاۋىپتى ايماققا 6 تۇرعىن ءۇي جەر تەلىمىمەن كىرەدى, ال ەكىنشى جوبانىڭ ايماعىنا 270 ءۇي جەر تەلىمىمەن بىرگە ەنەدى. – بىزگە بۇل جونىندەگى ەسكەرتۋ 2013 جىلى بەرىلگەن ەدى. وندا زاۋىتتى جاڭعىرتۋعا بايلانىستى اۋماعىنىڭ كەڭەيەتىندىگى, سوعان وراي جەر تەلىمىن ساتىپ الۋ ماسەلەسى 2015 جىلعا دەيىن شەشىمىن تاباتىندىعى حابارلانعان ەدى, – دەيدى تۇرعىن ءۇيى بۇزىلۋعا ءتيىس اۋماققا كىرگەن زەينەتكەر الەكساندر گۋشين. – وسىنداي حابارلامادان سوڭ تۇرعىندار كوشۋگە دايىندالا باستادى. بىرەۋلەرى جەر تەلىمىن ىزدەدى, وزگەلەرى وزگە جەر تەلىمىن ساتىپ الدى. ال ءۇشىنشى بىرەۋلەرى قالانىڭ باسقا اۋداندارىنان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدى قولعا الدى. بىراق مىنە, 2015 جىل باستالسا دا كوشىرۋگە بايلانىستى ءىس العا جىلجىعان جوق. بارىنەن بۇرىن كوشىرۋ ماسەلەسىنىڭ ناقتىلانباعانى تۇرعىنداردىڭ الداعى تىرشىلىگىنە قولبايلاۋ بولاتىنداي. ويتكەنى, ۇيىمىزگە جوندەۋ جۇرگىزۋدى, نە جۇرگىزبەۋدى, اعاشتاردى باپتاۋ, كوكتەمدە جاس كوشەتتەردى وتىرعىزۋ قاجەت پە, جوق پا, مىنە, ءبىز وسىنى بىلە الماي وتىرمىز... ءبىز «باعا ماسەلەسى» جونىندە كەلىسىم جاساۋ­­­عا دايىنبىز. تەك بىزگە الدىن الا كو­شى­رۋدىڭ ناقتى مەرزىمىن حابارلاسا ەكەن. زاۋىتتا جاڭعىرتۋ جوبالارىن ىسكە قوسۋ مەرزىمى بەلگىلى بولىپ وتىر. ماسە­لەن, حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەر شىعارۋ كەشەنى بيىلعى شىلدەدە جۇمىس جاساي باستاماق. ال مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ كەشە­نىنىڭ جۇمىسى كەلەسى جىلى ىسكە قوسى­لادى. دەگەنمەن, سانيتارلىق-قورعانىس ايماعىندا تۇرعىن ۇيلەردىڭ بولۋى ارنايى كوميسسيانىڭ قابىلداۋ اكتىسىنە قول قويۋىنا كەدەرگى جاسايتىنى داۋسىز. تىعىرىقتان شىعار جول ىزدەستىرىلۋدە وسى ماسەلەگە وراي «ءاتموز» سەرىكتەستىگى زاڭ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى اسقار راحمانوۆ ءدال وسىلاي دەيدى. ونىڭ پىكىرىنشە, الدىمەن تۇرعىن ۇيلەرى جەر تەلى­­مىمەن بىرگە حوش ءيىستى كومىر­سۋتەكتەر شىعارۋ كەشەنىنىڭ ساني­تارلىق-قورعانىس ايماعىنا كىرگەن مەنشىك يەلەرىنىڭ ماسەلەسىن وڭتايلى شەشىپ الۋ قاجەت. ءوت­كەن جىلدىڭ تامىزىندا سول كەزدەگى مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ۇزاقباي قارابالين وتكىز­گەن ءماجىلىستىڭ قورىتىندىسىمەن ۆەدوموستۆوارالىق كوميسسيا قۇرۋ جانە كوڭىلگە قونىمدى وتەماقىمەن ءوز ەركىمەن كوشىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. سونىڭ ىشىندە ­داۋلى ماسەلەلەردى سوت ارقىلى شەشۋ ۇيعارىلعان. – ءبىز وسى ءتۇيىندى ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋ جولدارىن ىزدەس­تىرۋدەمىز. الايدا, تۇرعىندار 2013 جىلى جۇرگىزىلگەن باعالاۋمەن كەلىسپەي وتىر. شىندىعىندا سول كەزگى باعالاۋ ەسكىردى عوي. سول سەبەپتەن, ءبىز بىلتىرعى قىر­كۇيەكتە الدىمەن 6 مەنشىك يەسى­نىڭ مۇلكىن باعالاۋ جونىندە سوتقا ارىز تۇسىرگەنبىز. الايدا, 2014 جىلعى جەلتوقساندا قالالىق سوت ەكى تالاپ-ارىز بويىنشا ولاردى قاراۋسىز قال­دىرۋ جونىندە شەشىم شىعاردى, – دەپ كەڭى­رەك مالىمەت بەردى اسقار راحمانوۆ. – سۋديا­نىڭ شەشىمىنە سايكەس كوشىرۋگە بايلانىستى سوتقا تەك جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان, ياعني, قالالىق اكىمدىك قانا جۇگىنە الادى. دەمەك, وزگە دە تالاپ-ارىزدار وسىنداي ۇيعارىممەن كەرى قايتارىلاتىن شىعار.   كەلىسىم بە, الدە ءماجبۇرلى شارا ما؟ شىندىعىن ايتۋ قاجەت, ءاتموز-ءدى جاڭعىرتۋ جوبا­لا­رى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق دا­مۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ىسكە اسىرىلۋدا. حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەر شىعارۋ كەشەنى جوباسىمەن ەلىمىز ءۇشىن ەڭ قاجەتتى شيكىزاتتار شىعارىلا باستايدى. ناقتىلاي ايتقاندا, مۇندا شىعارىلاتىن بەنزول مەن پاراكسيلول قازاقستاندا العاش رەت قولعا الىنىپ جاتقان مۇناي-حيميا كەشەنى ءۇشىن تاپتىرمايتىن شيكىزات بولعالى وتىر. وسىناۋ شيكىزاتتىق ونىمدەردەن مۇناي-حيميا كەشەنىندە پاراكسيلول مەن پوليپروپيلەندى مولىنان شىعارۋ ىسكە اسىرىلماق. سونىمەن بىرگە, زاۋىتتاعى تاعى ءبىر جوبا – مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ كەشەنى ىسكە قوسىلعاندا مۇنداعى ەكولوگيالىق تازالىعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جوعارى وكتاندى جانارماي ءوندىرىسى 3 ەسەگە جۋىق وسەدى. – ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ – ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز. سول سەبەپتەن, ءبىز ورتاق كەلىسىم جاساي الامىز. جانە بارلىق تاراپتاردىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن وڭتايلى شەشىم الىنادى دەپ سەنەمىن. دەگەنمەن, ءبىز بۇل ءىستى مەملەكەتتىك اتقارۋشى ورگاننىڭ ارالاسۋىنسىز جانە كومەگىنسىز اتقارا المايمىز, – دەيدى اسقار راحمانوۆ. ەندىگى قادامدى قالالىق اكىم­دىك جاساپ, توقەتەر ءسوزدى ايتۋى ءتيىس. ويتكەنى, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ مەملەكەتتىڭ قاجەتىنە وراي جەر تەلىمدەرىن ءماجبۇرلى تۇردە الىپ قويۋ قۇقىعى بار. بىراق, بۇل – مەنشىك يەلەرىنىڭ ولاردىڭ جەر تەلىمىن ساتىپ الۋ شەشىمىنە كەلىسپەگەن نەمەسە تاراپتاردىڭ باعا جونىندە ورتاق ۇيعارىمعا كەلمەگەن جانە باسقا كەلىسىمدەر بويىنشا ءوزارا ۋاعدالاسا الماعان جاعدايدا عانا قولدانىلاتىن ءماجبۇرلى شارا. ارينە, تاراپتار ءبىر ۇستەل باسىندا كەلىسىمگە كەلىپ, ءوزارا ۋاعدالاسادى دەگەن ءۇمىت بار. سوندا عانا ءماجبۇرلى شارا قولدانىلمايدى. قالاي بولعاندا دا «پەرەتاسكا» اتالاتىن جەكە سەكتورداعى تۇرعىن ءۇي يەلەرىن ءبارىبىر كوشىرۋگە تۋرا كەلەدى. جولداسبەك شوپەعۇل, «ەگەمەن قازاقستان». اتىراۋ وبلىسى.