«كۇرەڭ كۇز»

مۇقاعاليدىڭ عانا ەمەس, ءمادينانىڭ دا قوشتاسۋ ءانى بولدى ولەڭنىڭ ىشىندە دە ونە بو­يىڭا دارۋمەندەي تاراپ, وكپە-باۋىرىڭدى ج ۇلىپ الارداي جان-دۇنيەڭدى قوپارىپ, داۋرەن كەشتىرەتىن, ءسويتىپ بارىپ, سازگەرىن تاپقاندا كەرەمەت انگە اينالا­تىن جىرلار بار. ول – مۇقاعالي­داي اقيىق اقىنداردىڭ جاۋھار ­جىرلارى. وسى تاقىرىپقا ازدى-كوپتى قالام سۇيكەپ جۇرگەندە ءتۇيسىن­گەنىمىز, كەرەمەت ءان تۋ ءۇشىن ونىڭ ءسوزىن جازعان ادام دا, اۋەنىن تاپقان سازگەر دە سانسىز ىشتەي سابىلادى, شىنايى تولعانادى, شىن مانىندە جىلاپ, جاساندىلىقسىز ازاپ شەگەدى نەمەسە ەشكىم ەلەستەتىپ تە كورمەگەن عاجايىپ كۇي كەشەدى... – مىنا دۇنيەدە ءبىز بىلمەيتىن ءبىر تىلسىم كۇشتىڭ, اقىلىمىز جەتپەيتىن زاڭدىلىقتاردىڭ بار ەكەنى راس. مەن ءۇشىن حالىققا ەڭ تەز تاراعان شىعارما بولعانىمەن, قاتتى قينالىپ شىققان ءان «كۇرەڭ كۇز» بولدى, – دەپ باستادى ءاڭ­گىمەسىن ەلگە تانىمال كومپوزيتور, ءانشى, كۇيشى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى گۇلنار داۋكەنوۆا. – وسى ءاندى جازاردا جۇرەگىمدى ءبىر مۇڭ كەرنەپ, جانىمدى قويارعا جەر تاپپاي, مۇقاعاليدىڭ ولەڭ جيناعىن قولىما السام بولدى, نە قۇدىرەت ەكەنى بەلگىسىز, 226 بەتتەگى «كۇرەڭ كۇز» دەگەن جىر قايتا-قايتا كولبەڭدەپ شىعا بەردى. قوش ەندى, قوش بول, كۇرەڭ كۇز, كۇرەڭ مۇڭ ساعان جىبەردىم. كۇلەرمىن دەپ ەم, تۇنەردىڭ, بىلەرمىن قالاي, بىلەرمىن؟... ولەڭ جولدارىن العاش وقى­عاندا ءبىر ءتۇرلى توسىرقاپ, اپىر-اي, «كۇرەڭ بەل», «كۇرەڭ ات» دەگەندى ءبىلۋشى ەدىم, كۇرەڭ كۇزى نەسى دەپ, تۇسىنە المادىم. ارتىنان ولەڭدى وقي-وقي كەلە, پەندە مىنا دۇنيەدەن باز كەشكەندە سارى التىنداي كۇزدىڭ ءوزى كۇرەڭ تارتىپ كەتەتىنىن بار جانىممەن ۇقتىم. كوكىرەگىمدەگى شەرلى ساز دا وسى ولەڭنىڭ سوزدەرىنە ۇيلەسەتىن سەكىلدى. شىنىمدى ايتسام, ەشقاشان مۇقاعاليدىڭ ولەڭدەرىنە ءان جازۋعا جۇرەگىم داۋالامايتىن, ول ءبىر جۇمباق, كۇردەلى اقىن عوي. ونىڭ پوەزياسىنا جاقىن كەلۋگە باتپاي, الىستان وراعىتىپ ءجۇرۋشى ەدىم. جانىمدى جەگەن بار قايعىمدى وسى اۋەن سىرتقا شىعارعانداي بولدى. – الايدا, باسىندا بۇل ءاندى ءمادينا ەراليەۆاعا بەرەمىن دەپ ويلاعان جوقپىن. ءاندى جازىپ, نوتاعا ءتۇسىرىپ, «ءپىسىرىپ» جۇرگەندە ءمادينا ءوزى تەلەفون شالىپ قالماسى بار ما. مەن جاڭا ءان جازىپ بىتىرگەنىمدى ايتىپ, ونى تەلەفون ارقىلى ماديناعا ورىنداپ بەردىم. ول تىڭداپ بولدى دا «وسى ءاندى ماعان بەرشى» دەدى. مەن مۇنداي كۇتپەگەن وتىنىشتەن كەيىن, نە ايتارىمدى بىلمەي, ۇندەمەي, ويلانىپ قالىپ ەدىم, ءمادينا: – ءانىڭدى ماعان قيماي تۇرسىڭ با, شىنىمدى ايتسام, مەن دە سوڭعى كەزدە ءبىر ءتۇرلى «كۇرەڭ كۇز» بولىپ ءجۇرمىن, – دەگەنى... – سونىمەن, بۇل ءاندى اقىرى ءمادينا ورىندايتىن بولدى. ول مەنىڭ «ساعىندىم, ساعىم جىلدار», «شىڭداعى شىنارىم-اي» اتتى اندەرىمدى دە جۇرەگىمەن ورىنداپ, جۇرتتىڭ قوشەمەتىنە بولەنىپ جۇرگەن كەزى ەدى. بۇل ءان دە وسىلاي ەراليەۆانىڭ ەنشىسىنە ءتيدى. بىراق, «كۇرەڭ كۇز» ونىڭ قوشتاسۋ انىنە اينالاتىنىن كىم بىلگەن؟ – دەيدى تالانتتى كومپوزيتور ويلانىپ. ارينە, گۇلنار داۋكەنوۆا­نىڭ ءمادينا ەراليەۆانىڭ ورىن­داۋىنداعى «كۇرەڭ كۇزدەن» بولەك حالىق اراسىندا كەڭ تارا­عان «ساعىندىم, ساعىم جىلدار», «قايران ۋاقىت», «اپپاق قارلار», «ومىرلىك ءانىم بولشى», «ءومىر» اتتى تاماشا اندەرى بار. كومپو­زيتور «اپپاق قارلار» مەن «قايران ۋاقىت» سياقتى بىرقاتار اندەرىن ءوزى دە ناشىنە كەلتىرىپ ۇلكەن ساحنالاردا ورىنداپ ءجۇر. گۇلناردىڭ كەيىنگى جىلدارى جازىلعان «ويلاسام سەنى», «بال سەزىم», «تۇنگى تانگو», «عا­شىق­پىن», «قۇشتار كوڭىل», «استانا بايتاق» سىندى اندەرى دە تىڭ­دارماندار اراسىندا جاپ-جاقسى تانىمال بولدى. – ءان شىققاندا ەمەس, ءاندى انشىگە بەرەردە قاتتى قينالامىن. يەسىن ىزدەيمىن. سول ءانشىنىڭ داۋى­سىن, دياپازونىن, بولمىسىن, تىپتەن حالىققا قالاي جەت­كىزىپ ورىندايتىنىنا دەيىن زەرت­تەيمىن. سودان كەيىن عانا بارىپ ۇسىنامىن. ءان ۇشىپ كەتكەنشە تىنىم تاپپايمىن, جانىم جاي تاپپايدى. كوكەيىمدە ءالى دە جازسام دەگەن اندەر مازا بەرمەي تۇرادى. كەيدە حالىق بۇرىنعى اندەرىڭىزدەي – «ساعىندىم, ساعىم جىلدارداي» ءان شىقسىن», دەپ ءوتىنىش ءبىلدىرىپ جاتادى. ءاننىڭ كەرەمەتتىلىگى ءارتۇرلى بولسا عانا جاڭا سەرپىلىس, تولعانىستار بولادى. كەشە جازىلعان ءاندى بۇگىنگى اۋەن قايتالاماۋ كەرەك دەپ ويلايمىن, – دەيدى كومپوزيتور. ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى.