مەملەكەت ماقسات ەتكەن ىقپالدى پارلامەنتتىڭ قۇرىلىپ جاتقانى پرەزيدەنت سوزىنەن كورىنىس تاپتى. وسى جولعى جولداۋدا كورسەتىلگەندەي, سالىق كودەكسىنىڭ اسىقپاي جان-جاقتى ءارى كەشەندى تۇردە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ءۇشىن كەيىنگە قالدىرىلعانى وتە قۇپتارلىق قادام بولدى. ويتكەنى سالىق سالۋشىلار مەن تولەۋشىلەر اراسىندا كەلىسپەيتىن تۇستار بارشىلىق. حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەتتە بيزنەس پەن حالىقتىڭ كەدەرگىسىز ەمىن-ەركىن دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭدار كوبەيۋ كەرەك.
بيۋدجەت شىعىستارىن ازايتىپ, كىرىستەرىن كوبەيتۋ جولدارى تاعى دا ۇسىنىلدى. ۇكىمەت جاڭارسا دا, پرەزيدەنت تاپسىرمالارىنىڭ تۇگەل ورىندالماي جاتقانى قىنجىلتادى. ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ارقىلى بىرقاتار جەتىستىككە قول جەتتى. پرەزيدەنت ۇكىمەت پەن اكىمدەرگە ەلىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا تەتىكتەردى تاۋىپ, ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمىن وزگەرتۋدى تاپسىردى. ەكونوميكا وسكەن سايىن الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتىڭ ازايىپ, ورتا تاپتىڭ كۇشەيە تۇسەتىنىن, كەز كەلگەن ءىستىڭ ءتيىمدى ولشەمى, ءاربىر شەشىم, ءاربىر جوبانىڭ ەڭ الدىمەن ەلگە پايدالى بولۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
جولداۋدا ناقتى سەكتوردى نەسيەلەندىرۋ, ياعني شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قارجىلاندىرۋدىڭ شەشىمىن تاپپاعانى, بۇنىڭ ىسكەرلىك ورتانىڭ بەلسەندىلىگىنە, ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعىنا جانە دايەكتى دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ جاتقانى ايتىلدى.
پرەزيدەنت بۇگىن ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانككە بانكتەردىڭ ەكونوميكاعا كوبىرەك قارجى قۇيۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وڭتايلى شەشىم قابىلداۋدى ۇسىندى. ءبىزدىڭ بانكتەر راسىندا دا ەڭ كوپ پايدا تابادى. بۇعان جوعارى وسىمدەر دالەل. سوندىقتان بانك اكتسيونەرلەرىنەن ديۆيدەندىنە سايكەس سالىق تولەۋىن تالاپ ەتۋ دۇرىس تالاپ. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردى ساۋىقتىرۋ ءۇشىن كەزىندە مەملەكەت كوپ شىعىندالعان. ءار الماقتىڭ سالماعى بولادى. سالىقتى حالىق تا, باسقا دا ءىرىلى-ۇساقتى بيزنەس وكىلدەرى دە ءادىل تولەپ جاتقاندا, بانكتەردىڭ شەت قالعانى ادىلەتسىزدىك بولادى. پرەزيدەنت بۇل باعىتتا بانكتەر تۋرالى جاڭا زاڭ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. قوس قولداپ قولدايتىن باستاما دەپ ەسەپتەيمىن.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ەكونوميكانى قارقىندى دامىتۋ ءۇشىن تەك مەملەكەت قارجىسىنا سۇيەنبەي, جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ارقىلى ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋدى تاپسىردى. ماسەلەن, «Qarmet» مەتاللۋرگيا كومبيناتى وتاندىق ينۆەستوردىڭ قولىنا تيگەن سوڭ, احۋال تۇراقتالىپ, كاسىپورىن جاڭعىرتىلا باستاعان. بۇل – پرەزيدەنت قابىلداعان ماڭىزدى شەشىمىنىڭ جەمىسى. بىلتىر ءتىزىمى جاساقتالعان 17 ءىرى جوبادا وڭدەۋ ءتاسىلىن مىقتاپ مەڭگەرۋگە باسىمدىق بەرىلگەن. مەملەكەت باسشىسى مەڭزەگەندەي وڭدەۋ ءىسى جۇزەگە اسىرىلسا, ۇلتتىق ەكونوميكا العا جىلجيتىن ەدى. مۇناي-گاز-حيميا سالاسىن ودان ءارى دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلدى. ناتيجەسىندە, پوليپروپيلەن جانە پوليەتيلەن شىعاراتىن اۋقىمدى جوبالار جۇزەگە اسىرىلا باستادى. پرەزيدەنتتىڭ ءوندىرىستى عىلىمي نەگىزدە دامىتۋ ءۇشىن عالىمداردى جۇمىلدىرۋ يدەياسى تيىمدىلىگىن دالەلدەدى.
ەلىمىزدە گاز تاپشىلىعى ۇزاپ بارادى. كوگىلدىر وتىنمەن قامتىلماعان اۋىلدار مەن تەك گازبەن جۇرەتىن كولىكتەردىڭ قينالىپ جۇرگەنىنە ءۇش ايدان استى. پرەزيدەنت گاز تاسىمالداۋ باعدارلارىن ءارتاراپتاندىرۋ جانە ونىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ, تۇرعىنداردى جانە ەكونوميكانى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ۇكىمەتتىڭ باستى مىندەتى ەكەنىن ەسكە سالدى. پرەزيدەنت جىلىنا 1 ملرد تەكشە مەتر گاز وندىرەتىن جاڭا كەن ورىندارىن يگەرۋ جوسپارلانعانىن, الايدا بۇل جوبالاردىڭ تولىق ىسكە قوسىلماعانىن ايتىپ, گازدى ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىمدى ءبولۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. جاڭاوزەن, قاشاعان جانە قاراشىعاناقتاعى گاز وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ قازىرگى قالىپتاسقان جاعدايدى شەشۋمەن قاتار بولاشاقتا گاز تاپشىلىعىن تۋىنداتپاۋعا قاتىستى قابىلدانعان قۇبا-قۇپ شارالار دەسەك جاڭىلماسپىز.
اقشا دا, باسقا دا جەتكىلىكتى كەزەڭدە اۋىلداردىڭ جابىلۋى اكىمدەرگە سىن. پرەزيدەنت ءار جولى بيۋدجەتتىڭ ءتيىمدى يگەرىلۋىن تالاپ ەتىپ كەلەدى. ال كەي اكىمدەر اۋىلداردى ەكونوميكالىق ءتيىمسىز دەپ تانىپ, جابۋعا اسىعىپ جاتىر. بيىلعى جولداۋدا تاعى دا ينفراقۇرىلىمعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەر كوتەرىلدى. پرەزيدەنت ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى جىل سوڭىنا دەيىن بەكىتۋ كەرەكتىگىن قاداپ ايتتى. اۋىلدار مەن قالالاردى ينفراقۇرىلىم, گاز, ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋ – باستى مىندەت. وسى سالالاردا تاپشىلىقتى جويىپ, قاجەتتىلىكتەردى وتەۋ شارالارىنىڭ قابىلدانۋى, پرەزيدەنت ايتقانداي اۋىلداردىڭ جابىلۋىنا سەپ بولماۋى كەرەك. جىل سايىن ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنا قىرۋار قارجى بولىنەدى. ودان بولەك, تاريف ەسەبىنەن تارتىلاتىن مونوپوليستەردىڭ سالاعا سالاتىن ينۆەستيتسياسى تاعى بار. الايدا تاريف وسكەنىمەن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتقان جوق. ال تۇتىنۋشىلار مەن ەكونوميكا وسكەن سايىن ەنەرگياعا سۇرانىس ارتىپ جاتىر. الەم ىشكى سۇرانىستى اتوم ەنەرگەتيكاسى ارقىلى قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. دامۋشى مەملەكەتتەردە ءبىر ەمەس, بىرنەشە اتوم ەلەكتر ستانسالارى جۇمىس ىستەپ تۇر. ەلىمىزدىڭ توزىعى جەتكەن جەس-تەرى قاجەتتى ەنەرگيانى وندىرۋگە جارامايدى. ولاردىڭ ءوزىن حالىقارالىق تالاپقا ساي كومىردەن ەكولوگيالىق وتىنعا كوشىرۋ كەرەك. گاز قورى قاشانعا دەيىن جەتەدى؟ سوندىقتان اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ماڭىزدى بولىپ تۇر. بۇل باعىتتا ماماندار دايارلاۋ ودان دا ماڭىزدى دەسەك تە بولادى.
مامان دەمەكشى, وندىرىستىك, فيزيكا, اتومدىق فيزيكا جانە باسقا دا قاجەتتى سالالاردا مامان جەتىسپەيدى. ءتىپتى ماقتا سورتىن رەتتەپ, ءونىم كولەمىن ارتتىرۋعا كۇش جۇمسايتىن مامان جوق. الدىڭعى جولداۋلاردا مامان دايارلاۋ ماسەلەسى كوتەرىلگەن. بۇل تاقىرىپ ءالى كۇنگە وزەكتىلىگىن جويماعان. الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى سياقتى ءبىر ەمەس, بىرنەشە اەس قاجەتتىلىگى تۋىنداسا, قالعانىن سالاتىن دا ءوز ماماندارىمىز قاجەت ەمەس پە؟ سوندىقتان اتوم ەنەرگەتيكاسىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ, سالانى مەڭگەرەتىن مامان دايارلاۋعا ازاماتتار ۇلەس قوسسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولماق. قازىر ءتۇرلى اڭگىمە تاراعانىمەن يگىلىگىن كورەتىن ۋاقىت جەتكەندە قۋانارىمىز انىق. پرەزيدەنت حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت رەتىندە اەس سالۋدى رەفەرەندۋم ارقىلى شەشۋدى ءجون دەپ تاپتى. بۇل دا بولسا ادىلەتتى قازاقستاننىڭ قادامى دەپ بىلەمىز. ال الداعى جىلدىڭ «جۇمىسشى ماماندار» جىلى بولىپ جاريالانۋى ماماندىق يەلەرىنە تىڭ سەرپىن بەرەدى دەگەن سەنىمدەمىز.
كاسىپتىك ءبىلىم سالاسىن رەفورمالاۋ – ۋاقىت تالابى. كەزىندە كەڭەس وكىمەتى ورتا ارناۋلى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىمەن-اق ءوندىرىس پەن كاسىپورىنداردىڭ تىرلىگىن تۇلەتتى. پرەزيدەنت كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ءىسىن رەفورمالاۋ – ەكونوميكانىڭ ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن اسا قاجەت قادام دەپ تاپتى. جۇمىسشى ماماندار قوعامعا وتە-موتە قاجەت ءارى جوعارى سۇرانىسقا يە بولىپ تۇر. جاستارعا ماماندىق تاڭداۋدا ءجون سىلتەۋ كەرەك. قاپتاعان زاڭگەر پەن ەكونوميستەن نە قۇقىقتىق, نە ەكونوميكالىق جۇيە جونگە كەلمەسە نە پايدا؟ ودان دا ەلگە دە, وزىنە دە پايدالى ماماندىق تاڭداعان ءجون. شەتەلگە كەتكەندە دە سول قارا جۇمىستى ىستەيدى. بىزدە سول قارا جۇمىس كۇشىنىڭ ەڭبەگى باعالانا بەرمەيدى. ديزبالانسقا اكەپ جاتقانى – وسى سەبەپ. ءبارىبىر دە جۇمىستىڭ كوزىن تاپقان ادام بايلىقتىڭ كوزىن تابادى. ەڭ باستىسى, ول جۇمىستى ءسۇيسىنىپ ىستەۋ كەرەك. سوندا عانا تاباندى ەڭبەك تابىستى بولادى.
قايرات بالابيەۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى