وزەكتى قاجەتتىلىك

اتوم ەلەكتر ستانساسىنىڭ الەۋەتى جانە ەلىمىزدەگى بۇل باعىتتىڭ كەلەشەگى تۋرالى ايتار بولساق, ەلىمىزدىڭ كۋرچاتوۆ قالاسىندا ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. ول جەردە وسى سالانىڭ بىلىكتى ماماندارى ەڭبەك ەتەدى. سونداي-اق «قازاتومونەركاسىپ» كومپانيا­سىندا راديواكتيۆتى ماتەريال­دارمەن جۇمىس ىستەي الاتىن يادرولىق سالانىڭ يەلەرى بار. ودان بولەك, الماتىدا 60 جىلدان بەرى يادرولىق فيزيكا ينس­تيتۋتى جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن كوپ ادام بىلمەۋى دە مۇمكىن. ءبىر اي بۇرىن مەن سول جەرگە ارنايى بارىپ, جۇمىسىمەن تانىستىق. ونىڭ بارلىق قىزمەتى ماگاتە-ءنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىمەن جۇر­گىزىلەدى.

ينستيتۋتتىڭ اكادەميكتەر مەن پروفەسسورلاردان قۇرالعان باسشىلىعى ماعان بولاشاق اەس ءۇشىن جوعارى بىلىكتى 400 مامان دايارلاۋعا مۇمكىندىك بارىن جەتكىزدى. بۇل ماماندار وقۋ-جاتتىعۋعا ارنالعان ماكەتتە ەمەس, جۇمىس ىستەپ تۇرعان يادرولىق رەاك­تورلاردا دايارلانادى. تەك جاتاق­حا­نا ماسەلەسىن شەشىپ بەرۋدى سۇراپ وتىر.

ينستيتۋت باسشىلىعىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە اەس-كە مامان دايارلاۋعا الەۋە­تى­مىز تولىق جەتكىلىكتى. ءبىز وسىنى حالىققا جەتكىزۋىمىز كەرەك. بۇعان ۋران قورى جونىنەن الەمدە الدىڭعى قاتاردا ەكەنىمىزدى قوسىپ قويىڭىز. سونىمەن بىرگە ەلىمىزدە ياد­رولىق وتىن وندىرەتىن ءۇلبى زاۋى­تى جۇمىس ىستەپ, ونىمدەرىن شى­عا­رىپ جاتىر.

قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە وڭتۇس­تىك ايماق ەلەكتر ەنەرگياسىن كوپ تۇتىنادى. ال ەلەكتر ستان­سا­­لارىنىڭ ءبارى سولتۇستىكتە ورنالاسقان. سوندىقتان دا اتوم ەلەكتر ستانساسىن وڭتۇستىك جاقتان سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل جەردە 1979 جىلى ەكىباستۇز كومىرىن پايدالاناتىن «وڭتۇستىك قازاقستان گيدروەلەكتر ستانساسى» سالىنۋعا ءتيىس بولاتىن. تاڭدالعان ورنى كەرەمەت. تەمىرجول كەلىپ تۇر, ەلدىڭ ماڭىزدى ورتالىقتارىنان قاشىقتا ورنالاسقان. ەگەر 6 قازاندا ەل حالقى قولداپ داۋىس بەرسە, وسى جەردە اەس سالىنباق.

جالپى, اەس تاقىرىبىنىڭ ەلىمىزدە تالقىلانىپ جاتقانىنا 30 جىلعا جۋىقتاپ قالدى. العاش رەت ول 1998 جىلى كوتەرىلدى, سوسىن 2005 جىلى, كەيىن 2011 جىلى تالقىلاندى. بىراق ءاردايىم حالىق تاراپىنان قولداۋ تاپپاي كەلدى. الايدا ءبىر جىل بۇرىن اەس ماسەلەسىن پرەزيدەنتتىڭ ءوزى كوتەرىپ, بيىل كوكتەمدە رەفەرەندۋم وتكىزۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ياعني سوڭعى شەشىمدى حالىقتىڭ وزىنە قالدىرىپ وتىر. مەنىڭ ايتارىم, بۇل ماسەلەنى ودان ءارى سوزا بەرۋگە بولمايدى. ويتكەنى قازىر ءبىز قولدانىپ جۇرگەن زاتتىڭ ءبارى ەلەكتر توعى ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن قاجەتتىلىك جىل ساناپ ءوسىپ جاتىر. سوندىقتان اەس – وسى قا­جەتتىلىكتى وتەيتىن كەرەمەت مۇم­كىندىك.

ءبىز كەزىندە اقتاۋدا 30 جىلعا جۋىق ماڭعىستاۋ اتوم ەنەر­گە­تيكالىق كومبيناتى جۇمىس ىستە­گەنىن بىلەمىز. الايدا 90-جىلدا­رى پوپۋليستەردىڭ ىقپالىمەن ونى جاۋىپ تىندىق. وسى ستانسانى جاپپاعاندا قازىرگىدەي پروبلەما بولماس تا ەدى. سوندىقتان الدا وتەتىن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا حالقىمىز دۇرىس شەشىم قابىلدايدى دەپ ۇمىتتەنەمىن.

سەرگەي پونومارەۆ,

ءماجىلىس دەپۋتاتى