كوكتەم شۋاعى توگىلە ءۇيدىڭ اينالاسىن تازالاپ, بۇلاق كوزىن اشۋ – بايىرعى بابالارىمىزدان كەلە جاتقان ادەت. وسىناۋ يگى ءداستۇردىڭ جالعاسى ىسپەتتى ەلىمىزدە «تازا قازاقستان» اتتى ەكولوگيالىق اكتسيا باستالعان. بۇرىنعىداي سەنبىدەگى سەنبىلىك قانا ەمەس, جەر-جەرلەردە تازالىق جۇمىستارى كۇندەلىكتى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
بيىلعى تازالىق جۇمىستارى ءبىر اپتامەن عانا شەكتەلمەيدى, ەكى اي كولەمىندە «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسياسى جالعاسىن تاپپاق. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوڭىر باسشىلارىنا اۋماقتاردى تازارتۋ, اباتتاندىرۋ, كوگالداندىرۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن. سونداي-اق جولداردى رەتكە كەلتىرۋ كەرەكتىگى دە ايتىلعان. بۇدان بىلاي جول بويىنداعى دەمالىس ورىندارىنىڭ جاعدايى اكىمدەردىڭ جۇمىسىنان حابار بەرىپ تۇراتىن باعالاۋ پارامەترىنە اينالادى. ءسويتىپ, سۋ تاسقىنى اينالىپ وتكەن ءوڭىر باسشىلارى پرەزيدەنت تاپسىرماسىن قۇپ الىپ, بىلەك سىبانا ىسكە كىرىسكەن. ونىڭ ىشىندە شىعىس قازاقستان وبلىسى دا بار.
وڭىردە وتكىزىلىپ جاتقان سەنبىلىك تۋرالى وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرلان رامازانوۆ ايتىپ بەردى.
– اتالعان اكتسياعا ەلىمىزدىڭ ءاربىر ءوڭىرى قوسىلدى. ناۋقاننىڭ العاشقى كۇنىنەن 13 سəۋىرگە دەيىن سوزىلاتىن ءبىرىنشى اپتا «تازا ولكە» دەپ اتالادى. ياعني ءبىر اپتا ىشىندە تۇرعىندار, قوعام بەلسەندىلەرى, ۇيىمدار مەن كəسىپورىنداردىڭ قىزمەتكەرلەرى ىرگەلەس اۋماقتار مەن بەلگىلەنگەن اۋلالاردى قوقىستان تازارتۋى كەرەك. العاشقى كۇننەن باستاپ ءۇش كۇن ىشىندە ەكولوگيالىق اكتسياعا 20 مىڭنان اسا ادام قاتىسىپ, 27 تەحنيكا جۇمىلدىرىلدى. تۇرعىن ءۇي اۋلالارىنان 7 مىڭ تونناعا جۋىق قوقىس شىعارىلدى. ءوڭىر تۇرعىندارىنان اكتسياعا بەلسەنە قاتىسىپ, ءوز اۋلالارىڭىزدى تازارتۋدى سۇرايمىز, – دەدى ن.رامازانوۆ.
وسىلايش, اكتسيا اياسىندا 82 مىڭ تۇرعىن ءۇي اۋلاسى مەن 89 مىڭ جەكە ءۇي اۋلاسىنا تازالىق جۇرگىزىلمەك. ايتا كەتەيىك, «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسياسى ءار اپتاعا ءبولىنىپ, ارنايى تاقىرىپتار بويىنشا اتقارىلادى. العاشقى اپتا «تازا ولكە» اتاۋىمەن ءوتىپ, تۇرعىندار, ۇيىمدار مەن كاسىپورىندار ءوز اۋماقتارىن تازالادى. ال 20-27 ءساۋىر ارالىعىنداعى ەكىنشى اپتا «كيەلى مەكەن» دەپ اتالادى. بۇل كۇندەرى تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ اۋماعىن تازالاۋ, كوشەت ەگۋ جۇمىستارى قولعا الىنباق. 27 ءساۋىر مەن 4 مامىرعا دەيىن «جاسىل ايماق» كۇندەرى وتكىزىلەدى. بۇل اپتادا تۇرعىندار كوشەت ەگىپ, ايماقتى كوگالداندىرۋعا بارىنشا اتسالىسادى. ال 4-11 مامىر ارالىعىنداعى كۇندەر «ونەگەلى ۇرپاق» دەپ اتالادى. بۇل كۇنى ارداگەرلەردىڭ اۋلالارى مەن قارتتار ۇيلەرىنىڭ اۋماقتارىن تازالاۋ جۇمىستارى قولعا الىنادى.
سونىمەن قاتار 11-18 مامىر ارالىعىندا ء«مولدىر بۇلاق» كۇنى وتەدى. بۇل اپتادا وزەندەر مەن كولدەردىڭ اينالاسىن قوقىستان تازارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. وسىلايشا, تۇرعىندار تابيعاتتىڭ دا جاڭارۋىنا ۇلكەن ۇلەسىن قوسادى. ەڭ باستىسى, قۇر اكتسيا ەمەس, ءونىمدى, ناتيجەلى جۇمىس اتقارىلماق.
ايتقانداي, كەيبىر اۋدان اكىمدىگى ەڭ تازا اۋلا يەلەرىنە ارنايى ماراپاتتارى بارىن دا ايتتى. تارباعاتاي اۋدانى اكىمدىگى «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسيا سوڭىندا ەڭ تازا اۋىلعا 10 ملن تەڭگە سىياقى بەرەتىنىن حابارلاعان. ناقتىراق ايتقاندا, اۋدان باسشىلىعى تازالىق اكتسياسى قورىتىندىسىندا «ەڭ تازا اۋىل», «ەڭ تازا كوشە», «ەڭ ۇلگىلى اۋلا» اتالىمدارى بويىنشا ماراپاتتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان.
«اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنە اۋىل تۇرعىندارىن جانە ەرىكتى جاستاردى ۇيىمداستىرا وتىرىپ «تازا قازاقستان» رەسپۋبليكالىق تازالىق اكتسياسى اياسىندا ەلدى مەكەندەردى, كوشەلەردى, ساياباقتار مەن الاڭداردى, جايىلىمداردى, وزەن-كولدەردىڭ جاعالاۋىنا سەنبىلىكتەر ۇيىمداستىرۋ, تازالىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلدى. ياعني تۇرعىن ۇيلەردىڭ سىرتقى قاقپالارى مەن قورشاۋلارى ادەمى ءارى ءتۇزۋ ورناتىلىپ, سىرلانعان, ۇيلەردىڭ قاسبەتى اكتەلگەن, ارىقتاردىڭ جيەگى ءتۇزۋ تارتىلعان, كوشەلەرى تازالانىپ سىپىرىلعان, كوشەلەردە كۇل-قوقىستار جاتپاعان, اعاشتاردىڭ ءتۇبى اكتەلىپ, گۇلدەر وتىرعىزىلعان اۋىلداردىڭ 10 ملن تەڭگە ۇتىپ الىپ, ول قاراجاتتى اۋىلدىڭ اجارىن ايشىقتاپ, اباتتاندىرۋعا جۇمساۋعا مۇمكىندىكتەرى بار», دەپ جازدى تارباعاتاي اۋدانى اكىمدىگى الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا.
سونىمەن قاتار زايسان اۋدانى دا ەكولوگيالىق اكتسيا اياسىندا ۇزدىكتەردى ماراپاتتايتىنىن حابارلادى. اۋدان اكىمدىگى ءار تۇرعىندى «تازا زايسان – تازا تابيعات» اكتسياسىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, ءبىر كىسىدەي قاتىسۋعا شاقىردى.
ۇزدىكتەر جىل سوڭىندا اۋلا سىرتىن گۇلمەن كومكەرىپ, كوپكە ۇلگى بولعاندار «ۇلگىلى ءۇي», «ۇلگىلى مەكەمە», «ۇلگىلى كوشە», «ۇلگىلى مەكتەپ», «ۇلگىلى اۋىل» اتالىمدارى بويىنشا ارنايى جۇلدەلەرمەن ماراپاتتالماق.
«شىعىستىڭ التىن قاقپاسى اتانعان زايسان جەرىنىڭ تازالىعىن ساقتاۋ – بارشامىزدىڭ مىندەتىمىز. ەكولوگيانى, تابيعاتتى تازا ۇستاۋعا, ساقتاۋعا ارنالعان باستامالار جىل سايىنعى تۇراقتى جۇمىسقا ۇلاسىپ, ءومىر سالتىنا اينالۋى كەرەك. كورىكتى اتامەكەنىمىز زايسان ءوڭىرى – ەجەلدەن قويناۋى قۇتقا, ءورىسى مالعا تولى, بەرەكەلى, مەرەكەلى جەر. زايسان اۋدانى جىلدان-جىلعا كوركەيىپ, دامىپ, گۇلدەنىپ كەلەدى. اۋدانىمىزدىڭ تازا, كورىكتى بولعانى – بارشامىزعا ورتاق ماقتانىش. ءار تۇرعىننىڭ اۋدان تازالىعىنا, گۇلدەنىپ, كوركەيۋىنە قوساتىن ۇلەسى وراسان. سوندىقتان اۋدان تۇرعىندارىن, كاسىپكەرلەردى, مەنشىك نىسانىنا قاراماستان مەكەمە, كاسىپورىن, ۇيىمدار مەن ۇجىم قىزمەتكەرلەرىن تازالىق جۇمىستارىن جاساۋعا, بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىرامىز», دەپ ۇندەۋ جاسادى زايسان اۋدان اكىمدىگى تۇرعىندارعا.
ءار اۋدان, ءار كوشە, ءار ءۇيدىڭ تۇرعىندارى تابيعاتتى تازا ۇستاۋعا ۇندەيتىن اكتسياعا اتسالىسىپ جاتسا, ەلىمىزدە تازالىق ورنايتىنى ءسوزسىز. ءوزى جۇرەتىن جەردى لاستامايتىن, قوقىستى الباتى تاستامايتىن, مادەنيەتتى, سانالى ازاماتتار قاتارى كوبەيەدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى