قىزىل سۋعا قارسى جۇمىس قىزۋ

«سونىڭ ناتيجەسىندە دەركول, شاعان, ءبىرىنشى شەجىن, ەكىنشى شەجىن, شىڭعىرلاۋ, قايىڭدى, ولەڭتى, بىكوۆكا جانە رۋبەجكا وزەندەرىندە 20 مىڭ شارشى مەتردەن اسا اۋماقتا مۇز جارۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. جارىلىس بارىسىن ارنايى قۇرىلعان كوميسسيا قاداعالادى», دەپ حابارلادى وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

«قازگيدرومەت» فيليالىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, قازىر وبلىس اۋماعىندا قاردىڭ قالىڭدى­عى 31 سم شاماسىندا. بۇل وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن (2023 ج. – 26 سم) ءسال كوبىرەك. ال جەردەگى توڭنىڭ قالىڭدىعى بىلتىرعىدان 30 سم-گە از, ياعني 114 سم شاما­سىندا. الدىن الا جاسالعان گيد­رو­بولجامعا سايكەس وزەندەردە بيىل سۋ دەڭگەيى ادەپكى نورمادان جوعا­رى بولماق.

«قازگيدرومەت» قىزمەتى ناۋ­رىز ايىندا وبلىس اۋماعىندا اۋانىڭ ورتاشا تەمپەراتۋراسى – 3,9+1,1س شاماسىندا, ال جا­ۋىن-شاشىن مولشەرى نورمادان ارتىعىراق بولاتىنىن ايتىپ وتىر.

بۇگىندە ەلدى مەكەندەردەن 776 مىڭ تەكشە مەتردەن اسا قار اۋلاققا شىعارىلىپ, 345 كم ارىق پەن كانال, 1 278 قۇبىر تازالاندى. 15 وزەندە 46 مىڭ شارشى مەتر مۇز كەسىلدى. 33 مىڭ شارشى مەتر مۇز ۇستىندەگى قامىس شابىلدى. 6 مىڭعا جۋىق ويىق بۇرعىلاندى. قۇم تولتىرىلعان 38 مىڭنان اسا قاپ دايىن تۇر.

«كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ جىل بويى جۇيەلى دايىن­دىقتى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان دا بىلتىر جاز مەزگىلىندە وبلىس­تا جول كارتاسى جانە كەشەندى جوسپار شەڭبەرىندە 141 ءىس-شارا ورىندالدى. وسىلايشا, جايىق وزەنىنىڭ 3 كم جاعالاۋى (جارسۋات, چاپاەۆ اۋىلدارى), ەلدى مەكەندەردە 41 كم-دەن اسا قورعانىس بوگەتى نىعايتىلدى. 18 وزەندە 19 ۋاقىتشا گيدروبەكەت, 21 كم-دەن اسا ارىق, اۆتوجولداردا 49 سۋ وتكىزگىش قۇبىر جانە 37 قۇرىلىس ورناتىلدى», دەيدى باتىس قازاقستان وبلىسى تو­تەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى نۇرالى مۋسيەۆ.

قازىر وبلىستاعى سۋ تاسقىنى قاۋپى بار 147 ەلدى مەكەن, 50 گيد­رو­تەحنيكالىق قۇرىلىس, 49 اۆ­تو جانە تەمىرجول بولىگى با­قى­لاۋعا الىنعان. ولاردىڭ بار­لىعىنا جاۋاپتى تۇلعا مەن تەحنيكا بەكىتىلىپ, قاجەت قۇرال­دار, قاپشىقتار بولىنگەن.

جالپى, وبلىستا وسىناۋ جاۋاپتى ناۋقاندى قالىپتى وتكىزۋ ماقساتىندا مىڭنان اسا تەحنيكا, 88 ءجۇزۋ قۇرالى, 12 اسپالى موتور, 329 موتوسورعى ساقاداي ساي. جەكە قۇرامنىڭ 4 مىڭنان اسا قىزمەتكەرى كەز كەلگەن ۋاقىتتا اتتانۋعا دايار. ءتىلسىز جاۋمەن الىسۋعا 23 مىڭ توننادان اسا ينەرتتى ماتەريال, 273 مىڭ دانا قاپ, 557 توننا جانار-جاعارماي دايىندالعان.

«جامان ايتپاي جاقسى جوق دەمەكشى, قاجەت بولعان جاعدايدا 147 ەلدى مەكەندە 47 مىڭ ادامعا ارنالعان 200-دەن اسا ۋاقىتشا ورنالاستىرۋ پۋنكتى ازىرلەنگەن. ادامدار مەن جانۋارلاردى قاۋىپسىز جەرگە كوشىرۋ ءۇشىن 317 ەۆاكۋاتسيالىق تەحنيكا بەكىتىلدى. ءۇي جانۋارلارىن كوشىرۋگە 168 قاۋىپسىز ورىن بەلگىلەپ قويدىق», دەيدى نۇرالى قاجىمۇقان ۇلى.

زارداپ شەككەن حالىقتى تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 36 ملن تەڭگەگە 200-دەن اسا شارت جاسالىپ قويعان.

سۋ تاسقىنىنىڭ قارقىنى قاتتى بولىپ, باتىسقازاقستاندىق قۇتقارۋشىلاردىڭ كۇشى جەتپەي جاتسا, كورشىلەس اتىراۋ جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنان قوسىمشا كومەك الدىرۋ ماسەلەسى دە ويلاستىرىلعان ەكەن. ايتا كەتەيىك, اتىراۋ وبلىسى – 50 ادام, 7 تەحنيكا, 3 قايىق, 14 موتوسورعى, ال ماڭعىستاۋ وبلىسى 45 ادام, 5 تەحنيكا, 2 قايىق, 5 موتوسورعى جىبەرۋگە دايىن.

مەرەي قاينار ۇلى – اباي وبلىسى

كۇن كۇرت جىلىنىپ, ماقانشى اۋدانىنىڭ باقتى اۋلىنداعى بىرقاتار ءۇيدىڭ اۋلاسىنا قارعىن سۋ كىرىپ كەتتى. قازىرگى ۋاقىتتا 750 تونناعا دەيىن ينەرتتى ماتەريال دايىندالىپ, كوتەرىلگەن سۋدى وزەن ارنالارىنا ءتۇسىرۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. جالپى, جاعداي تۇراقتالىپ, شىعىن ەسەپتەلىپ جاتىر.

وسىعان وراي توتەنشە جاع­دايلاردىڭ الدىن الۋ جانە جويۋ جونىندەگى وبلىستىق كوميسسيا وتىرىسى ءوتتى. جيىندا سۋ تاسقى­نىنىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى قارالدى. وبلىستاعى قازىرگى جاع­دايعا قاتىستى باسقارما باسشى­لا­رى, تجد, سونداي-اق اۋدان اكىمدەرى بايانداما جاسادى.

دەمالىس كۇندەرى ماقانشى اۋدانى باقتى اۋلىندا ەرى­گەن قار سالدارىنان ەلدى مە­كەندى سۋ باسۋ قاۋپى تۋعان. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار مەن تجد بىرلەسىپ, سۋ تاسقى­نى­نىڭ الدىن الۋ ءىس-شارالارىن وتكىزدى. اتاپ ايتقاندا, 370 قاپ توسەلىپ, بوگەت بويىنا 650 تون­نا ينەرتتى ماتەريال جەت­كى­زىلدى. ماقانشى اۋلىن­دا ەرىگەن قار سۋىن بيبولوۆ كوشەسى, 44ا جانە وزميتەل كوشەسى بويىنداعى جەكە تۇرعىن ۇيلەر اۋلاسىنان شىعارۋعا تۋرا كەلدى. ناتيجەسىندە 125 جانە 35 تەكشە مەتر ەرىگەن قار سۋى شىعارىلدى. بيبولوۆ, 44ا مەكەنجايىنداعى ءۇي ماڭىنا 80 توننا, ال وزميتەل, 6 تۇرعىن ۇيىنە 15 قاپ ينەرتتى ماتەريال­دار توسەلدى. ءسويتىپ, قاۋىپتىڭ بەتى قايتتى.

سونداي-اق سەمەي قالاسىندا جەكە تۇرعىن ۇيلەردىڭ جانە بەس كوشەنىڭ اۋلاسىنا قار سۋى جايىلعان. كوممۋنالدىق قىز­مەتتەر جەدەل تۇردە اۋلالاردى سۋدان تازارتىپ, سادوۆايا كوشەسى بويىنداعى ۇزىندىعى 50 مەتر ارىقتى اشتى.

«توتەنشە جاعدايلار دە­پار­­تا­مەنتىنە قالا مەن اۋدان اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ سۋ تاس­قىنى كەزەڭىنە دايىندىق جۇمىستارىن قاتاڭ باقىلاۋعا الۋدى تاپسىرامىن. بارلىق قاۋىپتى اۋماقتى انىقتاپ, سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قابىلداۋ قاجەت. قىزىل سۋ باسۋى مۇمكىن ەلدى مەكەندەردى عانا ەمەس, جالپى بارلىق اۋماقتى جانە كۇرە جولداردىڭ بو­يىن جول قىزمەتتەرى باقىلاۋدا ۇستاڭىزدار», دەدى وبلىس اكىمى ن.ۇرانقاەۆ.

جيىندا جول قىزمەتتەرىنىڭ كوپىرلەر مەن سۋ وتكىزگىشتەردى ءتيىستى دەڭگەيدە تازارتپاعانى تۋرالى سىن ايتىلدى. بۇگىندە وبلىس كولەمىندە اتالعان نى­سان­داردىڭ ۇشتەن ءبىرى عانا تازار­تىلعان. اقپان ايىنداعى اياز مۇرسات بەرمەي, جۇمىستار ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا باس­تال­عان ەدى. سوندىقتان جول قىزمەتتەرىنە جۇمىستاردى جەدەلدەتۋ تاپسىرىلدى.

مۇرات قاپان ۇلى – پاۆلودار وبلىسى

پاۆلودار وڭىرىندە قىستاي جاۋعان قاردىڭ كوبەسى سوگىلە قويعان جوق. وزەن-كولدەردەگى مۇز دا توڭىن ساقتاپ تۇر. سوعان وراي ەلدى مەكەندەر مەن اۆتوجولداردا قارعىن سۋدىڭ ءجۇرىپ وتكەنى تۋرالى اقپارات ازىرشە تۇسكەن جوق.

ەرتىس – بايان ءوڭىرى بويىنشا 65 ەلدى مەكەنگە سۋ تاسقىنى قاۋپى ءتونىپ تۇر. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, نەگىزگى قاۋىپ كوزىندە باياناۋىل جانە اقتوعاي اۋداندارىنداعى جالپى سانى 21 اۋىل قالىپ وتىر. جامان ايتپاي, جاقسى جوق, قار جىلدام ەرىسە, قىستاي توڭ بولىپ قاتقان توپىراق سۋدى ءسىڭىرىپ ۇلگەرمەي, كەيبىر جەرلەردە قىزىل سۋ ءجۇرىپ ءوتۋى عاجاپ ەمەس. توتەنشە جاعدايلار قىزمەتى مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بۇگىندە اۆتوجولدارداعى سۋ وتكىزەتىن قۇبىرلاردى ارشىپ, ينەرتتى ماتەريالدار مەن جانار-جاعارماي قورىن ءتۇزىپ جاتىر.

وڭىرلىك توتەنشە جاعداي­لار دەپارتامەنتىنەن حابارلانعان­داي, قازىرگى ۋاقىتتا وبلىس بو­يىن­­شا جاعداي تۇراقتى. سۋ تاس­­قى­نى بولۋى مۇمكىن اۋماق­تار­­­دا­عى بوگەتتەر مەن توپىراق ۇيىن­دىلەرى بيىكتەتىلىپ, قورعانىش قۇ­رىلىستارىنىڭ جاعدايى تەكسە­رىلىپ جاتىر. كۇن كۇرت جىلىپ, ەلدى مەكەندەردە جاعداي قيىندايتىن بولسا, وبلىس بويىنشا 1 702 ادام مەن 600-دەن اسا تەحنيكا, 198 موتوپومپا, 42 ءجۇزۋ قۇرالى قۇت­قارۋ, سۋ جىرۋ جۇمىستارىنا شۇعىل كى­رىسۋگە دايىن. وبلىس­تىڭ ەلدى مەكەندەرىنەن قىس باسى­نان 841 مىڭ تەكشە مەتر قار شىعا­رىل­عان. بيىل ءوڭىر بويىنشا جاۋ­عان قاردىڭ قالىڭدىعى نورمادان 55 پايىزعا كوپ, ال جەردىڭ توڭ­دانۋى كەيبىر جەرلەردە 2 مەتر­گە جۋىقتايدى. نەگىزگى قاۋىپ ناۋرىز­دىڭ ەكىنشى جارتىسى مەن ءساۋىر ايىنىڭ باسىندا تۋىنداۋى مۇمكىن.

باياناۋىل اۋدانىنىڭ اكىمى ارداق كىسەنتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, وڭىردەگى 17 اۋىلدا قارعىن سۋ ءجۇرۋ قاۋپى بار. قاراعاندى وبلىسىنان اعىپ كەلەتىن ارىنى قاتتى اشىسۋ وزەنىندە جاعداي ازىرشە تىنىش.

«وتكەن اپتانىڭ سوڭىندا قاراعاندى اۋماعىندا ورنالاسقان اقجار, قاراتوقا بوگەتتەرىندە بولىپ, ءمان-جايدى زەردەلەپ قايتتىق. سۋ بوگەتتەرىنىڭ جالپى جاعدايى جامان ەمەس, قار جامىلعىسى دا جىلداعىدان از كورىندى. اقجارداعى بوگەتتىڭ كامەرالارى اشىلىپ قويىلعان. ال باياناۋىل اۋدانى بويىنشا بيىل قىستا قار از ءتۇستى, «قازگيدرومەتتىڭ» مالىمەتىنشە,  نەبارى 10 سم-دەن اسپايدى. بىراق توڭنىڭ قاتۋى وتكەن جىلعىدان 10 سم-گە (1,6 مەترگە دەيىن توڭ قاتقان) كوپ. قازىر ەلدى مەكەندەردەن قار شىعارۋ, سۋ وتكىزەتىن قۇبىرلاردى ارشۋ قارقىندى تۇردە ىسكە اسىپ جاتىر.15 ناۋ­رىزعا دەيىن بارلىق قۇبىر, كوپىر­لەر تازارتىلادى. ءوزىمىزدىڭ قوردا 15 توننا بەنزين, 5 توننا ديزەل وتىنى, 5 مىڭ ارنايى قاپ پەن ينەرتتى ماتەريالدار دايىندالدى», دەدى اكىم.

ال اقتوعاي اۋداندىق توتەنشە جاعدايلار ءبولىمىنىڭ باس مامانى ءادىلحان ماعجانوۆ شولاقسور, جالاۋلى, شىلىكتى, شۇعا اۋىلدارى ىقتيمال سۋ تاسقىنىنا دايىندىقتى شيراتا تۇسكەنىن جەتكىزدى. ناۋرىزدىڭ ورتاسىنان باستاپ سىلەتى وزەنىندە مۇز جارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. بارلىعى 23 ادام مەن 17 موتوپومپا سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىن.

مۇرات جەتپىسباي – قىزىلوردا وبلىسى

سىردىڭ تابيعاتى قىزىق. ادەتتە جاڭاقورعان, شيەلى جاعىندا كوكتەم ەرتە شىعادى. ال سولتۇستىك ايماق سانالاتىن وڭىرلەردە, اسىرەسە قازالى مەن ارال اۋدانى اۋماعىندا داريا ارناسىنداعى سىرەسكەن مۇز كوبەسى كەشتەۋ ەريدى. بيىل دا سولاي بولدى. ناۋرىزدىڭ باسىندا-اق قىزىلوردا قالاسى تۇسىندا مۇز قوزعالدى. سۋ مول كەزدەگىدەي ساتىرلاعان سەڭ جوق, جۇقا مۇز تەز ەرىپ كەتتى.

بىراق ماماندار سوندا دا قاۋىپسىزدىك شارالارى قولعا الىنعانىن ايتادى. وبلىستىق جۇمىلدىرۋ دايىندىعى باسقار­ما­سىنىڭ دەرەگىنشە, قالا مەن اۋدان اكىمدىكتەرى جانە جاۋاپتى سالا قىزمەتكەرلەرى كۇندە­لىكتى وزەن دەڭگەيىنە مونيتورينگ جاساپ وتىر. وبلىستاعى سۋ باسۋ قاۋپى بار 29 ەلدى مەكەن باقىلاۋعا الىندى.

توتەنشە جاعدايلار دەپارتا­مەنتى تاراتقان مالىمەت بويىن­شا سۋ تاسقىنى ورىن العان جاع­داي­دا وعان قارسى 116 مەكەمە, 364 تەحنيكا, 1000-نان اسا قىز­مەت­كەر جۇمىلدىرىلادى. بۇعان قوسا 25 ارنايى تەحنيكا, 4 ءجۇزۋ قۇرالى, 33 موتوپومپا بار. سۋ تاسقىنىنا قارسى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قوردا 117,9 توننا جانار-جاعارماي, 139 902 قاپ, 17 710 باۋ قامىس, 5 865 دانا پاشىن مەن 239 توننا قويتاس, 2 381 قارابۋرا تۇر.

قازىرگى داريا دەڭگەيى سۋ تاسقىنى بولۋى مۇمكىن دەگەنگە دە سەندىرمەيدى. «دەگەنمەن دە ساقتىق شارالارى ارتىقتىق ەتپەيدى», دەسەدى ماماندار. ارال – سىرداريا باسسەيندىك ينسپەكتسياسى شاردارا سۋ قويماسى مەن كوكساراي سۋ رەتتەگىشىنىڭ جۇمىس كەستەسى مەن جاعدايىن كۇندەلىكتى باقىلاپ وتىر.

قاسىمحان عالىم – قاراعاندى وبلىسى

وزەن-كولدەرگە, سۋ قويمالارىنا جاقىن ورنالاسقان اعايىن ءار جىل سايىن قىستىڭ سوڭى مەن كوكتەمنىڭ باسىندا تاسقىن سۋ قاي تۇسىمىزدان تاپ بەرەدى دەپ مازاسىز كۇي كەشۋمەن بولادى. قاراعاندى وڭىرىندە دە قارعىن سۋعا قامدانىس ەرتە قولعا الىندى.

بىلتىر كۇزدە سۋ تاسقىنىنا قاۋىپ بار دەگەن 20 ەلدى مەكەندە 7 شاقىرىمنان اسا قورعانىش بوگەتتەرى قويىلىپ, وزەن-سۋ­لاردىڭ 44 شاقىرىمى ساناتسيا­لاندى, 10 شاقىرىمنان اسا سۋ بۇرۋ كانالى جوندەلدى. بۇ­عان قوسا اۆتوجولداردىڭ 66 ۋچاسكەسىندە قۇبىرلار سانى ارتىپ, 54 سۋ شارۋاشىلىعى نىسانى جوندەۋدەن وتكەن. سۋ باسۋ قاۋپى بار 150 ەلدى مەكەن ەرەكشە باقىلاۋدا. ناقتىلاي تۇسسەك, بۇقار جىراۋ (34), قارقارالى (14), شەت (32), اباي (17), اقتوعاي (7), نۇرا (21), وساكاروۆ (18) اۋدانى مەن اۆتوجول جانە تەمىرجولداردىڭ 109 ۋچاسكەسى.

«جالپى دايىندىق جۇمىس­تارى جىل سايىن رەسپۋبليكالىق تاسقىن سۋلارىنا قارسى جول كارتاسى مەن وبلىستىق ينجە­نەرلىك جۇمىستار جوسپارىنا سايكەس اتقارىلادى. جول كارتاسى شەڭبەرىندە كەيىنگى ءۇش جىلدا 21 شارا جۇزەگە استى. ونىڭ ىشىندە وزەن ارنالارىن ساناتسيالاۋ, وبلىستىق جولداردا كوپىرلەردى جاڭعىرتۋ بويىنشا اۋقىمدى شارالار قولعا الىندى. ەندى قازىرگى احۋالعا كەلەتىن بولساق, وبلىس بويىنشا گيدرومەتەورولوگيالىق جاعداي تۇراقتى, وزەندەر – قىسقى رە­­جىمدە. كوسمومونيتورينگ دەرە­گىنشە, بۇگىندە وبلىس اۋماعىنىڭ 95 پايىزىن قار باسىپ جاتىر. قازگيدرومەتتىڭ حابارلاماسىنا سۇيەنسەك, نۇرا, شەرۋباي – نۇرا جانە توقىراۋ وزەندەرىنىڭ باسسەيندەرىندەگى ىلعال قورى 30 پايىزدان 49 پايىزعا دەيىن تومەن»,  دەيدى وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى مۇرات قاتپانوۆ.

ەلدى مەكەندەردەن قار شى­عا­رىلىپ, ارىقتار مەن سۋ قۇبىر­لارى تازالانىپ جاتىر. سونىمەن قاتار سۋ اعىسىن تەجەمەس ءۇشىن وزەندەردەگى مۇزدى كەسىپ, بۇر­عىلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. توتەنشە جاعدايلار دە­پار­تامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى سۋ وتكىزگىش قۇبىرلاردى تازارتۋ جۇمىستارىن 28 اقپاننان باس­تادى. بۇگىنگى تاڭدا شامامەن قۇبىرلاردىڭ 60 پايىزى مەن كوپىرلەردىڭ 80 پايىزى تازارتىلدى.

«سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىن­دىق جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, ەرەكشە باقىلاۋدا تۇر. اۋدان, قالا اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, 3,9 ملرد تەڭگە كولەمىندە ما­تە­ريال­دىق-تەحنيكالىق رەزەرۆ دايىنداپ قويدىق. سۋ تاس­قى­نى كەزەڭىنىڭ قاۋىپسىز ءوتۋى – قالالار مەن اۋداندار اكىم­دەرىنىڭ, ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دەربەس جاۋاپ­كەرشىلىگىندە. قازىر قاردى سىرت­قا شىعارۋ جۇ­مىستارىنا باسا نازار اۋدارىپ وتىرمىز», دەيدى مۇرات قا­سەن­ ۇلى.