تەاتر الەمى قىز-قىز قايناپ جاتپاسا, ونىڭ نەسى ونەر؟ ءار كۇن سايىن ىزدەنىسكە ءىز سالعان ۇجىمداردىڭ اياق الىسىن باقىلاۋ دا ءوز الدىنا قىزىق. وسى ورايدا ەلىمىزدەگى جەتەكشى ونەر وردالارىنىڭ ءبىرى «استانا وپەرا» تەاترىنا حابارلاسقان ەدىك. تەاتر ديرەكتورى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى عالىم احمەدياروۆ ۇجىمنىڭ جاڭا جىلعا ارنالعان جوسپارى, «استانا وپەرانىڭ» مادەني ورتا قالىپتاستىرۋداعى ءرولى مەن كەلەشەكتەگى قويىلىمدارى, الداعى گاسترولدىك ساپارلارى جانە تاعى دا باسقا جاڭالىقتارى تۋرالى ايتىپ بەردى.
– عالىم العي ۇلى, تەاتردىڭ ءوز وكىلى رەتىندە ۇلتتىق تەاتر ونەرىنىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىنە, اسىرەسە, ەلىمىزدىڭ رۋحاني دامۋىن كوتەرۋ تۇرعىسىنداعى احۋالىنا قانداي باعا بەرەسىز؟
– جالپى, ەلىمىزدىڭ ونەرى بارلىق مادەنيەت مەكەمەلەرىنە باي ءارى سان الۋان شىعارماشىلىق الاڭ قۇرا وتىرىپ, رۋحاني دامۋدى كوتەرۋگە وڭ ىقپال ەتۋدە دەپ ويلايمىن. بۇگىندە ءوزىنىڭ قىزىقتى ۇزاق جىلعى تاريحى بار كونە تەاترلار – اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترى, ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكالىق دراما تەاترى, م.اۋەزوۆ جانە م.گوركي اتىنداعى دراما تەاترلارى تابىستى قىزمەت ەتىپ كەلەدى. فيلارمونيالار, حورەوگرافيالىق ۋچيليششەلەر مەن اكادەميالار دا جەمىستى جۇمىس ىستەۋدە. ەلىمىز جالپى الەمدىك اۋقىمدا كوشتەن كەيىن تۇرعان جوق. كوپتەگەن تەاترلارعا ارنالىپ جاڭا عيماراتتار سالىنىپ, ۇجىمدار بەلسەندى شىعارماشىلىق ءومىر سۇرۋدە. ماسەلەن, «استانا وپەرا» – سالىستىرمالى تۇردە جاس تەاتر بولعانىمەن, الەمدىك مادەني قاۋىمداستىقتا الدەقاشان سۇرانىسقا يە, سونداي-اق ول بۇگىندە ەلىمىزدىڭ مۋزىكالىق-ساحنا ونەرىنىڭ باستى ورداسىنا اينالدى. ول ەلىمىزدە بولىپ جاتقان جاھاندىق وڭ وزگەرىستەر كورىنەتىن وزىندىك ءبىر اينا ءتارىزدى. مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ ەلىمىزدەگى مادەنيەت پەن ونەردى دامىتۋ بويىنشا ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ تەاترىمىزدىڭ بارلىق ماڭىزدى جوبالارى قاتارىندا.
– جاڭا جىلداعى جوسپارلارىڭىز قانداي؟
– 2024 جىلى تەاترىمىز شەتەلدەگى گاسترولدىك تۋرلار اياسىندا تاماشا قويىلىمداردى ۇسىنادى. بالەت ترۋپپاسىن سلوۆەنيا استاناسى ليۋبلياناعا حالىقارالىق فەستيۆالدە ونەر كورسەتۋگە شاقىردى. وندا ۇجىم ا.حاچاتۋرياننىڭ اڭىزعا اينالعان «سپارتاك» بالەتىن ورىندايدى. ال وپەرا ترۋپپاسىنىڭ ارتىستەرى رەسەيدىڭ ۇلكەن تەاترىندا ونەر كورسەتەدى. سونىمەن قاتار بيىل ءبىز پ.چايكوۆسكيدىڭ «ۇيقىداعى ارۋ» بالەتى مەن س.مۇحامەدجانوۆتىڭ «ايسۇلۋ», دج.ۆەرديدىڭ «ريگولەتتو» وپەرالارىنىڭ پرەمەرالارىن كورسەتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ودان بولەك, كوپتەگەن سيمفونيالىق جانە كونتسەرتتىك باعدارلامالار دايىندالۋ ۇستىندە. وسىلايشا, تەاتر ارتىستەرىنىڭ كاسىبي ءوسۋ قاجەتتىلىگىن, سونداي-اق كورەرمەندەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, تەاتر رەپەرتۋارى بۇل جىلى وپەرا جانە حورەوگرافيالىق ونەردىڭ نەعۇرلىم تانىمال ۇلتتىق جانە الەمدىك تۋىندىلارىنان قۇرىلۋىنا باسا ءمان بەرىپ وتىر.
– «استانا وپەرا» تەاترى ءوز قىزمەتىندە نە نارسەگە باسىمدىق بەرەدى جانە الدىنا قانداي ماقساتتار قويادى؟
– مەن ءۇشىن تەاتر ونەر تۋىندىلارىن ۇسىناتىن ورىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قوعامدىق سانانى قالىپتاستىراتىن الاڭ. «استانا وپەرا» مادەني دامۋعا ۇلەسىن قوسۋدا. سوندىقتان ءبىزدىڭ ماقساتتارىمىزدىڭ ءبىرى – ۇلتتىق كلاسسيكانى دارىپتەۋ, مادەني مۇرانى جاڭا دىبىستاۋ مەن جەتكىزۋ تۇرلەرىمەن بايىتا وتىرىپ, ونى زاماناۋي پايىمدامادا ينتەرپرەتاتسيالاۋ. بۇدان بولەك, الەمدىك مادەني قاۋىمداستىقتىڭ ينتەگرالدىق بولىگى بولۋعا ۇمتىلىپ جاتىرمىز, ول جەردە ا.جۇبانوۆ, ل.ءحاميديدىڭ «اباي», ە.برۋسيلوۆسكيدىڭ «قىز جىبەك», م.تولەباەۆتىڭ ء«بىرجان – سارا» وپەرالارى سىندى ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق كلاسسيكامىزدى تانىستىرا الامىز. سونىمەن قاتار تاعى ءبىر ماقساتىمىز – دارىنداردىڭ جاڭا بۋىنىن تاربيەلەۋ, سول سەبەپتى ءبىز جاس ارتىستەرمەن بەلسەندى تۇردە بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋدەمىز. تەاتر بازاسىندا Astana Opera حالىقارالىق وپەرا اكادەمياسىن قۇرىپ, ونىڭ تىڭداۋشىلارىنا ءبىلىم الۋعا جانە ءوز-وزدەرىن جەتىلدىرۋگە, ءبىزدىڭ ترۋپپامەن بىرگە ساحناعا شىعۋعا مۇمكىندىك بەردىك. «استانا وپەرا» تەاترىمەن ارىپتەستىك جاس ارتىستەرگە كاسىبي ءوسۋ ءۇشىن عانا ەمەس, سونداي-اق الەمدىك اۋقىمدا كەڭىنەن تانىلۋ ءۇشىن دە جول اشادى. اكادەميستەردىڭ العاشقى شىعارىلىمى وتە جاقسى ناتيجە كورسەتتى. جاستار كوپتەگەن بەدەلدى بايقاۋلاردان جەڭىسپەن ورالدى. ولاردى قازىر شەتەلدىك تەاترلار قويىلىمدارىنا قاتىسۋعا ۇزدىكسىز شاقىرىپ جاتىر. دەمەك ءبىزدىڭ تاڭداعان باعىتىمىز دۇرىس بولعانى. ارتىستەردىڭ كەلەشەك بۋىنىنىڭ تاعدىرىن ويلاي وتىرىپ, ءبىز ستسەنوگرافياداعى تەاتر داستۇرلەرىن كىمدەردىڭ قابىلداپ الاتىنى تۋرالى دا ۇمىتقانىمىز جوق. سوندىقتان ەلىمىزدە ءبىرىنشى بولىپ بالالارعا ارنالعان تەاترلىق قولونەر ستۋديالارىن قۇردىق. ولار تەاترىمىزداعى بالالار حور جانە بالەت ستۋديالارىمەن قاتار جەمىستى جۇمىس ىستەۋدە.
– «استانا وپەرا» تەاترىنداعى قانداي وقيعا نەمەسە جوبا سىزگە ەرەكشە قىمبات؟
– قيىن سۇراق, سەبەبى ءبىز ءاربىر جاڭا جوبانى باستاعاندا وعان جانىمىزدى, ەموتسيامىزدى سالامىز. بارلىعى ەڭ جوعارى دەڭگەيدە وتسە ەكەن دەپ تىرىسامىز. سەبەبى ونەردە ۇساق-تۇيەك دەگەن جوق. وپەرالىق جانە بالەتتىك قويىلىمدار ءتارىزدى نەعۇرلىم اۋقىمدى جوبالار بار. سونىمەن بىرگە تەاترىمىزدا Piccolo تەاترى جوباسى اياسىندا ۇسىنىلعان كومەديالىق وپەرا سەكىلدى شاعىن كولەمدى جوبالار دا كورەرمەنىن ۇزدىكسىز قۋانتىپ كەلەدى. مۇنىڭ بارلىعى دا ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ويتكەنى وسىنداي شىعارماشىلىق وقيعالاردان ءبىزدىڭ بارلىق جۇمىسىمىز قۇرىلادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»