ۇلتتىق ۇيىسۋ مەن حالىقتىق توپتاسۋدىڭ تۇعىرى

استانانىڭ اسقاقتىعى – مەملەكەتتىڭ مەرەيى

6 شىلدە – رەسپۋبليكامىزدا استانانىڭ 16 جىلدىق مەرەيتويى جالپىحالىقتىق دەڭگەيدە تويلانادى. وسىناۋ ون التى جىلدا ءسانى مەن سالتاناتى جاراسقان, بۇگىندە ساۋلەتى تالايلاردى تامساندىراتىن ەڭسەلى ەلوردامىزدى تۇرعىزدىق. ەلوردا – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تىرەگىنە, ەكونوميكامىزدىڭ جۇرەگى. استانا بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ كۇش-قۋاتىن الەمگە تانىتقان قاسيەتتى وردا رەتىندە ۇلت بولىپ ۇيىسۋىمىزدىڭ, حالىق بولىپ توپتاسۋىمىزدىڭ جانە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرىن ودان سايىن نىعايتۋدىڭ باستى نىشانى بولىپ وتىر. بۇگىندە استانا – جاي عانا ەل ورداسى ەمەس. بۇل شىن مانىندە تاۋەلسىز مەملەكەتتىگىمىزدىڭ ۇلتتىق يدەياسىنىڭ ەڭ باستى تۇعىرلارىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان دا, «استانا كۇنى» دەگەندە ءبىز ەلوردانىڭ تاريحي جولى­نان بۇرىن, ەڭ الدىمەن باس قالا­نىڭ ەل دامۋىنداعى ورنىن, مەملەكەتىمىزدىڭ ءبىرتۇتاس بولۋىنداعى ءرولىن ايتامىز. بۇل رەتتە استانانىڭ ءاربىر تۋعان كۇنى – قاتارداعى مەرەكە ەمەس, ەل بولىپ ەسەيگەن جەرىمىزدەگى كوپجىلدىق ىرىس پەن بەرەكەنىڭ ارجىلدىق مەجەلى ولشەمى. ەل ەڭبەگىنىڭ زاڭدى جەمىسى. ولاي بولسا, قالا كۇنىن اتاپ وتۋدە ۇيىم­داستىرۋشىلار ۇسىنىپ وتىرعان ءاربىر ءىس-شارانىڭ مەرە­كەلىك مازمۇنىنان باسقا, ولاردىڭ يدەولوگيالىق ماڭىزى قۇندى. استانانىڭ 16 جىلدىعىن مەرەكەلەۋدىڭ باستى يدەولوگيا­سى – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇلتتىق يدەياسى مەن قالىپتاسقان تاۋەلسىز ەلدىڭ ەلورداسى – استانانىڭ اينالاسىنا بارشا وتانداستارىمىزدى ۇيىستىرۋ. ارينە بيىلعى قالا كۇنىندە جىلدا ەل كوڭىلىنەن شىعىپ جۇرگەن ءداستۇرلى ءىس-شارالاردان بولەك, باعىتى جاڭا, مازمۇنى تىڭ مەرەكەلىك باستامالار بار. ەڭ باستىسى – ولاردىڭ بارلىعى استانالىقتار مەن قالا مەيماندارىنا مەرەكەلىك كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي سىيلاۋمەن قاتار, بارشا وتانداستارىمىزدىڭ استانانىڭ جەتىستىگىنە جاقىندىعىن, سول ار­قىلى تۇتاس حالقىمىزدى استانا­­سى­مەن, استانانى تۋعان حا­ل­قى­مەن ماقتانىپ-مارقايۋعا شاقى­­راتىن ءماندى دە ءساندى شارالار. استانا كۇنىنە ارنالعان شارالاردىڭ رەسمي اشىلۋى مەملەكەتتىك تۋدىڭ سالتاناتتى كوتەرىلۋى جانە ەلباسىنىڭ ەلىمىزدەگى اسكەري ءبىلىم ۇيىمدارىن ءبىتىرۋشى كۋرسانتتارىنا وفيتسەر­لىك شەن تاپسىرۋ راسىمىمەن باس­تالادى. سالتاناتتى ءراسىمنىڭ استانا كۇنىن مەرەكەلەۋدىڭ باستاۋى رەتىندە قابىلدانۋى كەزدەيسوق ەمەس. ويتكەنى, مەملەكەتتىك تۋ, ەلتاڭبا, ءانۇرانىمىز – ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەڭ باستى بەلگىسى. كەز كەلگەن ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگىن ونىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىنەن ءبولىپ الىپ قاراۋعا بولمايدى. ال, استانا – مەملەكەتىمىزدىڭ الەم الدىنداعى جاڭارۋىنىڭ نىشانى. حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويعى ارمان-تىلەگىنىڭ شىنايى بولمىسى. قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا سالتاناتتى شارا اياسىندا اسكەري ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ ۇزدىك بىتىرۋشىلەرىنە العاشقى اسكەري شەن تاپسىرۋ ءراسىمى وتەدى. ەل قورعايتىن باتىرلارىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تۋ استىندا العاشقى اسكەري شەن الۋى ۇلكەن مارتەبە ءارى جاۋاپكەرشىلىك. ويتكەنى, مۇنىڭ استارىندا وتان الدىنداعى ادالدىق پەن ەل سەنىمى جاتىر. جالپى, بيىلعى جىلى مەرە­كەلىك باعدارلاما اياسىندا بارلىعى 70-كە جۋىق ءتۇرلى شارالار وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. ونىڭ ىشىندە باستى نازار قالا كوشەلەرى مەن الاڭدارىندا, ساياباقتار مەن گۇلزارلاردا وتەتىن شارالارعا اۋدارىلىپ وتىر. ويتكەنى, ءبىزدىڭ جۇرگىزگەن ساۋالداما بويىنشا وسىنداي بۇقارالىق ماندەگى شارالار ەل كوڭىلىنەن شىعاتىن كورىنەدى. ال ەندى اۋقىمدىق تۇرعىدا ەرەكشە نازار رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارالارعا اۋدارىلاتىن بولادى. ول دا بولسا مەرەكەنىڭ يدەولوگيالىق قاعيداتىن ساقتاۋ تۇرعىسىنان الىنىپ وتىر. ياعني, ەلوردا كۇنىندە استانانىڭ اينالاسىنا بارشا وتانداستارىمىزدى ۇيىستىرۋ. بۇل رەتتە كەلەسى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارالاردى اتاپ وتۋگە بولادى: – «ايالاعان استانا» رەسپۋبلي­كالىق تەلەۆيزيالىق بالالار بايقاۋى ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپى­رىندەگى دارىندى بالالاردىڭ باسىن قوسىپ, ولاردىڭ تالانتىن اشۋعا كومەكتەسەدى; – جىل سايىن ۇيىمداس­تى­رى­لاتىن تەاتر فەستيۆالى. ونىڭ ايا­سىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىر­لەرى­نەن كەلگەن تەاتر ۇجىم­دارى­مەن قا­تار, باسقا ەلدەردەن شاقى­رىل­عان­ ونەر مايتالماندارى كور­ەر­­مەندەرگە ءوز قويىلىمدارىن ۇسى­نادى; – «ماڭگىلىك ەل» – «ءمۇشايرا» رەسپۋبليكالىق بايقاۋى. ءمۇشاي­رانىڭ باستى تاقىرىبى مەملەكەت باسشىسى ساياساتىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتى «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسىنىڭ ورىن­دالۋىنداعى استانانىڭ ءرولى مەن ماڭىزى بولماق; – وتاندىق ورىنداۋشىلار­دىڭ قاتىسۋىمەن «استاناعا تار­تۋ» جانە «ءان-جۇرەگىم – استانا!» ەكى كونتسەرتتىك باعدارلاما ۇيىم­داس­تىرىلادى. استانا كۇنىنىڭ جالپىحا­لىقتىق مەرەكە ەكەندىگىن ايشىقتايتىن اشىق الاڭدارداعى اۋقىمدى مادەني, ويىن-ساۋىق شارالارى سانالادى. مەرەكە كۇندەرى ەلوردانىڭ بارلىق الاڭدارىندا قالا تۇرعىندارىنىڭ ەركىن قىدىرۋى مەن دەمالىسىنا ارنال­عان بۇقارالىق ويىن-ساۋىق شارالارى ۇيىمداستىرىلادى. اتاپ ايتقاندا «قازاق ەلى» مونۋمەنتى الاڭىندا «شۋاقتى قالا» كون­تسەرتتىك باعدارلاماسى جانە بۇقارا­لىق شەرۋ وتەدى. «شۋاقتى قالا» فەستيۆالىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – وتباسىلىق دەمالىس­تى جانداندىرۋ, وتباسىنداعى تاتۋلىق پەن بىرلىكتى نىعايتۋ جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن دارىپتەي وتىرىپ, وتباسىلىق مادەني ورتا قالىپتاستىرۋ. سون­داي-اق, قالالىق الاڭدا ءتۇرلى فور­مات­تاعى جانە تاقىرىپتاعى بىرنەشە شارا جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە كۇندىزگى ۋاقىتتا – اسپازدىق جانە تاعامدار فەستيۆالى, پوە­زيا جانە كىتاپ مەرەكەسى, كەشكى ۋاقىتتا «ينتەرنەشنل ستريت دانسە» كوشە بيلەرىنىڭ فەستيۆالى مەن «قايىرلى كەش, استانا!» جاستار ديسكوتەكاسى بار. «حان شاتىر» ساۋدا, ويىن-ساۋىق ورتالىعىندا, ەسىل جاعالاۋىندا جانە «بايتەر­ەك» مونۋمەنتى جانىندا ءداستۇرلى «مىڭجىلدىقتار توعىسىنداعى استانا» كوشپەلىلەر وركەنيەتىنىڭ فەستيۆالى, «استانا-ارقاۋ» تۇركى مۋزىكاسىنىڭ فەستيۆالى, «وزەن اۋەندەرى» جانە «شاتتىق» بالالار شىعارماشىلىق فەستيۆالدارى جوسپارلانعان. ەلوردا الاڭدارىمەن قاتار, قالاداعى بارلىق سارايلار, كونتسەرت زالدارى, تەاتر­لار, مۇراجايلىق حوللدار مەن ەلوردانىڭ سپورت وبەكتىلەرىندە مەرەكەلىك شارالار وتەدى. اتاپ ايتقاندا, كونگرەسس-حوللدا ايتىسكەرلەردىڭ «ءمۇشايراسى» مەن «ءان جۇرەگىم استانا!» گالا-كونتسەرتىنەن بولەك, ءتۇرلى باعىتتاعى ءىس-شارالار وتكىزۋ جوس­پارلانىپ وتىر. بۇل رەتتە «ءان مەن كۇي الديلەيدى استانانى» كونتسەرتى, «استانانىڭ ۇزدىك تاۋارى» بايقاۋ-كورمەسى, «استانا كۋبوگى» حالىقارالىق كۆن ليگاسى, كونديتەرلەر فەستيۆالى,  «كوڭىلدى استانا» ساتيرا كەشى جانە «ساممەر دجاز استانا» دجاز مۋزىكاسىنىڭ كونتسەرتى  وتكىزىلەتىن بولادى. بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا, «استاناعا تارتۋ» كونتسەرتىنەن وزگە, «استانا كەشتەرى» كلاس­سيكالىق مۋزىكا كەشى, استانا-بالەت قويىلىمدارى; «استانا جۇلدىزى» مۋزىكالىق سىي­لىعىن تاپسىرۋ سالتاناتى, يلليۋزيونيستەردىڭ حالىقارالىق فەستيۆالى, «بيتۆا گورودوۆ» حالىقارالىق ءازىل فەستيۆالى وتەدى. ال «قازاقستان» ورتالىق كينوكونتسەرت زالىندا «وپەراليا» حالىقارالىق فەستيۆالى, مەي­رامبەك بەسپاەۆتىڭ جەكە كونتسەرتى, كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆ­تىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنال­عان كونتسەرت, «مەچتى سبىۆايۋتسيا» رەترو-كونتسەرتى, «ا-ستۋديو» توبىنىڭ كونتسەرتى استانالىقتار مەن قالا قوناقتارىن شاقىرادى. استانا كۇنىمەن قۇتتىقتاۋعا وتاندىق ونەر مايتالماندارىمەن قاتار رەسەيلىك, اعىلشىندىق جانە امەريكالىق ەسترادا مەن كلاسسيكالىق مۋزىكا جۇلدىزدارى ارنايى كەلەدى. ولاردىڭ ىشىندە لاريسا دولينا, ولەگ پوگۋدين, يۋري انتونوۆ, اننا نەترەبكو, مارك كينگ, Akon جانە تاعى باسقا جۇلدىزدى مەيماندار بار. سپورتسۇيەر قاۋىم ءۇشىن مەرەكە كۇندەرى «قايسار كەرۋەن» بۇقارالىق قايىرىمدىلىق ۆەلوجارىسى, «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق ءتۋرنيرى, «استانا كۋبوگى» ۇستەل تەننيسى مارافونى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كۋبوگى ءۇشىن ات سپورتى بويىنشا حالىقارالىق جارىستار جانە «ۆولنا ەكستريما» سپورتتىق اكتسياسى ۇيىمداس­تىرىلادى. ارينە, مۇنىڭ بارلىعى كەلگەن كورەرمەنگە تاماشا كوڭىل-كۇي سىيلاۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىر. دەسە دە استانا كۇنى – بۇل تەك توي-دۋمان ەمەس. ونىڭ اياسىندا ءبىرىنشى كەزەكتە ءار ادامنىڭ جايلى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تۇرعىن ءۇي, اۋلاارالىق اۋماق, كىرەبەرىس جولدارى, جارىقتاندىرۋ سياقتى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بارلىق شارۋاشىلىق جۇمىستار جاسالادى. سارىارقا, الماتى جانە ەسىل اۋداندارىندا قالا كۇنى قارساڭىندا كوپتەگەن اۋلا اباتتاندىرىلاتىن بولادى. جۇمىستار مامىر ايىنىڭ ورتاسىندا باستالعان, قازىرگى كۇندە جالعاسۋدا. اسفالت-بەتوندى جابدىقتاۋ, بالالارعا ارنالعان ويىن كەشەندەرىن سالۋ, سپورتتىق الاڭقايلار, ورىندىقتار, قوقىس جاشىكتەرى قويىلىپ جانە اۋلانى بەزەندىرۋ جۇرگىزىلۋدە. وسىنداي تۇيتكىلدى الەۋمەتتىك جاعدايلاردىڭ شەشىلۋى ءوز كەزەگىندە مەرەكە قارساڭىندا حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيىن كوتەرىپ, ءار استانالىققا مەرەكەلىك سەزىم سىيلايدى دەگەن نيەتتەمىز. الىپ قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقان باس شاھار 2050 جىلعا قاراي الەمنىڭ ەڭ تابىس­تى 10 قالاسىنىڭ بىرىنە اينالىپ, الدىڭعى قاتارلى قالالار كوشىندە بولۋى كەرەك. بۇل ەلباسىنىڭ قاداپ ايتقان تاپسىرماسى. بۇل رەتتە استانانىڭ ساۋلەتتىك, ەستەتيكالىق, كوركەمدىك كەلبەتى رۋحاني-مادەني, بىلىمدىك-تاربيەلىك مازمۇنىمەن استاسىپ جاتۋى قاجەت. بۇل ورايدا استانا كۇنىنە ارنالعان مەرەيلى شارالار ەل حالقىن ءبىرتۇتاس بىرلىككە ۇندەپ, كەلىسىم مەن كەڭدىككە جەتەلەيدى. بارشا قازاقستاندىقتاردى ەرەكشە سەزىمگە باۋراپ, زور ماقتانىش پەن ريزاشىلىققا بولەيدى دەگەن سەنىمدەمىز. بولات تىلەپوۆ, استانا قالاسى ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى.

تسيرك ونەرىنىڭ حالىقارالىق باسەكەسى

قالا كۇنى مەرەكەسى قۇرمەتىنە وتكىزىلەتىن ءداستۇرلى «ازيا جاڭعىرىعى» فەستيۆالىنە ماكسيم نيكۋلين, ەدگارد زاپاشنىي جانە باسقا دا تانىمال تسيرك جۇلدىزدارى كەلەدى. بيىلعى 1-8 شىلدە ارالىعىندا استانا قالاسى اكىمدىگى قولداۋىمەن جىل سايىنعى «ازيا جاڭعىرىعى» 7-ءشى حالىقارالىق تسيرك ونەرى فەستيۆالى وتەدى. جاقىن جانە الىس شەتەل ارتىستەرىن جينايتىن فەستيۆال جىلدان-جىلعا قۇلاشىن كەڭگە جايىپ كەلەدى. بيىل ادەتتەگىدەن اسەرلى جاڭا كورىنىستەر كورەرمەندەرگە تارتۋ ەتىلەدى. فەستيۆال ءار ەلدىڭ ارتىستەرى اراسىنداعى ەڭ مىقتىلاردىڭ ونەر دوداسى عانا ەمەس, حالىقارالىق قازىلار القاسى ساراپتايتىن ەڭ ءىرى باعالاۋ الاڭى رەتىندە ەستە قالماق. «استانالىق تسيرك» مانەجىندە ەلوردا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا رەسەي, قىتاي, موڭعوليا, ۆەتنام, بەلارۋس, ياكۋتيا, ۋكراينا, وزبەكستان جانە قازاقستاننىڭ ارتىستەرى ونەر كورسەتەدى. ولاردىڭ كوبى بۇكىلالەمدىك فەستيۆال جەڭىمپازدارى مەن لاۋرەاتتارى, ءوز جانرلارىنىڭ حاس شەبەرلەرى, تسيرك اۋلەتىنىڭ ۇرپاقتارى. فەستيۆال باعدارلاماسى  ءاربىر قاتىسۋشى مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق تسيرك ەرەكشەلىكتەرىن ورتاعا سالاتىن «جاندى» ءارى بىرەگەي شوۋعا قانىق. «ازيا جاڭعىرىعى» حالىقارالىق تسيرك ونەرى فەستيۆالى وعان قاتىسۋشىلاردىڭ ۇرمەلى وركەستر سۇيەمەلدەۋىمەن استانا كوشەلەرىندەگى «كاۆالكادا» مەرەكەلىك شەرۋىمەن اشىلادى. داستۇرگە اينالعان تسيرك ونەرى فەستيۆالى قالا تۇرعىندارىنىڭ ۇلكەن قولداۋىنا يە بولدى. جىل سايىن تسيرك قويىلىمدارى ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن وتەدى ءارى كەلۋشىلەردى تاماشا كوڭىل-كۇيگە بولەيدى.  بيىلعى بايقاۋعا ونەرسۇيەر جۇرتشىلىققا كەڭىنەن تانىمال ەرىك جولجاقسىنوۆ – قازىلار توراعاسى, «استانالىق تسيرك» مقكك باس ديرەكتورى, قر ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, ۆاديم گاگلوەۆ –رەسەيلىك «روسگوستسيرك» تسيرك كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى, ەدگارد زاپاشنىي – رەسەي حالىق ءارتىسى, ۆەرنادسكي داڭعىلىنداعى ماسكەۋ ۇلكەن تسيركىنىڭ باس ديرەكتورى, ماكسيم نيكۋلين – نيكۋلين اتىنداعى ماسكەۋ تسيركىنىڭ باس ديرەكتورى, يگور حلەبوسولوۆ – ۋكراينا مەملەكەتتىك تسيرك كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى جانە باسقا دا تسيرك ونەرىنىڭ بىلگىرلەرى تورەلىك ەتەتىن بولادى. تسيرك ونەرى فەستيۆالى ادەتتەگىدەي قىزىقتى دا اسەرلى بولادى دەپ كۇتىلۋدە. ۇلبوسىن راقاەۆا, استانا كۇنىن وتكىزۋدەگى ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى مەديا-شتابىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى.

جاسىل ورمان – قىرعاۋىلدار مەكەنى

ەل اراسىندا «پرەزيدەنت ورمانى» اتا­لاتىن استانانىڭ جاسىل بەلدەۋى جاي­قالىپ تۇر. ادام قولىمەن وسىرىلگەن جاساندى ورماننىڭ جاسىل جەلەك جامىلعان اعاشتارى بۇگىندە اقكول-بۋراباي ايماعىنداعى تابيعي نۋ ورمانمەن قابىسۋعا جاقىن قالدى. استانانىڭ جاسىل بەلدەۋى اتالاتىن جا­سان­دى ورمان شىن مانىندە ادام قولى­مەن جاسالعان تابيعات كەرەمەتىنە اي­نال­دى. قالا ىشىندە ەگىلگەن قارا اعاش­تىڭ ءوزى زورعا وسەتىن اقمولا قالاسى اس­تانا  مار­تەبەسىنە يە بولىسىمەن-اق ەلبا­سى ار­قانىڭ اڭىزاق جەلى مەن اقتۇتەك بو­ران­دارىنا توسقاۋىل بولاتىن قالانىڭ «جا­سىل بەلدەۋىن» جاساۋعا تاپسىرما بەر­دى. قولدان ەگىلگەن اعاشتىڭ كوبى قۋراپ قا­لاتىن سورتاڭدى ايماقتا «جاساندى ورمان» ءوسىرۋ ماسەلەسىنە بىرەۋ سەنسە, بىرەۋ سەنبەدى. «كوز قورقاق, قول باتىر» دەمەكشى ەل­باسىنىڭ تاباندىلىعىنىڭ ارقاسىندا سول سورتاڭ جەردە بۇگىندە جۇزدەگەن گەك­تار­عا سوزىلعان جاسىل ورمان جايقالىپ تۇر. استانا ىرگەتاسى قالانا باستاعان 16 جىل­­دىڭ ىشىندە وسىرىلگەن اعاشتار جارىسا بوي تۇزەپ,  سىڭسىعان ورمان قاناتىن كەڭگە جايدى. قازىر كوپشىلىكتىڭ كوزايىمىنا اي­نالعان وسى ورماندى جان-جانۋارلار دا مەكەن ەتە باستادى. استانانىڭ جاسىل بەل­دەۋىندە قويان, قارساق, تۇلكى سياقتى اڭ­دار جورتىپ جۇرسە, ءشىل سياقتى قۇستار مە­كەن­دەيدى. وسى ورماندا دالا قۇستارىن كو­بەيتۋ ماقساتىندا ءبىرشاما يگى باس­تاما­لار قولعا الىندى. بۇل رەتتە قالا ماڭىن­دا­عى جاساندى ورماندا شىلدەرمەن قاتار قىر­عاۋىلدار ءوسىرۋ ءىسى قولعا الىندى. استانا ورمانىندا قىرعاۋىل وسىرۋگە باسىم­دىق بەرىلۋدىڭ باستى سەبەبى, بۇل قۇس كۇي تالعامايدى. ارقانىڭ قاتتى اياز­ىندا قىرعاۋىلدار تۇندە قار استىنا كى­رىپ كەتىپ, جان ساقتايدى. قورەگى مول بولسا بول­عانى, قىرعاۋىلدار وسىمتالدىعىن دالەلدەيدى. 2010-2011 جىلدارى استانا ورمانىنىڭ روجدەستۆەنكو تاس جولىنا جاقىن ماڭدا انالىق قىرعاۋىلدارعا ارنالعان ۇيشىكتەر سالىندى. ءسويتىپ, العاش رەت 125 قىرعاۋىل استانا ورمانىنا جىبەرىلگەن بولاتىن. 3 جىل ىشىندە ينكۋباتسيالىق ادىسپەن قىر­عاۋىلدار سانى 3210-عا جەتكىزىلدى. ونىڭ 2300-دەن استامى ورمان القابىنا ەركىن­دىككە جىبەرىلدى. قازىر قىرعاۋىل وسىرەتىن ۇيشىكتەردە 360 انالىق قۇس جانە 1500-دەن استام شىبيلەر جەتىلۋدە. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ كوكتەمىندە استانا ورماندارىنا تاعى دا 704 قىرعاۋىل ەركىندىككە جىبەرىلگەن بولاتىن. بۇگىندە بۇل ورمان القاپتارىندا قىرعاۋىلدار جەرسىنىپ, ەركىن ءوسىپ-جەتىلە باستادى. ولاردى ورمان قىزمەتكەرلەرى سىرتتاي باقىلاپ تۇرادى. استانانىڭ جاسىل بەلدەۋى قازىر قىرعاۋىل, ءشىل سياقتى قۇستاردىڭ قۇتتى مەكەنى بولدى. استانا ورمانىندا قىرعاۋىلداردى كوپتەپ ءوسىرۋدىڭ تاعى ءبىر سەبەبى, ولار ورمان القاپتارىن زيانكەس جاندىكتەردەن قورعاۋعا دا ەرەكشە ىقپال ەتەدى. 16 جىل ىشىندە استانانىڭ جاسىل بەلدەۋى ناعىز تابيعي نۋ ورمانعا اينالدى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».

سەرپىندى جوبا – سەنىمدى ساپا

ەلىمىزگە ينۆەستيتسيا تارتۋ, سول ارقىلى ەلوردانى كوركەيتۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ باستى تالابى.  وسىدان ون ەكى جىل بۇرىن پرەزيدەنتتىڭ ارنايى جارلىعىمەن قۇرىلعان «استانا – جاڭا قالا» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا بۇگىنگە دەيىن 283 نىسان پايدالانۋعا بەرىلدى. وسى اۋماقتا  جەر جانە سالىق جەڭىلدىكتەرى قاراستىرىلىپ, وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋعا قولايلى جاعداي جاسالعان. استانانىڭ نەگىزگى كەسكىن-كەلبەتى مەن بەت-بەينەسى – ەسىلدىڭ سول جاعالاۋى ەكەنى انىق. كەزىندە ەسىلدىڭ ەن بويى ەل قونباق تۇگىلى, يەن جازىق دالا بولعانى بەلگىلى. 2001 جىلى «استانا – جاڭا قالا» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى قۇرىلعالى بۇل ءوڭىر ادام تانىماستاي وزگەردى.  ەلوردانىڭ بويتۇمارىنا اينالعان نەبىر تاماشا عيماراتتار,  اكىمشىلىك-ىسكەرلىك نىساندار بوي كوتەردى. ارنايى ايماقتىڭ ماقساتى دا سول – جاڭا شاھارعا ءتان زاماناۋي ينفراقۇرىلىم قۇرىپ, اكىمشىلىك, تۇرعىن ءۇي, الەۋمەتتىك-مادەني ماڭىزداعى ايشىقتى عيماراتتار قۇرىلىسىن سالۋ. يندۋستريالىق پارك  ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ ستراتەگياسى شەڭبەرىندە  جاڭا تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان ءوندىرىس وشاقتارىن قۇرۋدى كوزدەيدى. بۇگىندە «استانا – جاڭا قالا» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنا كىرەتىن ءبىرىنشى يندۋستريالىق پاركتىڭ كولەمى  598,1 گەكتار بولسا, جاڭادان قولعا الىنعان ەكىنشى يندۋستريالىق پاركتىڭ اۋماعى 433,1 گەكتاردى قۇرايدى. مۇنداعى يندۋستريالىق الاڭدا ەرەكشە قۇقىقتىق رەجىم قالىپتاسقان. ەلوردانى دامىتۋعا نيەت ءبىلدىرىپ, يندۋستريالىق پارك اۋماعىندا ءوندىرىسىن اشقان ينۆەس­تورلار كورپوراتيۆتىك تابىس پەن جىلجىمايتىن م ۇلىك سالىقتارىنان بوساتىلادى.  يمپورتتالاتىن تاۋارلارعا اكتسيز سالۋدى قوسپاعاندا, تاريفتىك رەتتەۋ شارالارى قول­دانىلمايدى. قۇرىلىس نىساندارى سالىنىپ جات­قان جەر تەلىمدەرى جەر سالىعىنان بوساتىلادى.  ياعني, عيمارات  سالىق سالۋ نىسانى  بولىپ سانالمايدى. جەر تەلىمىن جالعا العاندار دا 10 جىل بويى جالداۋ قۇنىن تولەۋدەن بوساتىلادى.  ەركiن كەدەندiك رەجىم قالىپتاستىرۋ ارقىلى  وسى اۋماقتى سەرپىندى جوبالاردىڭ قايناعان ورتاسىنا اينالدىرۋ – باستى ماقسات بولىپ وتىر. جالپى, ەلىمىزدە قۇرىلعان  ونشاقتى ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار سول وڭىرگە قوسىمشا ينۆەستيتسيا تارتىپ, ەكونوميكاسىنا تىڭ سەرپىن بەرۋگە باعىتتالعان.  سولاردىڭ ىشىندە استانانىڭ ارنايى ايماعى – بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جاتقانداردىڭ قاتارىندا. بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ اۋماعىندا جالپى ينۆەستيتسيا مولشەرى 184 ملرد. تەڭگە بولاتىن 50 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, پارك  الاڭى­نىڭ 90 پايىزىن يەلەنۋدە. 19 جوبا بەلسەندى جۇمىس ىستەۋدە,  تاعى 5 كاسىپورىندى 2014 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. قالعان 26 جوبا قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ جانە جەر تەلىمىن رەسىمدەۋ ساتىسىندا تۇر. تۇتاستاي العاندا, يندۋستريالىق پاركتەگى جوبا­لاردىڭ بارلىعى 2016 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن وندىرىسكە كىرىسەدى. سول ارقىلى ەلوردا ناقتى كورسەتكىشتەرى مەن ەلەۋلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تيىمدىلىككە قول جەتكىزەتىن بولادى. ماسەلەن, 2017 جىلعا قاراي يندۋستريالىق پارك كاسىپورىندارى شىعارعان ونىمدەر مولشەرى جىل سايىن شامامەن 300 ملرد. تەڭگەگە جەتەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. ەلورداداعى ونەركاسىپتىك جوبالار نەگىزىنەن №1 يندۋستريالىق پاركتە شوعىرلانعان.  مۇنداعى كاسىپورىنداردىڭ بارلىعى تىڭ تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەيدى. ولار وندىرگەن جوبالاردىڭ ساپاسى دا جوعارى. ەل ەكونوميكاسىن العا سۇيرەيتىن ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى – 2010 جىلى ىسكە قوسىلعان لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ زاۋىتى. جىلىنا 100 تەپلوۆوز شىعارۋدى مىندەتىنە العان زاۋىت بۇگىندە مەجەلى جوسپارىن ارتىعىمەن ورىنداۋدا. بۇرىنعىداي ەمەس, تەپلوۆوز بولشەكتەرى دە سىرتتان تاسىمالدانباي, وسى زاۋىتتىڭ وزىندە ءوندىرىلىپ جاتىر. بۇعان قوسا, 2011 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن «تۇلپار-تالگو» جشس جىلىنا 150 ۆاگون شىعارۋعا قاۋقارلى بولسا, «ەلەكتروۆوز قۇرىستىرۋ زاۋىتى» جشس-ءنىڭ جىلدىق قۋاتى 50 ەلەكتروۆوز شىعارۋعا جەتەدى. سونداي-اق, تەمىر-بەتون ونىمدەرىن شىعاراتىن «ابك ماكسات» جشس جىلىنا 3 ملرد. تەڭگەنىڭ تاۋارىن وندىرسە, «ىسكەر جق» جشس جىلداعى 2 ملرد. تەڭگەنىڭ وندىرىسىمەن ەلوردانىڭ ەكونوميكاسىن وركەندەتۋگە وزىندىك ۇلەسىن قوسۋدا. ال اينەكتەن جاسالعان بۇيىمداردى دايىندايتىن, قۇنى 440 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن «ستەكلياننىي دوم» جشس جوباسى ىسكە قوسىلسا, 50-گە جۋىق جۇمىس ورنى اشىلادى. يتاليا, گەرمانيا, رەسەي قوندىرعىلارىندا شىعارى­لاتىن جوعارى ساپالى جيھازداردى ءوندىرۋدى « اۆالون-ك» جشس موينىنا الىپ وتىر. بۇل جوبانىڭ قۇنى – 220 ملن. تەڭگە. كاسىپورىن 48 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋدى جوسپارلاپ وتىر. جالپى, استانا قالاسىنىڭ يندۋستريالىق پاركى اۋ­ما­­عىن­داعى نىسانداردىڭ 90 پايىزى ينۆەستيتسيالىق جو­با­لارمەن جۇمىس ىستەيدى. جىل وتكەن سايىن ەلوردانىڭ ين­­دۋستريالىق پاركىنە قىزىعۋشىلىق  تانىتىپ وتىرعان ين­ۆەس­تورلار قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. كەلەسى جىلى ءتىپتى ين­ۆەستيتسيالىق جوبالار الاڭىندا بوس ورىن قالماۋى دا مۇمكىن. يندۋستريالىق پاركتەگى جۇمىستار تابىستى جال­­عاسىن تاپسا, قوسىمشا 8 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ور­­نى اشىلىپ, 180 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلەتىن بولادى. «استانا – جاڭا قالا» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى جالپى اۋماعى 433 گا قۇرايتىن №2 يندۋستريالىق پارك قۇرىلىسىن دا قولعا الدى.  بيىل ونىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى ازىرلەنىپ بىتەدى.  بۇل يندۋستريالىق پاركتە  40-قا تارتا جاڭا كاسىپورىن قۇرىلاتىن بولادى. ولاردىڭ بارلىعى دا يننوۆاتسيالىق جانە ەكونوميكالىق تيىمدىلىك ولشەمدەرىنە ساي جۇمىس ىستەمەك. بۇگىندە ونىڭ سمەتالىق-جوبالاۋ جۇمىستارى مەن ينفراقۇرىلىمىن جاساقتاۋ جۇرگىزىلۋدە. ارحات ساياباەۆ, «استانا – جاڭا قالا» اەا اكىمشىلەندىرۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى.

بەتتى ازىرلەگەن جىلقىباي جاعىپار ۇلى, 

«ەگەمەن قازاقستان» .