بەكەم بەتبۇرىس

ۇلت رۋحىن تۇلەتكەن پارتيا بەدەلى بيىك

ءار جۇرتتىڭ ءتۇر-تۇسىنەن وزگە, وزىنە ءتان ونەگەسى, قادىر-قاسيەتى, كاسىبى مەن ءناسىبى, ءتىلى, ءدىلى, ونەر ۇلگىسى بولادى. بۇل جاعىنان كەلگەندە قازاق كەندە ەمەس. كەڭدىگى دالادان دا دارقان, كوڭىلىندەي كولەمدى. ءۇش قايناسا دا ەشكىمگە ۇقسامايتىن دارا بولمىسى عاسىردان عاسىرعا جالعاسىپ, زامان سوقپاعى ويلى-قىرلى بولعاندا دا ءسال تانتىرەكتەپ بارىپ ارتىنان قالىبىنا تۇسەتىن. قايتا ورلەپ حالىق رۋحىن كوتەرىپ, ابىرويىن اسىراتىن. قاي زاماندا دا «باس كەسپەك بولسا دا, ءتىل كەسپەك جوق» دەپ ءتىلىپ ايتاتىن, اقيقاتتان اۋماي ءبىلىپ ايتاتىن دالا دەموكراتياسىن تۇعىردان تۇسىرمەي كەلە جاتقان ۇلتىمىزدىڭ ۇلى ونەرىنىڭ بىرەگەيى – ايتىس دەر ەدىك. ايناداي اقيقاتتى بۇكپەسىز الدىڭا تارتاتىن وسى جانر تۋرالى ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ: «...قازاق حالقىنىڭ اسا ءبىر ۇلى قاسيەتى سول قىناپتان سۋىرىپ العان قىلىشتاي قولما-قول قيىپ ايتاتىن ايتقىشتىعىندا, ايتىسكەرلىگىندە. بۇل قاي حالىقتىڭ الدىندا دا ماق­تانۋعا تۇرارلىق ونەر», دەگەن ەكەن. شىنىندا, ايتىس ونەرى قازاق­پەن بىرگە جاساسىپ, ۋاقىتقا قاراي جاڭارۋمەن كەلەدى. قۇيما قۇلاق قۇيىپ, وياۋ كوڭىل ءتۇيىپ الاتىن جىر نوسەرلەرىنىڭ باستاۋ باسى ارىدە جاتىر. قاي كۇن, قاي جىلدان بەرى دەگەندى ەشكىم تاپ باسىپ ايتا الماسا كەرەك. ونىڭ ءتۇپ تامىرىن ورحون-ەنەسەي ەجەلگى تۇرىك جازبا ەسكەرتكىشتەرىنەن (VI-VIII) ىزدەگەنىمىز دۇرىس بولار. وعان «كۇلتەگىن», «تونىكوك» جىرلارىنداعى «بيىكتە كوك ءتاڭىرى, تومەندە قارا جەر جارالعاندا, ەكەۋىنىڭ اراسىندا ادام بالاسى جارالعان. ادام بالاسى ۇستىنە اتا- تەگىم, بۋمىن قاعان, ىستەمى قاعان وتىرعان. وتىرىپ, تۇرىك حالقىنىڭ ەل-جۇرتىن قالىپتاستىرعان, يەلىك ەتكەن», دەي كەلىپ, بەك ۇلدارىن قۇل, پاك قىزدارىن كۇڭ ەتپەۋ جولىندا قيلى كەزەڭدەردى باستان وتكەرىپ, ونى جىلناما ەتىپ تاسقا ويىپ جازعان. يوللاع-تەگىن مەن تونىكوكتەن باس­تاپ سىپىرا, قازتۋعان, شالكيىز, اقتامبەردى, بۇحار, ودان ءسۇيىنباي, ءبىرجان, جامبىل, شوجە, كەمپىرباي, قۇلمامبەت, ورىنباي, اسەت, سارا, نۇريلا, ۇلبيكە – وسىلاي جالعاسىپ, وتكەن عاسىرداعى جىر دۇلدۇلدەرىنە, بۇگىنگى ورەن جۇيرىكتەردىڭ بويىنا دارىپ, ويىنا قونىپ, التىن ارقاۋ ۇزىلمەي كەلەدى. ايتىس – تالانتتى ادامعا بەرگەن ءتاڭىر سىيى. ونداي ونەر سۇيەگىنە سىڭگەندەر الىمدى, تاپقىر, ءتىل قۇدىرەتىن تەرەڭ تۇسىنەتىن, سوزگە توق­تاپ, ىزەتكە ءيىلىپ, ءان اۋەندى اسپەت­تەپ, اقيقاتقا كەلگەندە اركىمنىڭ ءوزى مەن كوزىنە قاراماي ۋاقىت ءۇنىن, زامان سيپاتىن, ءداۋىر شىندىعىن تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ ايتاتىن بولعان. ومىرشەڭ ولەڭنىڭ تۇنىق كەزىندە بۇرا تارتىپ بۇلتاقتايتىندار از كەزدەسكەن. قارسىلاسىن الىپ تا جىققان, شالىپ تا جىققان. ۇستەمنىڭ كوڭىلىن جىعىپ الامىن با دەپ, ەل ءسوزىن ايتپاعانداردى اقيقاتقا جۇگىن­گەن, ادىلدىكتى تەمىرقازىق ەتىپ ۇس­تاعان ادال ايتىسكەر وتكىر جىر شۋ­ماق­تارىمەن ونىڭ جالتاقتىعىن بەتىنە باسقان. ءسويتىپ, جۇرت الدىندا ماسقاراسىن شىعارعان. وعان ايتىس تاريحىن قالقىماي قاراپ شىققان ادامنىڭ كوزى جەتەدى. قيلى كەزەڭدەردە ايتىس ونەرى ۇلت رۋحىن كوتەرىپ ۇيىسۋعا, ۋاقىت­شا قيىندىققا بوي الدىرماي, ۇنجىر­عاڭدى تۇسىرمەي قىرانداي تۇلەپ شىعۋعا ۇندەپ وتىرعان. بۇعان ءبىر مىسال كەلتىرە كەتسەك دەيمىز. وتكەن عاسىرداعى قازان توڭكەرىسى ءبىر ۇلت, ءبىر يدەياعا دەن قويعىزىپ, قويىرتپاقتى باستاعاندا قازاقتىڭ ايتىس ونەرى دە قاعابەرىسكە ىسىرىلعان. بىراق, ۇلى وتان سوعىسى دەلىنەتىن الاپات ءجۇرىپ جاتقاندا, ياعني 1943 جىلى حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيىن تۇسىرە بەرمەۋ ءۇشىن الماتىدا الامان ايتىس ۇيىمداستىرىلعانى تاريحتان ءمالىم. بۇل ايتىس سۇراپىل سوعىستىڭ كەسىرىنەن قان جۇتىپ وتىرعان قاراشا جۇرتتى ءبىر سەرپىلتىپ تاستاعانى ايداي انىق. ەلدىڭ ات بايگەسىندەي ايتۋلى ايتىستا ارقالارى قوزىپ, ايبىندارى ارتىپ, كۇيكى تىرلىكتى ۇمىتىپ, كۇدىك سەيىلىپ, كەلەر كۇنگە ءۇمىت ارتىپ, ءبىر جاقسىلىقتىڭ بولاتىنىنا سەنىم ارتىپتى. سول ايتىستىڭ باسى-قاسىندا مۇحتار اۋەزوۆ, ءسابيت مۇقانوۆ, عابيت مۇسىرەپوۆ, كۇلاش بايسەيىتوۆا ءجۇرىپ, «الاتاۋدان, ارقادان, اقىن­دارىم كەلىپسىڭ. تىلدەرىڭنەن بال تامعان, جاقىندارىم كەلىپسىڭ, ەرتىس, ەدىل, ىلە, سىر, باس قوسقالى كەلىپسىڭ, جۇرگەن جەرىڭ دۋمان جىر, سەندەر ەلگە كورىكسىڭ, شارشى توپتا توگىلگەن, سوزدەرىڭدى ساعىندىم!» دەپ شىمىلدىعىن جىر الىبى جامبىل ءتۇرىپ, ءبىرى سىرنايمەن, ەكىنشىسى دومبىراعا يەك ارتىپ ءسوز سايىسىن باستاپ, وزگەلەرى ءىلىپ اكەتىپ جاتىپتى. سول ساتتە جابىرقاعان جۇرتتىڭ جۇزىنە قان جۇگىرىپ, سەرپىلىپ, سەرىگىپ, رۋحتارى ويانىپ, جىر جەڭىسى سۇراپىل سوعىستىڭ جەڭىسىنە ۇلاسقانداي بولىپ تاراسىپتى. ەكى جىلدان كەيىن سول ايتىس ۇستىندە ايتىلعان ءۇمىت جەڭىسى – شىن جەڭىسكە ۇلاسىپ, ۇراندى ولەڭ تەگىن ەمەستىگىن, شىن تىلەسە اللا قابىل كورەتىنىن كورگەن كوز, ەستىگەن قۇلاق – كۋا بولعاندار تەبىرەنە ايتاتىن. ودان كەيىن ايتىس تاعى ءبىر تولاستاپ قالىپ, ەل ەسىن جيىپ, حالىقتىق قاسيەتىن, ءداستۇرىن – ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «بابالار جولىن جالعاي الدىق پا, جار جاعالاپ كەتپەدىك پە؟!» دەگەن ۇلت زيالىلارى ءتىل جايىن كوتەرىپ, ونىڭ تىرەگى سانالاتىن ءسوز مارجانىنىڭ باستاۋى بولىپ ەسەپتەلەتىن ايتىستى قاۋزادى. سونىڭ العاشقى ءبىر باسپالداعىنا 1971 جىلى كۋا بولعانىمىز بار. ۇستازىمىز, قازاقتىڭ ارلى ازاماتى, حاس باتىرى مالىك عابدۋللين قازاق ايتىسىن قايتا تۇلەتۋ قولعا الىنعانىن ايتىپ, «سوعان قايسىڭ قاتىساسىڭدار؟» دەگەن ەدى. تالانتتى اقىنبىز دەپ جۇرگەندەردىڭ كوبى ەستىپ, وقىعانى بولماسا, كورە قويماعان ونەر سايىسىنا بەلسەنىپ شىقپادى. جىبەكتەن ءبىر تالداپ ءجىپ سۋىرعانداي ەتىپ اڭگىمە ايتىپ, اشىق-جارقىن جۇرەتىن ۇستازىمىز ولەڭ وقىسا ورشەلەنىپ, قىزۋلانىپ, ارقاسى قوزىپ كەتەتىن زامانداسىمىز عابيدەن قۇلاحمەتوۆكە قولقا سالدى, باۋلىدى. «ءبىر كۇندە اتتاي جەلىپ كەتۋ قيىن. تالپىنساق قازاق ايتىسىن باياعى مىقتىلاردىڭ دارەجەسىنە جەتكىزەمىز. ول ءۇشىن ءبارىمىز جاناشىر بولۋىمىز كەرەك», دەگەن ۇستاز ءسوزى ءالى كۇنگە دەيىن قۇلاق تۇبىندە تۇر. ايتىس اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا بولدى. ۇلى سابەڭ – ءسابيت مۇقانوۆ جادىراپ, جايناپ قۇتتىقتادى. مۇقاش بايباتىروۆ, قاليحان التىنباەۆ, ماناپ كوكەنوۆ باستاعان ۇلكەندەر, رايحان ناكيەۆا, قازىر ارامىزدا جوق باقيلىق بولىپ كەتكەن تالانتتى اقىن, بەلگىلى جازۋشى دارەجەسىنە جەتكەن ءبىزدىڭ عابيدەن, ت.ب. ءسوز جارىستىردى. ارينە, الدىڭعى تولقىن جاعى بولماسا كەيىنگى جاستار ىركىلىپ قالىپ, الدىن الا جازعاندارىنا قاراپ ايتتى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, جۇرت سونىڭ وزىنە ءدان ريزا بولىپ, وشكەندەرى جانعانداي ءىلتيپات كورسەتىپ, قولداۋ تانىتىپ جاتتى. كونەنىڭ كوزىن كورگەندەي, ءسوزىن ەستىگەندەي بولدى. كەلە-كەلە ايتىستىڭ ارىنى ارتتى. ەلىمىزدىڭ ءتورت بۇرىشىنان نەبىر جۇيرىكتەر توپقا كەلىپ قوسىلىپ جاتتى. الماتىداعى لەنين, قازىرگى رەسپۋبليكا سارايىنا 3 مىڭ ادام جينالعان الامان ايتىستار شاقىرۋ بيلەتىمەن تەگىن ۇيىمداستىرىلىپ, جۇرت جۇمىلا كوردى. ءبىر جولعى ناۋرىز ايتىسىندا ساراي ىشىندەگى 3 مىڭ حالىق قازىلاردىڭ ءسال بۇرا تارتقانىنا تىك تۇرىپ قارسىلىق تانىتىپ, ساحناداعى جاساۋىمەن تۇرعان اقبوز اتقا اقىن اكەدەن اقىن بولىپ تۋعان قىز جادىرا قۇتجانوۆانى مىنگىزىپ ەدى. سولايشا توپ جارعان جادىرا اقبوز اتتىڭ ۇستىندە تۇرىپ جۇرتقا جىر جولدارىن ارناعان ەدى. توپ جارعان سول جادىرا كەيىن كورىنبەي كەتتى. ول تۇستاعى دۇلدۇلدەردىڭ بويىندا ءبىر قازاقى كەڭدىك, دارقاندىق, حالىقتىق پەيىل, ۇلت­تىق تازالىق مول ەدى. ونى ايتاسىز, ايتىس اقىندارىنىڭ الى­بى جامبىل, قۇلمامبەت, مايكوت, شوجە, ماراباي, ودان كەيىنگىلەر جاۋاپتاسىپ, ءتورت جولمەن-اق ايتاتىندارىن جەت­كىزىپ وتىرعان. قازىرگى اقىندار جاۋاپتاسۋعا شورقاق, ۇزىننان قايىرىپ, جاتتاپ العانىن اياعىنا شىعارعانشا توقتامايدى. كوپتىڭ ويىندا جۇرگەن قيىن-تۇيىندەردى ايتىپ, ۇپايىن تۇگەندەۋگە بەيىم تۇرادى. ءتىپتى, ارىپتەسى نە ايتىپ وتىرعانىنا ءمان بەرمەي كەتەتىندەر دە بار. جالپى, ءبىز سۇرە ايتىس پەن قايىمداسىپ ايتىسۋدىڭ اراجىگىن اجىراتا الماي, كوسىلە بەرۋدى ادەتكە اينال­دىرىپ العاندايمىز. ول از دەسەڭىز,  ءسوز ءمانىسىن تۇسىنبەيتىندەر دە جوق ەمەس. تۇسپالداپ ايتۋ, اقيقاتتى الما كەزەك جەتكىزۋ كەمشىن ءتۇسىپ جاتاتىنىن جاسىرا الماساق كەرەك. باياۋلاپ باستالىپ, كەيىننەن ەرەكشە قارقىن العان قازاق ايتىسى نارىق تالابىنا كوشىپ, حالىق «باتپان قۇيرىقتان» ايىرىلدى. ساۋدالاسۋ جاعى باسىم بولا باستادى. ول تۇستاعى ءسوز ساداعىن تارتقان ساڭلاقتاردىڭ جەر باسىپ جۇرگەندەرى بۇل كۇندە الدىڭعى تولقىنعا, اتا, اجە دارەجەسىنە كوتەرىلىپ وتىر. بۇل تولقىننىڭ ءىزىن باسا شىققانداردىڭ ءوزى دە ورتا جاسقا ىلىگىپ قالدى. جاڭا ۇيرەتكەن قۇنانداي اۋىزدىقپەن الىسقان بۇگىنگى ءاپايتوس ايتىسكەرلەر ءبىرى اتىپ, ءبىرى جىعىپ ءجۇر. ولار: «قاي جۇرت بولسا دا ونىڭ جانى – ادەبيەت. جانسىز ءتان جاساماق ەمەس. قايدان وربىگەنىن, قايدان وسكەنىن, اتا-بابالارى كىم بولعانىن, نە ىستەگەنىن بىلمەگەن جۇرتقا تالاس-تارتىستار زامانىندا ارناۋلى ورىن جوق», دەپ مىرجاقىپ دۋلاتوۆ ايتقانداي, حالقىنىڭ ۇلى ۇلگىسىن ايتىس ونەرىندە تۋ ەتىپ كوتەرىپ, تۇعىرىن بيىكتەتىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى قاندا بار قازاق ايتىسىنىڭ جاڭاشا جاڭعىرۋىن دايەكتەرى ءسوزسىز. ءيا, قازاقپەن بىرگە جاساپ كەلە جات­قان بۇل ءداستۇر ەلدىك تۇسىندا ەرەك­شە كورىنىس تاپتى. جاراتىلعان تۇلپارداي جاساۋلى قىز-جىگىتتەر ايتىستى ءوز وتانىمىزدا عانا ەمەس, الىس, جاقىن شەتەلدەردە دە كورىگىن قىزدىرىپ, وسىنداي دا ورەلى ونەر بار ەكەن-اۋ دەگىزىپ كەلەدى. ءبىز جوعارىدا ايتىس تۋرالى اڭگىمەنى ارىدەن قوزعاپ, بەرگى كەزەڭدەرمەن ۇشتاستىردىق. ونداعى ماقسات, بۇل ونەر اياق استىنان تاقىرعا شىققان ءشوپ سەكىلدى ەمەس, قوعالى كولدەي ومىرشەڭ ۇلگىسى بار ەكەنىن ەسكە سالا كەتۋ ەدى. ىرگەتاسى مىقتى, حالىققا قۇت بولىپ قونعان ايتىسقا سوڭعى كەزدەرى «نۇر وتان» پارتياسى ەرەكشە كوڭىل اۋدارىپ, قولداۋ تانىتىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل پارتيا ەلدىڭ ۇيىتقىسىنا, حالىقتىڭ جوقشىسىنا اينالدى. ءبىر زاماندارى الاش ارىسى م.دۋلاتوۆ: «ءاربىر ادام شەنەۋنىك بولۋى مۇمكىن. بىراق, ءاربىر شەنەۋنىك قازاق بولا المايدى», دەگەن ەدى. پارتيانىڭ قازىرگى العا قويىپ وتىرعان جول-جوباسى مىرجاقىپ ايتقان شەنەۋنىك بولۋ وڭاي بولعانمەن, قازاق بولۋ قيىن دەگەن يدەيانى تىرىلتە وتىرىپ, بيلىك وكىلدەرىنىڭ حالىقپەن قويان-قولتىق ارالاسۋىنا ىقپال ەتۋ نيەتى ورىستەپ كەلە جاتىر. بۇل ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ: «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جاريالاي وتىرىپ, الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ جولىنا قادام باستى. بارلىق نۇروتاندىقتاردىڭ باستى مىندەتى – حالقىمىزدىڭ بىرلىگىن بەكەمدەۋ, ءوزىنىڭ ساياسي كوشباسشىلىعىن كۇندەلىكتى ىستە دالەلدەۋ, ەكو­نو­ميكانى, مەملەكەتتى جانە قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق باعىت­تارىن جاڭارتۋدىڭ تاعدىرلى ۇدەرىستەرىنىڭ باسىندا بولۋ», دەگەن سوزىنەن باستاۋ الىپ وتىرعانى انىق. ەل بولۋدىڭ, قازاق بولۋدىڭ, دوستىققا دانەكەر, بەرەكە, بىرلىككە تىرەك بولۋدىڭ ۇيىتقىسىنا اينالىپ كەلە جاتقان «نۇر وتان» پارتياسى ۇلت رۋحانياتىنىڭ دامۋىنا ەرەكشە دەمەۋشىلىك جاساپ, جۇزدەن جۇيرىكتەردى جەبەپ كەلەدى. بۇعان قوسا قازىر قالىڭ قاۋىم كەيبىر كەردەڭدەگەن شەندى مەن شەنەۋنىكتەردىڭ بوساعاسىنان اتتاي الماعان تۇستا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ عيماراتىنا, پارلا­مەنتتەگى وكىلدەرىنە بارىپ اراشا سۇراپ, وشكەن ۇمىتتەرىنىڭ قايتا جان­عانىنا دالەل, دايەكتەر بارشى­لىق. وسىنىڭ ءبارى دە پارتيانىڭ سايلاۋ الدىنداعى «قازاق­ستان. 2017 ماقساتتارى. ۇلتتىق ءىس-قيمىل جوسپارى» اتتى تۇعىرناماسى اياسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ەلەۋلىسى دەپ بىلەمىز. اتالمىش تۇعىرنامادا ۇلت رۋحانياتىمەن قوسا, «ءبىلىم جانە عىلىم», «ۇلت دەنساۋلىعى», «حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ», «اۋىلدى قولداۋ جانە دامىتۋ», «يننوۆاتسيالىق ەكو­نوميكا», «وتان قورعاۋ» سەكىلدى 15 ناقتى باعىت بەلگىلەنگەنىن ەسكە سالا كەتۋدى پارىز سانايمىز. دوللار ەمەس, دومبىرا ۇستاعان, وتان دەيتىن, ۇلتىم دەيتىن, ۇل كوبەيسىن دەيتىن حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرىپ, مەرەيىن ءوسىرىپ, بابالار مۇراسىن زامان تالابىنا قاراي قىرىن ساقتاپ, سىرىن وڭدىرماي جاڭارتىپ كەلە جاتقان, ءسوز ۇستاپ, ولەڭ ورنەكتەگەن ايتىسكەرلەرگە حالىقتىق پارتيانىڭ قامقورلىعى قانداي دەگەنگە ناقتى مىسالدار كەلتىرەلىك. وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا, ەلوردادا «كونگرەسس حولل» سارايىندا بولعان «كىل جۇيرىك, كىم جۇيرىك» اتتى الامان ايتىس ەدى. بۇل ءسوز سايىسىن «نۇر وتان» پارتياسى تىكەلەي قولداپ, «جادىگەر» قوعامدىق بىرلەستىگى مەن «قازايتىس» سايتى ۇيىتقى بولعانىن ەسكە سالا كەتەلىك. ەڭسەلى ەلىمىزدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنگىسىن, كەمەل كەلەشەگىن سۇرە ايتىس پەن تۇرە ايتىستا كەلىستىرىپ جەتكىزگەندەردىڭ الدى ميلليونداعان تەڭگەنى قانجىعاسىنا بايلاسا, ودان كەيىنگىلەر دە سىيلىقسىز قالماعانىن كوردىك. سول ايتىستا ونەر باسەكەسىنە تۇسكەندەردى قولداعان قالىڭ جۇرت «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ حالىق ءداستۇرىنىڭ ورەسىن بيىكتەتىپ, ءورىسىن كەڭەيتۋگە قوسقان ۇلەسىنە, اسىرەسە جاس تالانتتاردى مورالدىق, ماتە­ريالدىق جاعىنان دەمەگەنىنە ءدان ريزالىعىن بىلدىرگەن. بۇل بيلىك پەن حالىقتىڭ اراسىنداعى ادەمى دانەكەردىڭ ۇلگىسى دەگەندەر دە از بولماعان. قازاق ەلىنىڭ كيەلى دە قاسيەتتىسى سانالاتىن ءتاۋ ەتەر تاۋەلسىزدىك كۇنىنە وراي وتكىزىلگەن, وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنداعى ايتىس تا ەرەكشە ەستە قالدى. جۇرت اڭىز ەتىپ ايتىپ جۇرگەن سونىڭ ءبىر دالەلى باس جۇلدەگە 3 ميل­ليون تەڭگە مەن «التىن دوم­بىرانىڭ» ءتى­گىلۋى ەدى. ونى قارا ولەڭنىڭ قايماعىن بۇزباي, اكە جو­لىن جالعاپ, بالا­پان بولىپ قاتىسىپ, قىران بولىپ قالىپتاسقان جانداربەك بۇلعاقوۆتىڭ ەنشىسىنە ءتيۋى دە ەرەكشە بولدى. سول ءسوز سايىسىندا «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باۋىرجان بايبەكتىڭ: «پارتيا ءاردايىم ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا باسىمدىق تانىتادى. ايتىس پەن پارتيانىڭ تابيعاتى ءبىر. اقىندار دا, پارتيا دا حالىق ءسوزىن بيلىككە جەتكىزۋشى. اقىندار حالىقتىڭ ءسوزىن سويلەپ, مۇڭىن مۇڭداپ جاتادى. قوعامدا پروبلەمالار جوق ەمەس, بار. بۇل رەتتە, وتكەن جولى ۇيىمداستىرىلعان ايتىستا اقىندار وتكىر سىن-پىكىرلەر ايتتى. زالدا «نۇر وتان» فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى قاتىسقان. بارلىعى ەستىپ, ءبىلىپ, تيىسىنشە شارالار جاساپ جاتىر», دەگەن ءسوزى پارتيا مەن حا­لىق­تىڭ ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە جولىن­دا ەكەنىن كورسەتەدى. ونەر مەن پارتيانىڭ قاناتتاس بولۋى, بيلىكتىڭ بەتىن قاراتپاي قويمايتىنىن سوڭعى كەزدەگى ءۇردىس دايەكتەي تۇسەدى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ قول­داۋىمەن استانادا باستالعان ايتىس ەندى وتانىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە جالعاسىن تاۋىپ جاتىر. وتكەن ءساۋىر ايىندا پارتيانىڭ 15 جىلدىعىنا ارنالعان «ءبىر حالىق, ءبىر ەل, ءبىر تاعدىر» اتتى رەسپۋبليكالىق ايتىس تالدىقورعان قالاسىندا بولدى. وعان اسقار التايدان, مۇنايلى اتىراۋدان, بايتاعىمىز سارىارقادان, ەڭسەلى الاتاۋدان, ىرگەلەس جاتقان قىتايدان ازۋىن ايعا بولەگەن 10 اقىن قاتىسىپ, ەلدىكتى, ەرلىكتى, ءتىل تۇيتكىلدەرىن, وتانىم دەپ ورالۋدى ويلاعان ورالماندار تۋرالى اشىق ايتىپ, بەرەكە, بىرلىكتى, تاتۋ تىرلىكتى جىر جولىنا جەلى ەتىپ تارتتى. بۇل باسەكەدە دە ميلليوندار ورەن جۇيرىكتەردىڭ ەنشىسىنە ءتيدى. سونداي پارتيا باستاماسى تاياۋدا «بەرەكە باسى – بىرلىكتە» دەگەن اتپەن اتىراۋدا جالعاستى. وعان دا 10 اقىن قاتىسىپ, تارتىستى وتكەن ءسوز سايىسىندا جۇلدەلى اتانعان جۇيرىكتەر 2, 1,5, 1 ميلليون, 750, 500 مىڭ تەڭگەدەن بايگە الىپ, زور ابىرويعا كەنەلدى. «نۇر وتان» پارتياسى مۇنىمەن قاتار ءبىلىم, بىلىگى مىقتى جاستارعا ءوزىنىڭ تەگەۋرىندى «جاس وتان» قا­نا­تىنا دا قامقورلىق تانىتىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر دالەلى قابىلەت-قارىمى مىقتىلاردىڭ ەڭبەگىن باعا­لاپ, ىنتاسىن ارتتىرىپ, ىقى­لاسىن وياتۋ ماقساتىندا «جاس تۇلپار» سىيلىعىن بەلگىلەگەنى دەر ەدىك. ول سىيلىق وتكەن جىلى 7 ورەن جۇيرىككە تاپسىرىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا اكتەر, ءانشى, كومپوزيتور ن.ءالىمجان, جاس شاح­مات­شى ج.ابدىمالىك, سپورتشى د.ەلەۋ­سىنوۆ, ت.ب. بار. ەل داڭقىن جاقسى جاعىنان تانىتقان جاستارعا بەرىلەتىن اتاۋلى سىيلىقتىڭ «جاس تۇلپار» اتانۋىنىڭ وزىندە ۇلكەن ءمان جاتىر. سىيلىقتىڭ «جاس تۇلپار» اتالۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان, بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, كورنەكتى عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆپەن تىلدەسكەنىمىزدە: «وسىدان 50 جىل بۇرىن ەلىن شىن سۇيگەن قازاق جاستارى «جاس تۇلپار» ۇيىمىن قۇرىپ, ۇلت رۋحانياتىن وشىرمەي وسىرۋگە, جۇرتىنىڭ جۇتىل­ماۋى ءۇشىن قام-قارەكەت جاسا­عان. ولاردىڭ ارعى جاعىندا الاش ارىستارى تۇردى. كەيىن ولاردىڭ ءىسىن جەلتوق­ساندىقتار جالعاستىرىپ, تەپسىنىپ تۇرىپ تەڭدىك سۇرادى. مەن سول رۋحى مىقتىلار قۇرعان ۇيىمنىڭ اتىن سىيلىق ارقىلى جاڭعىرتالىق دەدىم. ازاماتتار قولدادى. ءسويتىپ, جاستارعا بەرەتىن «جاس تۇلپار» سىيلىعى ومىرگە كەلدى. تۇلپار دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى كەرەمەت ەستىلمەي مە؟», دەگەن ەدى. ايتسا ايتقانداي عوي! ۇسىنىلعان بۇل سىيلىقتى «نۇر وتان» پارتياسى جانىنداعى مادەنيەت پەن ونەردى, ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى «ميراس» قوعامدىق كەڭەسى انىقتايتىنىن ەسكە سالا كەتسەك دەيمىز. زاڭمەن بەكىتىلگەن مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋ ماسەلەسىن دە «نۇر وتان» پارتياسى قاتاڭ باقىلاۋعا الا باستادى. بۇل ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي, 2020 جىلى وتانىمىزداعى حالىقتىڭ 95 پايىزى قازاق تىلىندە سويلەۋى ءتيىس. قالانعان ىرگەتاسىن بيىكتەتە وتىرىپ, كەرەگەسىن بەكىتىپ, شاڭىراعىن نىق كوتەرۋ ءۇشىن بەلدى بەكەم بۋىپ, ءىس تىندىرۋدا سوزدەن ناقتى ناتيجەگە كوشۋدى پارتيا جۇيەلى تۇردە قولعا الىپ, كەي تۇستاعى ولقىلىقتاردى كورسەتىپ, ناۋقانعا بوي الدىرماي, بايبالامعا سالىنباي اتقارۋدىڭ باعىتىن نۇسقاپ وتىر. مۇنىڭ ءبارى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XV سەزىندە قابىلدانعان جاڭا ساياسي دوكترينادا دايەكتەلگەن. سوڭعى كەزدەرى وتانىمىزداعى ءبىلىم بەرۋ ءىسى مەن عىلىم, وقۋلىقتاعى تۇيتكىلدەر ءجيى كوتەرىلەتىن. اسىرەسە, ستۋدەنتتەردىڭ الاتىن ءبىلىمى ءومىر تالابىنا ساي بولۋ كەرەكتىگى, كەي­دە وقۋ مازمۇنى ەمەس, ديپلوم بەرۋ ءىسى العا شىعىپ كەتكەنىن, مۇن­داي جاعدايدا مىقتى مامان بولماي­تىنىن, ءتىپتى, ساۋاتسىزدار ساپ تۇزەپ شىعا كەلىپ جۇرمەي مە دەگەن دە كۇماندار ايتىلىپ جۇرەتىن. مۇن­داي تولعاقتى ماسەلە سوڭعى كەزدەرى پارتيا جانىنداعى «ميراس» قوعامدىق كەڭەس وتىرىسىندا جان-جاقتى تالقىلانىپ, ءتيىستى ورىن­­داردىڭ نازارىنا سا­لىنۋدا. ماسە­لەن, ۇستىمىزدەگى جىلعى «ميراس» قوعامدىق كەڭەسى وركەنيەتتى 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن ءبىلىم باسەكەسىن جەتىلدىرۋ جاعىن جان-جاقتى قاراستىردى. پرەزيدەنت نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى جولداۋىندا ناقتى كورسەتىلگەن ورتا ءبىلىم جۇيەسىندە جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەڭگەيىنە كوتەرۋ جايى دا ءسوز بولدى. وڭ تاجىريبەلەر تالقىعا سالىنىپ, جەتىلدىرەتىن تۇستار سارالاندى. قۋاتتى ەل بولۋدى سوزبەن ەمەس, ءىس­پەن دايەكتەۋ كەرەكتىگى, ول ءۇشىن نە تىن­دىرۋ قاجەتتىلىگى قوزعالىپ, سالا باسشىلارىنىڭ نازاردا ۇستايتىن جۇمىستارى ايقىندالدى. سول سەكىلدى, قوعامدىق كەڭەستىڭ ەكىنشى وتىرىسى ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى وقۋلىقتىڭ ءرولى مەن ونىڭ قازىرگى ساپاسى تىلگە تيەك ەتىلدى. «كەمشىلىك نەدە, ولقىلىق قايدا؟», دەگەن سۇراقتار توتەسىنەن قويىلدى. ۇرپاقتىڭ ءبىلىم الىپ, تاربيە ۇيرەنۋىندە ۇلكەن ءرول ات­قا­راتىن وقۋلىق اۆتورلارى مەن باس­پا قىزمەتكەرلەرى تىڭدالدى. شىنى كەرەك, وقۋلىققا ارنالعان وتى­رىستاعى كوتەرىلگەن ماسەلەلەر ەل ىشىندە ۇلكەن قوزعالىس تۋعىزدى. كوپ جۇرت قۇپ كورسە, سىن ايتىلعان وقۋلىق يەلەرى ءوز ۋاجدەرىن كولدەنەڭ تارتىپ, ءتۇرلى سەبەپ-سالدارلاردى جەتكىزىپ جاتتى. جوعارىدا ايتقان ەكى وتىرىسقا وراي, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى «وقۋلىق ولقىلىعى ويلان­تادى» (25 اقپان, 2014 جىل), «باسە­كە ءباسى – بىلىكتى ءبىلىم» (5 ءساۋىر, 2014 جىل) دەگەن تاقىرىپتا ار­نايى بەت ۇيىمداستىرىپ, عالىم­داردىڭ, جوعارى وقۋ ورىن­دارى وقىتۋشىلارىنىڭ, ۇستازداردىڭ, «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى باسقار­ما قىزمەتكەرلەرىنىڭ, كىتاپ اۆ­تور­­­لارىنىڭ ماقالالارىن جاريا­لاعانىن ايتا كەتسەك دەيمىز. ءيا, وسىنداي تالاپ بولسا, تالعام كۇشەيەدى, جاۋاپكەرشىلىك ارتادى. مەن مەن دەگەندەر: «ءۇي ارتىندا كىسى بار ەكەن-اۋ!» دەپ سالعىرتتىققا سالىنبايدى. حالىقتىڭ جوعىن جوقتاپ, مەملەكەتتىڭ ىرگەسىن بەكىتىپ, كەلەشەگىن كەمەل ەتۋ جولىنداعى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مۇنداي بەكەم بەتبۇرىسى قازىر حالىقتىڭ ۇلكەن قولداۋىنا يە بولىپ, جۇرتتى وتانشىلدىق ىسكە جۇمىلدىرىپ وتىر. سۇلەيمەن مامەت, «ەگەمەن قازاقستان».