تاشكەنت شاھارى سوناۋ 20-30-جىلدارى قازاق زيالىلارى مەن مەملەكەت قايراتكەرلەرى ءبىلىم تەرگەن, ءتالىم العان, ۇلت مۇددەسى ءۇشىن ۇيىسا جۇمىس ىستەگەن قالاسى عوي. ۇلت زيالىلارى ورتالىق ازيا ۋنيۆەرسيتەتىندە (ساگۋ) ءدارىس بەرىپ, قىزمەت اتقارعانىن بۇگىنگى جاستاردىڭ ءبىرى بىلسە, ءبىرى بىلمەيدى. تاشكەنت قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ىرگەسىن قالاپ, العاشقى رەكتورلارى بولعان دا قازاقتىڭ بەلگىلى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرلەرى تەمىربەك جۇرگەنوۆ (1926) پەن سماعۇل سادۋاقاسوۆ (1928) سەكىلدى الىپ تۇلعالار ەكەنىن ەندى ءبىلىم ءجۇرمىز. بۇل قالا – ايگىلى مۇحتار اۋەزوۆ, اقيىق اقىن ساكەن سەيفۋللين, ماعجان جۇماباەۆتىڭ تابانى تيگەن, ساعىنىشتىڭ سازدى جىرشىسى, ء«بىر تويىن» اتاپ وتە الماي كەتكەن اقىن تولەگەن ايبەرگەنوۆ ءدارىس تىڭداپ, ادەبيەت ۇيىرمەسىندە العاشقى قارلىعاش جىرلارىن وقىعان شاھار... كونە تاشكەنتتىڭ شىعىستىق باي ادەبي مۇرالارىنىڭ ۋىزىنا جارىعان, قازاق ادەبيەتىنە دە قاتىستى جادىگەرلەرگە باي «ناۋايى» كىتاپحاناسىنان تالاي قازاق بالاسىنىڭ قاتارىندا ءبىز دە شاما-شارقىمىزشا سۋسىنداپ قاتارعا قوسىلىپ ەدىك. ۇستازدار تۋرالى ايتقاندا, تاشكەنت شاھارىنداعى مۇعالىمدەر دايىندايتىن وردادا ءار جىلدارى ءدارىس وقىعان ماقاش بەكبەرگەنوۆ, نيەتوللا بازارباەۆ, تۇراپ ايداروۆ, ءادىل قۇدايبەرگەنوۆ, سەيدۋالى تىلەۋقۇلوۆ, قىدىرالى ساتتاروۆ, قالدىبەك سەيدانوۆ, مەيىربەك ورازوۆ, قۇربانبەك قوسانباەۆ سەكىلدى مۇعالىمدەر ەرىكسىز ەسىڭە ورالادى. سولاردىڭ ىشىندە نيەتوللا بازارباەۆ – نيزامي اتىنداعى تاشكەنت مەملەكەتتىك پەداگوگيكا ينستيتۋتىندا ۇزاق جىل ۇستازدىق ەتكەن, كوپ جىلدار اتالعان فاكۋلتەتتىڭ دەكانى بولعان فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, وزبەك جەرىندەگى ءبىلىم ورداسىندا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنىڭ كافەدراسىن اشىپ, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن (1980) مەڭگەرۋشى قىزمەتىن اتقارعان تاعىلىمدى ۇستاز بولاتىن. ول كىسىنىڭ تۇلا بويى زيالىلىق پەن قاراپايىمدىلىققا, عاجاپ مەيىرىمدىلىك پەن پايىمدى پاراساتقا تولى ەدى. ساباعىندا سابىرلى قالپىنان ءبىر تانباي, ءوز پانىنەن تىس قازاق ءتىلى مەن تاريحىنىڭ وتكەنى مەن كەلەشەگىنە قاتىستى ويلارىن ورتاعا سالىپ, ستۋدەنتتەردىڭ دە پىكىرلەرىمەن ساناسىپ وتىراتىن. «كورگەندى كىسى كورگەنىن ايتار, كورگەنسىز كىسى بەرگەنىن ايتار» دەگەندەي, اسىرەسە, قازاق زيالىلارى مەن مەملەكەت قايراتكەرلەرىنىڭ ءىزى قالعان, شىعارمالارىن جازىپ, ۇلتتىق مۇددە جونىندەگى العاشقى ماقالالارىن جاريالاعان كەزەڭدەردى ناشىنە كەلتىرە اڭگىمەلەگەندە, قۇلاقتىڭ قۇرىشىن قاندىراتىن. اراكىدىك بولسا دا تاشكەنت قالاسىنا ارنايى ات باسىن بۇراتىن كورنەكتى جازۋشى, قارا ءسوزدىڭ حاس شەبەرى, ۇلىلىق سيمۆولىنداي بولعان مۇحتار اۋەزوۆتى سوعىس جىلدارى, ودان كەيىنگى 50-جىلدارى كۇتىپ الىپ, كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىپ, ۇيىندە قوناق ەتكەنى, الماتىعا شىعارىپ سالعانى تۋرالى ايتقاندا, اڭىز تىڭداعانداي اۋزىمىز اشىلىپ وتىراتىن. «اباي جولىنىڭ» جازىلۋ تاريحى مەن جارىققا شىعۋ قارساڭىنداعى تاعدىر-تالايى مەن جولىندا كەزدەسكەن كەدەرگىلەر جونىندە مۇحاڭنىڭ ءوز اۋزىنان ەستىگەن اڭگىمەلەرىن بايانداعاندا, تاڭدانباعان ستۋدەنت قالمايتىن. ۇلى شىعارمانىڭ دا جولى اۋىر بولعانىن ول كەزدە كىم باعامداعان. سول وتكەن عاسىردىڭ 50-جىلدارى شىققان «اقىن اعا» كىتابىنداعى ۇلى مۇحاڭنىڭ قولتاڭباسىن اعاعا سىيلاعان كىتابىنان كورىپ, قولعا ۇستاعانبىز. 1960 جىلى قازاقتىڭ ءبىرتۋار ۇلى, داڭقتى اسكەرباسى باۋىرجان مومىش ۇلىمەن ينستيتۋت تۇلەكتەرىن كەزدەستىرۋدى ۇيىمداستىرىپ, باسى-قاسىندا جۇرگەن دە نيەتوللا اعاي ەكەن. باۋكەڭنىڭ جاۋىنگەرلىك اتاعى مەن داڭقى بۇكىل كەڭەس وداعىنان اسىپ, ونىڭ سوعىس تاكتيكاسى مەن ءادىس, ايلا-ءتاسىلى جەر جاھانعا تاراپ جاتقان كەز. ديدارلاسۋدا وزبەك اعايىندار باۋكەڭنىڭ باسىنا الا تاقياسىن كيگىزىپ, ۇستىنە ۇلتتىق شاپانىن جاۋىپ, لايىقتى قۇرمەت كورسەتەدى. ءىس-شارانىڭ ءوتىلۋ بارىسىنا ريزا بولعان باۋكەڭ ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارىنان بارعان ساربازداردىڭ جۇرەك جۇتقان ەرلىكتەرى جونىندە ايتا كەلىپ, ونىڭ ىشىندە قازاق سولداتتارىنىڭ مايدانداعى قايتپاس قايسارلىعى, وتانشىلدىق رۋحتى جوعالتپاعان باتىلدىعى مەن ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى تۋرالى تەبىرەنە اڭگىمەلەپ: «كوك سۇڭگىلى, ءبورىلى بايراقتى, ەر تۇرىكتىڭ ۇرپاقتارى! سەندەر ناشار وقىپ, تەرىس تاربيەمەن قازاقتىڭ اتىنا كىر كەلتىرمەۋلەرىڭ كەرەك! – دەپ ءسوزىن اياقتاعاندا زال دۇركىرەي قول سوعىپ, ۇلتتىق باتىرىمىزعا ورىندارىنان تۇرىپ قوشەمەت كورسەتتى», – دەپ ەسكە الاتىن نيەتوللا اعاي. نيەتوللا اعاي كيەلى تۇركىستان توپىراعىنان بولعانمەن, ءبىلىم قۋىپ تاشكەنت پەدۋچيليششەسىن (1934), تاشكەنت پەدينستيتۋتىن (1942), سول وقۋ ورنىنىڭ اسپيرانتۋراسىن (1948) ءتامامدايدى دا, ءوزى ءبىلىم العان وردادا ۇستازدىق قىزمەتىن جالعاستىرادى. بالا تاربيەلەۋدەگى بارلىق سانالى عۇمىرى تاشكەنت پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىمەن تىكەلەي بايلانىستى بولسا دا, عىلىم مەن ونەردىڭ ورداسى – الماتىمەن دە ۇنەمى تىعىز قارىم-قاتىناس جاساپ تۇرعان. وزگە ەلدە جۇرگەن باۋىرلارىن ۇلت ۇلىلارىمەن ديدارلاستىرۋعا, جاستاردىڭ ءبىلىمدى بولۋىنا, ءتىلىن ۇمىتپاي, جاڭعىرتىپ جۇرۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان ۇستاز تۋرالى وي-بايلامدارىمدى ورتاعا سالدىم. ماقالاعا ارقاۋ بولعان 1944 جانە 1960 جىلعى سۋرەتتەر نيەتوللا اعانىڭ استانادا تۇراتىن ساۋلە دەگەن قىزىنىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىنعانىن ەسكە سالا كەتسەم دەيمىن
سۋرەتتە سولدان وڭعا قاراي وتىرعاندار: نيەتوللا بازارباەۆ, مۇحتار اۋەزوۆ تاشكەنتتەگى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ مۇعالىمدەرى اراسىندا (1944 جىل).
باۋىرجان مومىش ۇلى, ن. بازارباەۆ.
ۇرعالي راحاەۆ, قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, قازىعۇرت اۋدانى, جىگىرگەن اۋىلى.