ورالدا جارىق ديودتى شامدار وندىرىلە باستادى
جاڭالىققا جانى قۇشتار ورالدىق قوس ازامات جارىق ديودتى تەحنولوگيالار نەگىزىندە جارىقتاندىرعىش قۇرالدار ءوندىرىسى جوباسىن جاساقتادى. الدىمەن «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» اق-تىڭ وبلىستاعى فيليالىندا كاسىپكەرلىكتىڭ نەگىزدەرى كۋرسىندا تەگىن وقىپ, سەرتيفيكات العان. ءسويتىپ, ولار وتكەن جىلى يننوۆاتسيالىق گرانتقا تاپسىرىس بەرىپ, وڭىرلىك يننوۆاتسيالىق گرانت جونىندەگى كوميسسيانىڭ وڭ شەشىمىن الدى. ودان كەيىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مارات كارىموۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ايماقتىق ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا دا تىڭ جوبا قولداۋعا يە بولدى.
– جوبانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ەكى قۇرىلتايشى رەتىندە الەكسەي سميرنوۆ ەكەۋمىزدىڭ ارقايسىسىمىز ءۇش ميلليون تەڭگەدەن, التى ميلليون تەڭگە مەملەكەتتىك قايتارىمسىز گرانت الدىق. كاسىپورىن قۇرىپ, وتكەن جىلدىڭ 17 مامىرىندا تىركەۋدەن وتكىزدىك. قاعازباستىلىق بولعان جوق, ءارى كەتكەندە ءبىر جارىم اي شاماسىندا گرانت قولىمىزعا ءتيدى. ەلىمىزدە ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ جونىندەگى زاڭنىڭ جانە سوعان وراي ۇكىمەتتىڭ ءتيىستى قاۋلىلارىنىڭ قابىلدانۋى جارىق ديودتى جارىقتاندىرعىشتار ءوندىرىسىنىڭ وزەكتىلىگىنە كوزىمىزدى جەتكىزگەندەي بولدى. ماماندىعىمىز ەكونوميست بولعانىمەن, بۇل ماسەلە ءبىزدى بۇرىننان قىزىقتىراتىن. سوندىقتان الەكسەي سميرنوۆ ەكەۋمىز وسىنداي ءوندىرىستى جولعا قويۋعا بەل شەشە كىرىستىك, – دەدى «Alpha lucem» جشس-نىڭ ديرەكتورى ارمان ساعيتوۆ بىزبەن اڭگىمەسىندە.
ارمان ايدىنعالي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ءوندىرىستى نولدەن باستاۋدىڭ ءوز قيىندىقتارى بار. ءونىمدى رەسەيلىك گوست-ر 54 250-2011 تەحنيكالىق شارتتارى بويىنشا شىعارۋ ءۇشىن استاناعا بارىپ, ءتورت مينيسترلىكتىڭ قاراۋىنان ءتيىستى قۇجاتتارى وتكىزىلىپ, رەسىمدەلدى. سودان سوڭ مەملەكەتتىك ەسەپكە الۋ تىركەلىمىنە ەنگىزۋ جۇمىستارىمەن شۇعىلدانعان. مەملەكەتتىڭ تەگىن گرانتى بيزنەس-جوباعا سايكەس رەسەيلىك زاۋىتتاردان ستانوكتار مەن قۇرال-جابدىق ساتىپ الۋعا جۇمسالدى. ورىن جالعا الىنىپ, ونى تسەح قىلىپ جوندەگەن. ءسويتىپ, كاسىپورىن جارىق ديودتى شامدار ءوندىرۋدى بيىلعى ناۋرىز ايىندا باستادى. قازىر شاعىن تسەحتا ەكى ادام ەڭبەك ەتەدى. جارىق ديودتى شامداردى تاپسىرىس بويىنشا شىعارۋعا كىرىسكەن. ءونىم وندىرۋگە جارىق ديودتارى, اليۋميني لينەيكالار رەسەيدەن الىنۋدا. شامنىڭ سىرتقى قورابىنا قاڭىلتىر شيكىزاتىن «ارسەلور-ميتتال» كومپانياسىنان الۋعا كەلىسىم جاسالعان.
بۇگىندە جارىق ديود قولدانىسقا كەڭىنەن ەنۋدە. جارىق ديود دەگەنىمىز – ەلەكتر توگىن وتكىزگەن كەزدە بەلگىلى ءبىر ءتۇستى ساۋلەنى شىعاراتىن جارتىلاي وتكىزگىش اسپاپ. مەكتەپتە فيزيكا پانىنەن ەستەرىڭىزدە قالعان شىعار, انود, كاتود دەگەندەر, سونىڭ كومەگىمەن جارىقتاندىرىلادى. جارىق ديود ادەتتەگى جارىق كوزدەرىنە ۇقسامايدى. ويتكەنى, وندا گاز بەن قىزدىرۋ ءجىبى بولمايدى. ونىڭ سىنعىش شىنى ساۋىتى جانە جىلجىپ كەتۋ قاۋپىنە يە بولشەكتەرى دە جوق. جارىق ديودتارىنىڭ بىرەگەي سيپاتتامالارىنىڭ ارقاسىندا جارىق ديودتاردى قولدانۋ مۇمكىندىگى ءىس جۇزىندە شەكسىز. جارىق ديودتار جالپى جارىقتاندىرۋدىڭ ءتۇرلى جۇيەلەرىندە كەڭىنەن پايدالانىلادى. بۇل ءوزى – كەلەشەكتىڭ اسپابى, تۇرعىن ۇيلەردى, ءوندىرىس ورىندارىن, كوشەلەردى جارىقتاندىرۋشى اسپاپقا اينالادى, دەدى ارمان ساعيتوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, جارىق ديودتى شامداردى پايدالانۋ مەرزىمىنىڭ ۇزاقتىعى 60 مىڭ ساعاتقا دەيىن جەتەدى. ونداي شامدار ەكولوگيالىق جاعىنان قاۋىپسىز. سونداي-اق, ولار بولمەنىڭ اۋاسىن وزگە شامدار سەكىلدى شاپشاڭ ىسىتىپ جىبەرمەيدى. ويتكەنى, ەلەكتر قۋاتىنىڭ 90-95 پايىزى جارىقتاندىرۋعا جۇمسالادى. ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا دا زيانى جوق. ادەتتەگى قۋات ۇنەمدەگىش شامدارداعىداي قۇرامىندا سىناپ بولمايتىندىقتان, ارنايى قابىلداۋ ورىندارىنا تاپسىرامىن دەپ اۋرە بولمايسىز. كوزدىڭ كورۋ قابىلەتىنە دە زالالسىز. تاعى ءبىر باستى ەرەكشەلىگى, جارىق ديودتى اسپاپتار ەنەرگيانى از تۇتىنادى جانە ولاردىڭ تۇرلەرى مەن پايدالانۋ جاعدايلارىنا قاراي ەلەكتر قۋاتىن تۇتىنۋ شىعىنىن 43-92 پايىزعا ازايتادى.
– نارىقتاعى ساتىلىپ جاتقان قىتايدا جاسالاتىن ءوندىرىستىك شامداردى ساپاسىز دەۋگە كەلمەس. بىراق ولاردىڭ ءبولشەكتەرىن الاتىن بولساق, ساپاسىنا كەپىلدىك ەتۋ, ياعني ءونىمدى كەرى قايتارۋ جاعى قيىن. ءونىم ءوندىرۋگە قاجەتتى قۇرىلىمدىق بولشەكتەردى رەسەيدەن العانىمىز ءتيىمدى. ديودتى شامدار – جوعارى تەحنولوگيالىق كۇردەلى ۇردىستەردەن تۇراتىن ءونىم. نەگىزى جارىق ديودتى جارىقتاندىرعىشتار قۇرىلىس شىعىنىن ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋدى جوبالاۋ بارىسىندا-اق ازايتادى. ويتكەنى, مۇنداي جارىقتاندىرعىشتى پايدالاناتىن بولساق, ۇيگە, وفيسكە, وزگە دە قۇرىلىس نىسانىنا بەرىلەتىن قۋات تومەن بولۋى قاجەت. سوندىقتان, وبلىستاعى جوبالاۋ ينستيتۋتتارىنا ءوز ۇسىنىستارىمىزدى بىلدىرۋدەمىز, – دەدى كومپانيا قۇرىلتايشىلارىنىڭ ءبىرى الەكسەي سميرنوۆ.
كاسىپورىندا جارىق ديودتى شامداردىڭ ءۇش ءتۇرى ءوندىرىلىپ, ساتىلىمعا شىعارىلۋدا. ەندى كوشەنى جارىقتاندىراتىن جانە وندىرىستىك ورىندارعا ارنالعان جارىق ديودتى جەلىلەر شىعارۋ جوباسى قولعا الىنۋدا. جەلاەۆ استىق ونىمدەرى كومبيناتى, قالاداعى بىرقاتار ساۋدا ورىندارى ورالدىق ديودتىق شامدارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. كومپانيا قازاقستاندىق سەرتيفيكات العان. ەندى تەندەرگە قاتىسىپ, باق سىناماق. تەندەرلەردە ايى وڭىنان تۋىپ جاتسا الداعى ۋاقىتتا ءوندىرىستى كەڭەيتىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر.
گۇلبارشىن اجىگەرەەۆا,
جۋرناليست.
باتىس قازاقستان وبلىسى.