تاۋ-كەن سالاسىنىڭ كەمەڭگەرى

اتاپ ايتقاندا, بىزدە جەزقازعان, جاڭاوزەن, قاراجانباس, جەتىباي, قالام­قاس, بوزاششى جانە ت.ب. كەن ورىندارى جوق جانە بولماعان دەپ ەلەستەتە الاسىز با؟ قازاقستان ەكونوميكاسى بۇگىنگى كۇنى ش.ەسەنوۆ پەن ونىڭ سەرىكتەستەرى وتكەن عاسىردىڭ 50-60 جىلدارى اشقان كەن ورىندارىمەن ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. ءال-ءفارابيدىڭ عىلىمي تراكتاتتارى جارىق كورمەگەن, گەولوگيالىق بارلاۋ جۇر­گى­زىل­گەن العاشقى ەلەكتروندى ەسەپتەۋ ورتالىعى قۇرىلماعان دەپ ويلاپ كورسەك شە؟ ال ماڭعىستاۋدى ازەربايجاننىڭ نەمەسە تۇرىكمەنستاننىڭ تەرريتوريا­سى رەتىندە ەلەستەتە الاسىز با؟ بۇل ش.ەسە­نوۆ­تىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگىنىڭ ناتيجە­لە­رى قازاقستاننىڭ دامۋ ۆەكتورىن اي­قىن­داپ, ەكونوميكانىڭ قارقىندى دامۋىنا جانە وسىنىڭ نەگىزىندە تاۋەل­سىز­دىك تۇعىرىنىڭ بەرىك بولۋىنا ىقپالىن تيگىزدى.

– 1962 جىلى سول جەردەن تابىلعان پاي­دالى قازبالاردىڭ وراسان قورى تۋرا­لى بەلگىلى بولعاننان كەيىن ن.حرۋششەۆ بۇكىل اۋماقتى تۇرىكمەنستان مەن ازەر­باي­جانعا بەرمەك بولدى, ويتكەنى ولار­دىڭ مۇنداي كەن ورىندارىن يگەرۋ تاجىريبەسى مول بولاتىن. بىراق ش.ەسەنوۆ ماسكەۋدە وتكەن جيىندا ماڭعىستاۋ قازاقستاننىڭ قۇرامىندا قالۋ كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى. ەلىمىز بۇل ايماقتى يگەرە الاتىنىن دالەلدەدى. بۇل شاحماردان ەسەن ۇلىنىڭ ۇلكەن ەرلىگىنىڭ ءبىرى, – دەيدى اكادەميكتىڭ زامانداسى, گەولوگيا-مينەرالوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور حالەل بەسپاەۆ (عالىم, وكىنىشكە قاراي, جىل باسىندا دۇنيەدەن وزدى).

ەسەنوۆتىڭ ءومىر جولىنىڭ تاريحى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ تارتوعاي اۋى­لىنان باستاۋ الادى. 13 جاسىندا سوعىس باستالدى, سوندىقتان دا بالا­لىق, جاستىق شاعىندا سوعىس كەزەڭىن, جا­قىن­دارىنان ايىرىلۋدى, سوعىستان كە­يىنگى سىناقتاردى باستان وتكەردى. ەسەنوۆ 17 جاسىندا الماتىعا كەتىپ, تاۋ-كەن-مەتاللۋرگيا ينستيتۋتىنا (قازىرگى ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى) وقۋعا ءتۇسىپ, قانىش ساتباەۆتىڭ شاكىرتى بولدى. ول تالانت­تى بالانى بىردەن بايقاپ, ونىڭ ۇستازى, تالىمگەرى, ونەگە-ۇلگى بولاتىن ادامىنا اينالدى. ينستيتۋتتان كەيىن شاحماردان ۇزاق ۋاقىت سول كەزدەگى جەزقازعان وڭىرىندە اۋەلى گەولوگ, كەيىن گەولوگيالىق بارلاۋ ەكسپەديتسياسىنىڭ باس ينجەنەرى بولىپ قىزمەت ەتتى. ونىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن جوعارىدا اتالعان كەن ورىندارى اشىلدى.

نەبارى 33 جاسىندا كسرو-داعى ەڭ جاس مينيستر گەولوگيا ءمينيسترى بولدى. اينالاسىنداعىلار ونىڭ اسا مانەرلى جانە ورىندى سويلەۋ قاسيەتىنە ءتانتى بولعان. ول مينيسترلىكتىڭ ءبىرىنشى القا جيىنىن تالقىلاۋ ىسىنەن باستادى.

– ەسەنوۆ جينالىستى اشىپ: «نەگە جۇمىس ناشار ءجۇرىپ جاتىر؟ سونى پى­سىق­تاپ كورەيىك. جاعدايدى قالاي تۇزە­تە الامىز؟» دەدى. كوپشىلىك سول العاش­قى كەزدەسۋدى ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ەسىندە ساقتاپ قالدى. گۋرەۆ (قازىرگى اتىراۋ) – شاعىن قالا. وسى قالادا مۇنداي كەزدەسۋ ءبىرىنشى رەت ءوتتى. بىردەن «قالاعا جاڭا جاس مىقتى مينيستر كەلدى دەگەن سىبىس تارادى», دەپ ەسكە الادى گەولوگيا-مينەرالوگيا عى­لىمدارىنىڭ دوكتورى سادۋاقاس قۇرمانوۆ.

ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇمىس ىستەۋ كومان­­دانىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. مينيستر ەسەنوۆ جاڭا تەحنيكالاردى العىز­دى, گەولو­گيالىق بارلاۋدىڭ وزىق ادىس­تەرىن يگە­رىپ ەنگىزدى, بەلسەندىلىك تانىت­قان­­دار­دى جىگەرلەندىردى, تيىم­دى­لىك­تى ارت­تى­رۋ­عا ۇمتىلدى.

ەسەنوۆتىڭ سول جىلدارداعى كومەك­شى­سى ءالىمحان ەرمەكباەۆ بىلاي دەيدى:

– بارلىعى ءبىزدى قوناققا شاقىرعىسى كەلدى, شاقىراتىندار سانى كوپ, بىراق ۋاقىتىمىز تاپشى بولدى. سوندىقتان ولار ءتىپتى كەستە جاسادى: ءبىر وتباسىندا تاڭعى استى, كەلەسى وتباسىندا تۇسكى استى, ءۇشىنشى ۇيدە كەشكى استى ىشتىك. مىنە, وسىنداي قارىم-قاتىناس بولاتىن.

وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا نەگىزگى زەرتتەۋلەر ەكى ايماقتا – باتىس جانە ورتالىق قازاقستاندا جۇرگىزىلدى, وندا وراسان زور كەن ورىندارى اشىلدى.

– جەزقازعان كەن ورنىندا عىلىمي نەگىزدە ەڭبەك ونىمدىلىگىن 5 ەسەگە ارتتىرا الدى! بۇرعىلاۋ قوندىرعىلارىنىڭ سانىن كوبەيتۋگە قول جەتكىزدى. بۇل قا­زاق­ستان ەكونوميكاسىندا وراسان زور سەر­­پىلىس تۋعىزدى, دەپ تۇسىندىرەدى ۇلت­تىق عى­لىم اكادەمياسىنىڭ پرەزي­دەنتى مۇرات جۇرىنوۆ.

ماڭعىستاۋدا كەن ورىندارىن زەرتتەپ اشقاننان كەيىن وراسان زور قورلاردىڭ بار ەكەنىن دالەلدەۋ ءۇشىن ەسەنوۆ پەن ونىڭ كومانداسى قىسقا مەرزىمدە مول دە­رەكتەر جيناپ, وڭدەۋ كەرەك بولدى. قورىتىندى تۇرىندەگى قاعاز ەسەبىنىڭ سال­ماعى 200 كيلونى قۇرادى. الايدا ول بارلىق ۇسىنعان كورسەتكىشتەردى قورعاي الدى – جوعارىدان كورسەتىلگەن قىسىمعا قا­راماستان ەسەپ بەكىتىلدى. تۇبەكتەگى مۇ­ناي كەن ورىندارىنىڭ بولجام­دى مۇم­كىندىگى, سول دەرەكتەر بويىن­شا, 1,15 ميل­ليارد توننانى قۇرادى. جۇمىس تولى­عىمەن جاقسى ناتيجە بەردى, ويتكەنى قا­زىرگى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اۋما­عىن­دا تەك مۇناي مەن گاز عانا ەمەس, سونى­مەن قاتار قوڭىر كومىر, سترونتسي, مارگانەتس, بور, اس تۇزى جانە باسقا دا بايلىقتار تا­بىل­دى.

دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ, فيلوسوفيا عىلىم­دارىنىڭ دوكتورى, قازاقستان ۇلت­تىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادە­ميگى بىلاي دەيدى:

– سول كەزدەن باستاپ ماڭعىستاۋدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە كىرىستى. بۇل جەردە اشىل­عان جاڭالىقتار مەن وسى جۇمىستى كاسىبي تۇردە اتقارا الاتىن كادرلاردىڭ بار ەكەندىگى شاحماردان ەسەن ۇلىنىڭ جۇمىسقا سەنىممەن كىرىسۋىنە نەگىز بولدى.

گەولوگتىڭ جەتىستىكتەرى بۇكىل ءشولدى تۇبەكتەگى ءومىردى جانداندىردى. شاعىن پورتتى قالا وبلىس ورتالىعىنا اينالدى, العاشقى اتوم ەلەكتر ستانساسى سالىندى. قازاقستاننىڭ تەڭىز قاقپاسى ىسپەتتى اقتاۋدىڭ بۇگىنگى گۇلدەنۋى دە اكادەميك پەن ونىڭ ارىپتەستەرىنىڭ سول كەزدەگى ەرەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسى. بۇگىن­دە ماڭعىستاۋدىڭ باس وقۋ ورداسى, ياعني قازىرگى ش.ەسەنوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت تە قارقىندى دامىپ كەلەدى. عالىم بولا­شاققا سەنىممەن قارادى. ق.ساتباەۆ تۇسىندا باستالعان ءىستى تو­لىق­قاندى جانداندىرعان دا ءدال ءوزى ەدى. اڭگىمە بارلىق اشىلعان كەن ورىندارى مەن بولاشاقتا پايدالى قازبالار اشىلۋى مۇمكىن جەرلەردى كورسەتەتىن مەتاللوگەندىك كارتالاردى جاساۋ جانە جاڭارتۋ تۋرالى بولىپ وتىر. ش.ەسەنوۆ جەزقازعان كەن ورنىندا جۇمىس ىستەگەندە قولدانعان كارتاعا ءتۇسىرۋ جانە بارلاۋ ءادىسى قازاقستاننىڭ باسقا ايماقتارىندا دا ەنگىزىلە باستادى.

– بۇل وتە كۇردەلى جۇمىس بولاتىن, وعان كوپ ادام اتسالىستى. وسىنداي كار­تا­لاردىڭ تىزبەگىن جاساۋ يدەياسى پايدا بولدى, ال شاحماردان ەسەنوۆ وسى ءىستىڭ باسى-قاسىندا بولعان. بۇل 11 توم­دىق كىتاپ ولاردى دايىنداعان ينستيتۋتقا 90-جىلدارى ساقتالىپ قالۋىنا, اياققا تۇرۋىنا كومەكتەستى, ويت­كەنى قازاقستان ەكونوميكاسىنا ال­عاش­قى ينۆەستورلار سول كەزدە پايدا بولدى, – دەيدى عالىم-گەولوگ, ۇلتتىق اكا­دە­ميانىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى ەلەونورا سەيتمۇراتوۆا.

شاحماردان ەسەنوۆ گەولوگتەردىڭ قالاي ءومىر سۇرەتىنىنە ۇلكەن ءمان بەردى. ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جانە دەمالىس جاع­دايلارى لايىقتى بولۋى كەرەك دەپ ەسەپ­تەدى. گەولوگتەرگە ارنالعان ەلدى مە­كەن­­­دەردى, تۇرعىن ۇيلەردى, مەكتەپ­تەر­دى, فەلدشەرلىك پۋنكتتەردى سالۋ ءۇشىن ۋچاسكەلەردى تابۋ قاجەت بولعاندا ونىڭ بيلىگى ۇنەمى كومەكتەسىپ وتىردى. قازاقستاننىڭ گەولوگيا مينيسترلىگىندە 8 جازعى لاگەر جۇمىس ىستەپ, وندا ءبىر اۋىسىمدا 3000-عا دەيىن بالا دەمالدى. رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىر ماۋسىمدا 3500-گە دەيىن ادامدى قابىلداعان 5 شيپاجايدا ەرەسەكتەر دەمالىستارىن وتكىزىپ, دەنساۋلىقتارىن قالپىنا كەلتىردى. بۇل وسى ماتەريالدىڭ كەيىپكەرى قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ, سودان كەيىن كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولعان جىلدارى جۇزەگە استى.

عىلىم اكادەمياسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى قانىش ساتباەۆ بولدى, كەيىن 1972-1974 جىلدارى بۇل قىزمەتكە ونىڭ شاكىرتى شاحماردان ەسەنوۆ كەلدى. ول تاعى دا اكادەميا پرەزيدەنتتەرىنىڭ ىشىندە ەڭ جاس پرەزيدەنتى بولدى. ونىڭ تۇسىندا عىلىمي ينستيتۋتتار كوبەيدى, عىلىمي-زەرتتەۋ سالاسى كەڭەيدى. ول گەولوگيادان الشاق عىلىمداردىڭ كوتەرىلۋىن, دامۋىن قامتاماسىز ەتە ءبىلدى. ەسەنوۆتى قازاق سەيسمولوگياسىنىڭ اتاسى دەۋگە بولادى. ول كەزدە ماسكەۋ مەن الماتىدا, فرۋنزە (بىشكەك) مەن تاشكەنتتە جۇمىس ىستەپ تۇرعان سەيسمولوگيا ينستيتۋتى سياقتىنى اشۋعا كەلىسپەدى. بىراق جەرلەسىمىز وسىندا مۇنداي عىلىمي مەكەمە قۇرۋدىڭ قاجەتتىگىن دالەلدەي الدى. عىلىم اكادەمياسى مەن ەل ۇكىمەتىنىڭ ءوزارا ارەكەتتەسۋ سحەماسىن ۇيىمداستىرىپ, عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ بارىنشا تىعىز بايلانىسىن ۇنەمى جاقتاپ وتىردى. عالىم, پراكتيك, شەنەۋنىك عىلىمي ازىرلەمەلەردىڭ قاي­تارىمىن, تيىمدىلىگىن جانە ەكونوميكانى جاڭعىرتۋدا عىلىمنىڭ اتقارا الا­تىن ءرولىن الدىڭعى قاتارعا قوي­دى. سونىمەن قاتار ول ورتاعاسىرلىق شىعىس­تىڭ ۇلى عالىمى ءال-ءفارابيدىڭ ەڭبەكتەرىن كەڭى­نەن ناسيحاتتاۋعا دا ءوز ۇلەسىن قوستى.

ش.ەسەنوۆ ءوزىنىڭ ارىپتەستەرىمەن بىرگە. 1951 جىل

«ونىڭ قولداۋىمەن ءبىز ءال-ءفارابيدىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىن, قولجازبالارىن قا­زاق­ستانعا قايتارۋعا قول جەتكىزدىك, ويت­­كەنى ولاردىڭ بارلىعى شەتەلدە, ەۋرو­پا­دا: بريتان مۇراجايىندا, يسپا­نيا­دا بولدى», دەيدى ەسەنوۆتىڭ بەينەسىن تولىقتىراتىن, ءال-فارابي تۋرا­لى ەڭبەك­تەردىڭ اۆتورى جانە فيلوسوفيا عى­لىم­دارىنىڭ دوكتورى جاقىپبەك التاەۆ.

ەسەنوۆتىڭ باستاماسىمەن باعدادتا, ماسكەۋدە جانە الماتىدا كورنەكتى تۇركى­تانۋشى عالىمنىڭ تۋعانىنا 1100 جىل تولۋىنا ارنالعان عىلىمي كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرۋ دا جۇزەگە استى. بىراق ەڭ باس­تىسى: ەسەنوۆ ءال-ءفارا­بيدىڭ اسا ماڭىزدى تراكتاتتارىن ۇلكەن باسىلىمدارمەن باسىپ شى­عا­رۋدى ۇيىمداستىردى. بۇل جۇمىس ونىڭ فيلوسوفيا ينستيتۋتىندا ارابتانۋ ءبولىمىن قۇرىپ, وعان اراب جانە باسقا دا شەت تىلدەرىن بىلەتىن جاس ءارى تالانتتى عالىمداردى شاقىرۋىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. ايتپاقشى, ەسەنوۆ 1967 جىلى قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ جاس عالىمدارىنىڭ جيى­نىن, ال كەلەسى جىلى كەڭەس وداعىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن شامامەن 600 جاس عالىمنىڭ باسىن قوسقان كونفەرەنتسيا­نى ۇيىمداستىرىپ, عىلىمي ورتانى جاڭعىرتۋدى قولدادى. سونداي-اق ول ءوزىنىڭ ءبىلىم ورداسىن – قازىرگى ساتباەۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق بەرۋ ار­قى­­­لى جاستارمەن بايلانىسىن ساقتاپ قالدى. سوناۋ 60-جىلدارى توقىراۋدىڭ العى­شارتتارى قالىپتاسىپ جاتقان كەزدە ول العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ عى­لىم­دى جاڭعىرتۋ ماسەلەسىن كوتەردى. قىزىلور­­دا­لىق دارىندى ازامات سوزبەن عانا ەمەس, ءىس جۇزىندە دە ءوزىنىڭ يدەيالارى مەن ۇستا­نىم­دارىنا بەرىك ەكەنىن دالەل­دە­دى, گەولوگيالىق قۇرىلىمداردا قا­زاق­ستاندا تۇڭعىش ەلەكتروندى ەسەپ­تەۋىش ورتالىق اشتى.

– ول گەولوگياعا كومپيۋتەرلىك تەحنو­لو­­گيالاردى ءىس جۇزىندە ەنگىزە باستادى. ماس­كەۋدەن ارنايى شاقىرىپ سەمي­نار­لار, ترەنينگتەر وتكىزدى, دەپ ەسكە الا­دى ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى مادەنيەت اسانوۆ.

– سودان كەيىن ءبىزدىڭ كافەدرادا ءبىرىن­شى كومپيۋتەر پايدا بولدى, دەپ تولىق­تىرادى گەولوگيا عىلىمىنىڭ تاعى ءبىر ارداگەرى, قازاقستان مينەرالدىق رەسۋرس­تار اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇ­شەسى ۆەرا گورياەۆا. – ول ءوزى مينسكىگە بارىپ, سول ماشينانى الىپ كەلدى. ول سونداي ۇلكەن بولاتىن, ول جارتى بولمەنى الىپ جاتتى. بارلىق ستۋدەنتتەر وسى ماشينادا ءبىلىم الدى.

1987 جىلى بىرنەشە عالىمدارمەن بىرگە ش.ەسەنوۆتىڭ «كومپيۋتەر كومە­گى­مەن گەولوگيالىق بلوكتاردىڭ قورىن ەسەپتەۋ» اتتى عىلىمي ەڭبەگى جا­رىق كوردى. بۇگىندە ونىڭ تەك تاريحي ما­ڭىزى بار, بىراق ول كەزدە ستۋدەنتتەردى دايىن­داۋ­داعى ۇلكەن جەتىستىك بولدى. 80-جىلدارى بىرتە-بىرتە بايقالا باستاعان ءبىلىم بەرۋدىڭ وندىرىستەن اجىراۋى سول كەزدە اينالىسقان باستى ماسەلە­لەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. ەسەنوۆ 60-جىل­داردىڭ ورتاسىندا قازاقستان مينيس­تر­لەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن دە اتقارعانىن ۇمىتپاعان ءجون. ونىڭ باستاماسىمەن ەكى عىلىمي-زەرتتەۋ زەرت­حاناسى قۇرىلدى, ولار كوپ ۇزاماي تەلە­فوتو­مەترياعا ارنالعان جابدىقتى شىعاردى.

شاحماردان ەسەنوۆ عىلىمي بولىم­دەر مەن گەولوگيالىق بارلاۋ ۇيىم­دا­رى اراسىندا شارتتار جاساسۋدى مىن­دەت­كە اينالدىردى. سونىڭ ارقاسىندا قازاق ستۋدەنتتەرى كسرو-نىڭ باسقا اي­­ماق­تارىنا ەكسپەديتسيالارعا بارىپ, تاجىريبە جيناقتاپ, وزدەرىن ۇلكەن عى­لىمنىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە سەزىنە باس­تادى. ەسەنوۆ ۋنيۆەرسيتەتكە قازاق­ستان­نىڭ, باسقا رەسپۋبليكالاردىڭ جانە شەتەلدىڭ اسا كورنەكتى عالىمدارىن ءجيى شاقىرىپ, ستۋدەنتتەرمەن ءدارىس وقىپ, تاجىريبەلىك ساباقتار جۇرگىزدى. بىراق ەسەنوۆتىڭ اۋقىمدى ىستەرى تەك تاريحتا قالىپ قويعان جوق. ونىڭ جەتىستىكتەرى بۇگىندە دامۋعا ۇمتىلعان جاڭا ۇرپاقتىڭ جاس, ىسكەر وكىلدەرىنە اسەر ەتىپ جاتىر. ەسەنوۆ جاساعان كارتالار بويىنشا جەر قويناۋىن زەرتتەۋدى جالعاستىرۋدا, اقتاۋ كوركەيىپ كەلدى, جوعارى وقۋ ورىن­دا­رىنىڭ ءدارىسحانالارىندا جاس جىگىتتەر مەن قىزدار عىلىمنىڭ دانا­لىعىن ۇعى­نۋ­دا. ال 2013 جىلى اكادەميكتىڭ ۇر­پاقتارى عالىمنىڭ اتىمەن اتالاتىن عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ قورىن قۇردى.

– ءبىز قوردى قۇرعان كەزدە ءتۇرلى ۇرپاقتار قۇندىلىقتارىنىڭ ساباقتاستىعىنا ەرەكشە نازار اۋداردىق. كەزىندە قانىش ساتباەۆتىڭ ءىسىن شاحماردان ەسەنوۆ جال­عاستىردى. بۇگىندە ءبىز بۇل جۇمىستى ءوز باع­دارلامالارىمىز, جاس عالىمداردى قولداۋ جانە ەلىمىزدىڭ عىلىمي الەۋەتىن دامىتۋ ارقىلى جالعاستىرۋدامىز, – دەيدى شاحماردان ەسەنوۆ اتىنداعى قور­دىڭ نەگىزىن قالاۋشى عالىمجان ەسەنوۆ.

– اكادەميك ەسەنوۆ كورنەكتى عالىم, گەولوگيا عىلىمىنىڭ دامۋىنا كوپ ەڭ­بەك ءسىڭىردى. ونىڭ ەڭبەكتەرىنىڭ پراك­تي­كالىق ماڭىزى زور: ولار ءبىزدىڭ رەسپۋب­ليكامىزدىڭ ەكونوميكاسىنا وڭ ىقپالىن تيگىزۋدە, دەپ تۇيىندەيدى اكادەميك م.جۇرىنوۆ.

ەلىمىزدىڭ باس گەولوگى دەگەن لاۋازىم جوق, بۇل اتاقتى تەك حالىق بەرە الادى. ال 95 جىلدىق مەرەيتويىن بۇكىل قازاقستان اتاپ ءوتىپ جاتقان شاحماردان ەسەنوۆتىڭ ءومىر جولى – حالىق ءوز باعاسىن بەرگەن ۇلكەن ءبىر ەكسپەديتسيا. ونىڭ نەگىزگى ويى: ادام تۋعان جەرىنىڭ بولاشاعىنا اسەر ەتە الادى. ال ونىڭ قانداي بولاتىنىن كەشەگى ۇلى تۇلعالاردىڭ ءىسى مەن تاڭداۋى عانا ەمەس, بۇگىنگى ءبىزدىڭ ارقايسىمىزدىڭ ۇلەسىمىز دە ايقىنداي تۇسپەك.

رومان رايفەلد,

ايگەرىم سۇلتان