9 ناۋرىز – جەكسەنبى كۇنى رەسپۋبليكالىق «ستۆ» تەلەارناسىنان الەكساندر تەرەششەنكو تۋرالى دەرەكتى فيلم كورسەتىلدى. بەلگىلى رەجيسسەر سەرگەي ءازىموۆتىڭ وسى تۋىندىسىندا ەل اعاسى بولعان الەكساندردىڭ ءومىرى تاماشا بەينەلەنىپتى. ءتىپتى, ول باسقارعان «پوبەدا» كولحوزىنىڭ جەتىستىكتەرى تۋرالى تۇسىرىلگەن بۇرىنعى لەنتالاردىڭ دەرەكتى فيلمدە كورىنىس تابۋى مەنى ەرەكشە تولقىتىپ, سول كۇندەردى كوز الدىما اكەلدى.
جالپى, ەل ىشىندە الەكساندر تەرەششەنكو تۋرالى وتە كوپ اڭىز-اڭگىمە ايتىلادى. بالكىم, جۇرت كەي جەرلەرىندە اسىرا ايتىپ جۇرگەن دە بولار, بىراق, بۇل اڭگىمەلەردىڭ ءبارىنىڭ ءتۇبى شىندىققا نەگىزدەلگەن. الەكساندردىڭ ەكى بىردەي اعاسى سوعىستان ورالماي قالدى. ءبىر وتباسىنىڭ جالعىزى, باس كوتەرەرى بولعاندىقتان ول كوپ قيىنشىلىق كورىپ ءوستى. اتادان جالعىز قالدىم دەپ جاسىعان جوق, قولىنا قارۋ الىپ سوعىسقا اتتاندى. 1949 جىلى اسكەردەن ورالعاننان كەيىن ەڭبەك مايدانىنا كۇمپ بەردى. الدىمەن ەڭبەكپەن قامتۋ بولىمىندە ينسپەكتور بولىپ جۇمىس ىستەدى. ودان قالاعا وقۋعا كەتتى. ءبىلىمىن جەتىلدىرگەن جاس كۋيبىشەۆ اتىنداعى كولحوزدا پارتكوم حاتشىسى بولىپ ەڭبەك ەتتى. سودان كەيىن ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن «پوبەدا» كولحوزىنىڭ باستىعى بولدى. ءوزىم كورشى «قىزىل جۇلدىز» كولحوزىندا پارتكوم حاتشىسى قىزمەتىن اتقاردىم. ەكەۋمىز ەكى شارۋاشىلىقتا ەڭبەك ەتسەك تە, وتە جاقىن دوس بولدىق. الەكساندر باسشى قىزمەتتىڭ, باسشىلىق قىزمەت الەكساندردىڭ باعىن اشتى دەسە دە بولعانداي. ونىڭ ەلگە جاساپ كەتكەن جاقسىلىعى وتە كوپ. ەڭ باستى قاسيەتى – ول ادام تاني بىلەتىن, ادامعا رۋح, كۇش, دەم بەرە بىلەتىن. قولىنان ءىس كەلەتىن جاندى كوتەرمەلەپ, سونىڭ جولىندا جۇگىرىپ, قىزمەتىن وسىرتەتىن. ءبىر جامان ءسوزى جوق, جۇمىسشىلارعا دورەكىلىك تانىتۋ دەگەن ول كىسىدە مۇلدەم بولعان ەمەس. سوزگە وتە شەشەن جانە ءدال تاۋىپ ايتاتىن. تالاي ادامدى وسى سالماقتى سوزىمەن تاربيەلەدى, وسى قورعاسىننان اۋىر سوزىمەن ءتۇزۋ جولعا سالدى. جۇمىستا وتە قاتال ەدى. بىراق وتە ءادىل بولدى.
ءالى ەسىمدە, ءبىر جىلى ءۇش شارۋاشىلىق ءبىر وردەنگە تالاسىپ قالدى. تالاسقاندا وبلىس باسشىلارى ءبىر وردەندى ماقتاارال, تۇلكىباس, سايرام اۋداندارىنداعى ىرگەلى, ەڭبەگى جاراسقان ءۇش شارۋاشىلىقتىڭ قايسىسىنا بەرەرىن بىلمەي داعداردى. ءۇش كولحوزدىڭ دا جەتىستىكتەرى مەن كورسەتكىشتەرى بىردەي. اقىر اياعىندا وبلىس باسشىلارى ءۇش كولحوز باستىقتارىنىڭ ىسكەرلىك قاسيەتى مەن جۇمىس تارتىبىنە قارايىق دەگەن شەشىمگە كەلىپتى. سوندا «پوبەدا» كولحوزىنىڭ باستىعى الەكساندر ءا دەگەننەن-اق دارالانىپ شىعىپ, سول جولى جۇلدەنى ج ۇلىپ الدى. شىنىندا الەكساندر ءيۆانوۆيچتىڭ باسشىلىق قاسيەتى, ەلدى باسقارۋ قابىلەتى وتە ەرەكشە ەدى. ەل ونىڭ وتە قاراپايىمدىعى, دۇنيەنىڭ سوڭىنا تۇسپەگەن ادالدىعى ءۇشىن قۇرمەتتەپ ءوتتى. كەزىندە كولحوز ول كىسىگە ءۇي سالىپ بەردى. بىراق باستىق ونى الماي, «ءوزىمنىڭ اتا-بابامنان كەلە جاتقان ءۇيىم بار, سول جەتەدى» دەپ, باسپانا كىلتىن ءۇيسىز جۇرگەن باسقاعا بەرىپ جىبەردى. الەكساندردىڭ وسى قاسيەتى سەرگەي ءازىموۆتىڭ دەرەكتى فيلمىندە وتە جاقسى ايتىلعان. سول اتا-باباسىنىڭ ۇيىندە ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن تۇردى. 2 قىز, 1 ۇل ءوسىرىپ تاربيەلەدى. ۇل-قىزدارىنىڭ ءبارى ءوز ورىندارىن تابا ءبىلدى. ءبىر وكىنىشتىسى, وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن كەمپىرى قايتىس بولدى. بۇل قازا ازاماتتىڭ قابىرعاسىن قاتتى قايىستىرىپ كەتكەنى انىق.
«اتادان مال قالعانشا, تال قالسىن» دەگەن قازاقتىڭ ماقالىن وسى ورىستىڭ بالاسى دالەلدەپ ءوتتى. الەكساندردىڭ ەڭ ۇلكەن ەڭبەگى دەپ تۇلكىباس اۋدانىن كوگالداندىرعانىن ايتۋعا بولادى. ونىڭ كەزىندە بۇل اۋداندا قانشاما گەكتار الما باقتارى, باۋ-باقشا ەگىلدى. مال باسى كوبەيتىلدى. قانداي عيمارات سالسا دا ونىڭ الدىنا ەڭ الدىمەن اعاش وتىرعىزاتىن. «اكە كورگەن وق جونار...» دەگەن, الەكساندردىڭ ۇلى وبلىستى, ەل ۇكىمەتىن باسقارعان سەرگەي كەيىننەن ت. رىسقۇلوۆ اۋىلىنا كىرەبەرىستە ۇلكەن ساياباق سالىپ بەردى. بۇگىندە بۇل ماڭ اۋدان ورتالىعىنىڭ ەڭ كورىكتى, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ الاڭسىز دەمالاتىن ايماعىنا اينالدى. بۇل يگىلىكتى ىسكە الەكساندر دا ەكى بىلەگىن ءتۇرىپ تاستاپ اتسالىسقان بولاتىن. ەندى الەكساندردىڭ كوزىندەي بولىپ تۇرعان بۇل باق ازاماتتىڭ ءوز اتىمەن اتالسا قۇبا-قۇپ بولار ەدى. كوپشىلىكتىڭ تىلەگى وسى.
نياز اقىلتاەۆ,
تۇلكىباس اۋدانى,
جاسكەشۋ اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ءبيى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.