ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان «تاۋەلسىزدىك جانە تاريح تاعىلىمى» تاقىرىبىندا وتكەن دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا ەگەمەن ەلدىڭ عىلىمي جەتىستىكتەرىن تالقىلاعان عالىمدار قاۋىمى فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆتىڭ «ەۋرازيا كوشپەندىلەرى» جانە ء«ومىردىڭ ماعىناسى» كىتاپتارىنىڭ تانىستىرىلىمىن وتكىزدى, دەپ جازادى Egemen.kz.
پرەزيدەنت «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» ماقالاسىندا تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بىرنەشە رەت قولعا الىنعانىنا قاراماستان, ۇلتتىق مۇددەمىزگە ساي كەلەتىن كوپتومدىق جاڭا تاريحىمىز ءالى تولىق جازىلماعاندىعىن, سوندىقتان قازاقستاننىڭ اكادەميالىق ۇلگىدەگى جاڭا تاريحىن جازۋدى دەرەۋ باستاۋ كەرەكتىگىن ءارى بۇل ىسكە بەدەلدى تاريحشىلارىمىزدى تارتۋ قاجەتتىگىن تاپسىرعان بولاتىن.
وسى ورايدا ۇلتتىق تاريحتىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى ماسەلەلەردى وبەكتيۆتى تۇردە عىلىمي قاۋىمنىڭ كۇشىمەن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى عالىمدار الدىنا قازاقستان تاريحىنىڭ 7 تومدىق اكادەميالىق باسىلىمىن دايىنداۋ مىندەتىن قويدى. قازىرگى كەزدە «ەجەلگى داۋىردەن بۇگىنگى زامانعا دەيىن» جەتى تومدىق اكادەميالىق باسىلىم ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىندا ازىرلەنۋدە. اكادەميالىق باسىلىمنىڭ باس عىلىمي كەڭەسشىسى – ۇعا اكادەميگى دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ. بۇل باعىتتا اكادەميكتىڭ وركەنيەتتەر تاريحى, قازاق مەملەكەتتىلىگى جانە باسقا دا وتان تاريحىنىڭ وزەكتى تاقىرىپتارىنا قاتىستى عىلىمي تۇجىرىمدارى مەن ويلارى تاريحشى عالىمدار ءۇشىن قۇندى دەرەكتەر بولىپ تابىلادى.
ءوزىنىڭ عاسىرعا جۋىق مەرەيتويى – 96 جاسىن عىلىمي ورتادا قارسى العان فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ عىلىم جولىن ەلىمىزدىڭ تاريحي عىلىمىنا عانا ەمەس, قانىش ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ۇزاق جىلدارعى زەرتتەۋلەرىنە, وقىتۋشىلىق قىزمەتىنە ارنادى. سىر ەلىنىڭ كيەلى توپىراعىندا ومىرگە كەلىپ, 1932-1933 جىلدارداعى اشتىقتىڭ ناۋبەتىن, ءىى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ قاسىرەتىن باسىنان وتكەرگەن ارداگەر-عالىم دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ سوعىستىڭ الساپىران كەزەڭىنە مويىماستان, وقۋىن جالعاستىرىپ, وقۋشى بولا ءجۇرىپ مۇعالىمنىڭ دە مىندەتىن اتقاردى. 1943 جىلى اقپاندا اسكەرگە الىنىپ, سامارقانداعى 368-ءشى اتقىشتار وتريادىندا, كەيىننەن روستوۆ وبلىسىنداعى زەرنوگراد قالاسىندا ۇشقىشتار دايارلايتىن جازعى مەكتەپتە ءبىلىم الادى. قىزىلوردا پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ تاريح فاكۋلتەتىندە جوعارى ءبىلىمىن العان عالىم وسى وقۋ ورنىندا وقىتۋشى, ودان كەيىن كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ فيلوسوفيا ينستيتۋتىندا اسپيرانت, قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىندا كىشى عىلىمي قىزمەتكەر, اعا عىلىمي قىزمەتكەر, فيلوسوفيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولا ءجۇرىپ, ەڭبەكتەرىن تۋعان حالقىنىڭ تاريحىن, مادەنيەتى مەن ءداستۇرلى دۇنيەتانىمىن زەرتتەۋگە ارنادى. حالىقتىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن عىلىمي سارالاپ, ونىڭ دىلىنە, بولمىسى مەن ادەت-عۇرپىنا, دۇنيەگە كوزقاراسىنا فيلوسوفيا تالداۋ جاساپ, فيلوسوفيا تاريحى ماسەلەسىنە تەرەڭدەي تالداۋ جاسادى. اكادەميك دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ وتپەلى كەزەڭدەگى قوعامنىڭ دامۋ زاڭدىلىقتارىن, قوعامدىق قاتىناستاردىڭ جاي-كۇيىن ايقىنداپ, ءبىر قوعامنان ەكىنشى قوعامعا وتۋدە دەمەۋشى فاكتورلار قاجەت ەكەندىگىن نەگىزدەدى.
بۇگىندە مىڭعا جۋىق عىلىمي ەڭبەكتىڭ, ونىڭ ىشىندە 70-تەي مونوگرافيانىڭ اۆتورى اكادەميك دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ «شىنايى شىعارماشىلىق ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە الەمدى تانۋداعى وزىندىك تۇسىنىكتەن تۇرادى. عىلىمدا سىني پىكىرلەردەن قورقۋدىڭ قاجەتى جوق, قاتەلىك كەلەسى زەرتتەۋشىگە عىلىمدا تۋرا جول تابۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. قازاق حالقى ەجەلگى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن كوشپەندىلەردىڭ ۇرپاقتارى. ال ءبىز ءۇشىن حالىق اۋىز ادەبيەتى ەڭ قۇندى وبەكتيۆتى دەرەك بولىپ تابىلادى», دەيدى.
دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا عالىمنىڭ جاڭا تۋىندىلارىنىڭ ماڭىزدىلىعى, وتاندىق عىلىمدى دامىتۋداعى ەسەلى ەڭبەگى تۋرالى ۇعا اكادەميگى الما ابىلقاسىموۆا, ۇعا اكادەميگى بايان راقىشەۆ, ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازۇتۋ پروفەسسورى ۇلىقپان سىدىقوۆ, فيلوسوفيا جانە ساياساتتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى سەرىك سەيدۋمانوۆ, تاعى باسقا عالىمدار ارنايى بايانداما جاساپ, عالىمداعى جەمىستى ەڭبەكتەرىن زور ىلتيپاتپەن اتاپ ءوتتى.
«عالىم ەڭبەكتەرىنىڭ قاي-قايسىسىندا بولماسىن وزىندىك وي, سالماقتى پىكىر جاتىر. ەۋرازيا كوشپەندىلەرى» جانە ء«ومىردىڭ ماعىناسى» كىتاپتارى عىلىمي ورتا ءۇشىن قانشالىقتى قۇندى بولسا, ماسەلەن, «قازاق مەنتاليتەتى: كەشە, بۇگىن, ەرتەڭ» ەڭبەگىندە عالىم جازۋ ونەرى العاش مىسىر ەلىندە ەمەس, تاياۋ جانە شىعىس ەلدەرىندە كوشپەلى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن حالىقتاردا پايدا بولعانىن دالەلدەۋگە تىرىسادى. ول قازاق مەملەكەتتىلىگى, ەۋرازيا اۋماعىنداعى كوشپەلى حالىقتاردىڭ مادەنيەتى, تاريحى, باتىس ءسىبىر مەن قازاقستان تەرريتوريالارىنداعى وركەنيەتتەر تاريحى, عىلىم تاريحى مەن فيلوسوفياسى, كەڭەس زامانىنداعى تاريحي تۇلعالاردىڭ كەلبەتىن ورنەكتەۋ سىندى تاقىرىپتارى بويىنشا دايەكتى عىلىمي پىكىرلەر مەن قورىتىندىلار جاسايدى. ومىرلىك ۇستانىمى – «قاشان دا ادام ءوزىن-ءوزى تاربيەلۋى ءتيىس» دەيتىن عالىم دوسمۇحامەد كىشىبەك ۇلىنىڭ ءومىر جولى مەن عىلىمدى دامىتۋداعى جانكەشتى ەڭبەگى كەلەر ۇرپاققا ماڭگىلىك ونەگە», دەيدى ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور زيابەك قابىلدينوۆ.
اكادەميكتىڭ سياسى كەپپەگەن تۋىندىلارى عىلىمي ماقالالارىمەن قاتار ەستەلىكتەرى جانە فوتوسۋرەتتەرمەن تولىققان. وندا قازاقستان اۋماعىندا ەجەلگى داۋىردەگى كوشپەندىلەردىڭ مادەنيەتى, تاريحتاعى تۇلعالار, رەسەي مەن قازاقستاننىڭ ەجەلگى زاماننان بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى قارىم-قاتىناستارى, قازاقستان مەن باتىس سىبىردەگى وركەنيەتتىڭ دامۋ ساتىلارى, قازاقستان تاريح عىلىمىنىڭ جاڭا كەزەڭى تاقىرىپتارى جان-جاقتى سارالانادى.