ەلورداداعى قازىرگى زامانعى ونەر مۇراجايىندا قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى, شىعارماشىلىعىنا رەسەي, انگليا, اقش عالىمدارى مەن ونەرتانۋشىلارى جوعارى باعاسىن بەرگەن اتاقتى ءمۇسىنشى ەركىن مەرگەنوۆتىڭ جەكە كورمەسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى ءوتتى.
ەركىن مەرگەنوۆ ن.گوگول اتىنداعى الماتى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىنىڭ تۇلەگى, ۆ.سۋريكوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىنىڭ ءمۇسىن فاكۋلتەتىن تامامداعان تارلان. العاشقى قادامدارىنان باستاپ ءمۇسىنشىنىڭ جۇمىستارى ءوز زامانىنان وزىق تۇردى. وعان جوعارىداعى وقۋ ورنىندا ونەرگە دەگەن سەنىمدى, شىعارماشىلىق ءۇمىتتى اكادەميك, ونەر تەورياسىنىڭ بەدەلدى تۇلعاسى, پروفەسسور يۋري كولنينسكي ساناسىنا سىڭىرگەن.
العاشقى قىزمەتتى مەكتەپتە ۇستازدىقتان باستاعان جاس سۋرەتشىنىڭ ەڭبەك جولى تارامدالىپ كەلىپ, الماتى تەاتر جانە كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىندا وقىتۋشى, دوتسەنت, كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور دارەجەسىنە جەتكىزدى. ءار جىلدارى قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىن, قازاقستاندىق «قازىرگى زامانعى بەينەلەۋ ونەرىنىڭ سوروس-ورتالىعىن» باسقاردى. كسرو حالىق دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى.
«قازاق مودەرنيزم كلاسسيگى, ماكسيماليست» اتانعان كورنەكتى سۋرەتشى قازاق كسر-ىنە ەڭبەگى ءسىڭگەن ونەر قايراتكەرى ەركىن مەرگەنوۆ «پلاتينالى تارلان» ءتاۋەلسىز سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, حالىقارالىق سۋرەتشىلەر وداقتارى كونفەدەراتسياسى كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەسى, كوپتەگەن ماقالا اۆتورى. 2010 جىلى الەمدەگى بيىك دارەجەلى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە ( ۇلىبريتانيا) كوللەدج ستۋدەنتتەرى مەن مۇعالىمدەرىنە ءدارىس وقىپ قايتقانى بار.
قىلقالام شەبەرى جونىندە اقش ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوكتورى, سلاۆيان ءتىلى جانە ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ اعا ۇستازى ناريمان سكاكوۆ: «سۋرەتشىنىڭ جاسامپازدىق كۇش-قايراتى تۋىنداتقان شىعارمالارى ءتۇرلى سالاداعى: تاريح, ءدىن, فيلوسوفيا, ادەبيەتتە سونى شىعارمالار جازۋعا ىقپالىن تيگىزدى. ول ۇسىنعان تاقىرىپتار تەرەڭ ويلارعا قوزعاۋ بولدى», دەسە, ءمۇسىنشىنىڭ شىعارماشىلىعىن تولىققاندى زەرتتەپ جۇرگەن ماسكەۋلىك سىنشى اليم سابيتوۆ: «ە.مەرگەنوۆ – ەكى مادەنيەتتىڭ سۋرەتشىسى. ونىڭ كوپتەگەن جۇمىستارى حح عاسىردا ورىن العان ەۋروپالىق پلاستيكانى جاي عانا زەردەلەۋگە جاتادى. بىراق نەگىزگى تاقىرىبىنا كەلگەندە كوكەيكەستىلىگى باسىم تۇرادى. دالا مادەنيەتى, شىعىس وركەنيەتى بولەكشە كورىنىس تابادى. ەركىن مەرگەنوۆ ارقاشان وزگەشە جۇمىستارىمەن ءوز زامانىنىڭ وزىق بولۋى سانالادى. كەڭەستىك بەينەلەۋ ونەرىنىڭ باعالانباي قالعان كلاسسيگى جانە جاڭا قازاقستاننىڭ «اشىلماي قالعان» العاشقى ءمۇسىنشىسى», دەگەن باعا بەردى.
ول زامانىمىزدىڭ, ەلىمىزدىڭ ابىرويىن ونەر تىلىندە اسقاقتاتىپ كەلەدى. ونىڭ رۋحى مىقتى ۇلتتىق شىعارماشىلىعى قازاق بەينەلەۋ ونەرىندە جاڭا باعىتتى ايشىقتايدى.
ەركىن تىلەك ۇلىنىڭ الماتىدا رەناتو گۋتتۋزومەن كەزدەسۋى, مۇسىنشىلەر – كرەمەر, بارلاح, مانتسۋ, دجاكومەتتي, مايوليا, رودەن تۋىندىلارىنا تەرەڭىنەن بويلاۋى, ارىپتەستەرمەن شىعارماشىلىق قاتىناستارى شەبەرلىگىن شىڭداپ, تىڭ ىزدەنىستەرگە باستادى. 1959 جىلدان ول رەسپۋبليكالىق, بۇكىلوداقتىق, حالىقارالىق كورمەلەردىڭ قازاقستانداعى, گەرمانيا, وزبەكستان, رەسەي, اقش جانە باسقا ەلدەردەگى بايقاۋلاردىڭ ۇدايى قاتىسۋشىسى بولدى. ونىڭ جەكە كورمەلەرى ريگادا (لاتۆيا), ماسكەۋدە, سانكت-پەتەربۋرگتە (رەسەي ), كيەۆتە (ۋكراينا), ءبىشكەكتە (قىرعىزستان) ءوتتى.
ءمۇسىنشىنىڭ شىعارمالارى ترەتياكوۆ گالەرەياسىندا (ماسكەۋ), ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك بەينەلەۋ ونەرى مۋزەيىندە, قىرعىزستاننىڭ, ۋكراينانىڭ, اقش-تىڭ, گەرمانيانىڭ جانە باسقا ەلدەردىڭ حالىقارالىق سۋرەتشىلەر وداقتارىنىڭ كونفەدەراتسياسىنىڭ كوركەمسۋرەت قورىنىڭ كوللەكتسيالارىندا ساقتالعان. سونىمەن بىرگە, ترەتياكوۆ گالەرەياسىندا ە.مەرگەنوۆتىڭ مونوگرافيالىق كوللەكتسياسى جيناقتالعان. گالەرەيا ديرەكتورى يۋ.كورولەۆ ول تۋرالى: «جوعارى دەڭگەيدەگى مامان, مۇسىندىك ماتەريالداردى جەتىك مەڭگەرگەن قاجىرلىلىق سۋرەتشىنى ەرەكشەلەيتىن قاسيەتتەر. بۇل ونىڭ شىعارمالارىن جوعارى كوركەمدىك دارەجەگە كوتەردى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ويلاۋ جۇيەسىنىڭ كەڭدىگى جانە تەرەڭدىگى, ۇلتتىق رۋحتى قابىلداۋداعى وزگەشەلىگى, زامان اعىسىن وتكىر سەزىنە الۋى جانە حاس شەبەرلەرگە عانا ءتان كورىپكەلدىك دارىن – ەركىن مەرگەنوۆتىڭ شىعارماشىلىعىن الەمدىك ونەر قۇبىلىستارىنىڭ قاتارىنا الىپ كەلدى», دەپ پىكىر ءبىلدىرۋى ونىڭ تالانتىنا بەرىلگەن باعا ەكەنى ءسوزسىز.
وتاندىق جانە الەم ءمادەنيەتىنىڭ دامۋىنا جانە داستۇرلەرىنىڭ جاندانۋىنا, ونەردەگى جاڭا ستيلدەر مەن باعىتتاردىڭ دامىپ, قالىپتاسۋىنا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن رەسەيدىڭ شىعارماشىلىق وداقتارىنىڭ ا.پۋشكين اتىنداعى التىن مەدالىمەن ماراپاتتالدى.
استاناداعى قازىرگى زامانعى ونەر مۇراجايىندا اقپاننىڭ سوڭىنان باستاپ ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىنا دەيىن بولاتىن مادەني قۇندىلىعى زور «ەركىندىك» اتتى بۇل كورمەدە اۆتوردىڭ 1968 – 2009 جىلدار ارالىعىن قامتيتىن 15 ونەر تۋىندىسى قويىلىپتى. كورمەنىڭ اتاۋى سۋرەتشى شىعارماشىلىعىنىڭ يدەياسىن ءبىلدىرەدى. «ەركىندىك» – بۇل ومىرلىك ۇستانىمى, ازاماتتىق پوزيتسياسىن انىقتاعان وي-پىكىرى, ءداستۇرلى تاقىرىپتاردىڭ ونەر الەمىندە كورىنىس تابۋى.
مۇراجاي كوللەكتسياسىنداعى «نەكە» جانە «تاڭ» جۇمىستارى كوز جاۋىن الادى. كورمەگە اۆتوردىڭ «شەڭبەر», «ماحامبەت», «سەزىمتالدىق», «اعاش ءۇنى», «كەش», «جامال», «ءسابي جىلى», «دالاداعى ءتالتۇس», «ەكەۋ. قوزى كورپەش جانە بايان سۇلۋ», «نەكە-11», «قۋانىش», «بوبەكتەر جىلى», «ءبايتەرەك داۋسى» ت.ب تۋىندىلارى قويىلعان.
سونىمەن بىرگە, اليۋمينيدەن سومدالعان ءۇش جۇمىسى ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتادى. ونداعى «كۋروس» پەن «سەزىنۋ» جۇمىسى تۋرالى جازۋشى الەكساندر نەمزەر ەسسە جازسا, «سەزىنۋگە» وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتى ماگدالەن كوللەدج دوكتورى, كينو ەستەتيكاسى جانە فرانتسۋز ادەبيەتىنىڭ مۇعالىمى رەيدار دۋە, «ەكو» جۇمىسىنا بريتان كولۋمبياسى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, كانادانىڭ مەتافيزيكا, ەستەتيكا جانە فيلوسوفيا سالاسىندا قىزمەت اتقارۋشى دوكتور, فيلوسوفيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى برەدلي ميۋررەي دە تۇشىمدى پىكىر بىلدىرگەن.
ءمۇسىنشى رەتىندە نەگىزگى جۇمىستارىن قولا مەن اليۋمينيدەن جاساعانىن كورەسىز. ول تۋرالى: «اليۋمينيدەن دە ءتۇيىن تۇيۋگە بولادى. ونى جۇمىس بارىسىندا ءتۇسىندىم. ال كۇمىستىڭ ءجونى بولەك. سەبەبى, كۇمىستىڭ سىر-سيپاتىن حالقىمىز ەجەلدەن بىلگەن. تەرەڭنەن تارتىپ نەبىر ولمەس تۋىندىلار جاساعان. ءبىز سوعان جاڭا ءار بەرۋدەمىز», دەيدى مارتەبەسى مەرەيلى مەرگەنوۆ.
الداعى ءبىر جارىم اي بويى كورەرمەننىڭ كوزايىمىنا اينالار كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ توراعاسى بايتۇرسىن ءومىربەكوۆ, سەناتور سۆەتلانا جالماعامبەتوۆا, استانا قالالىق سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ باسشىسى قوڭىر مۇحامەديەۆ, استانا قالاسى قازىرگى زامانعى ونەر مۇراجايى ديرەكتورى نەللي شيۆرينالار ءسوز سويلەپ, قىلقالام شەبەرىنىڭ شىعارماشىلىعى توڭىرەگىندە وي تولعاپ, پىكىر ءبىلدىردى.
بەرىك سادىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.