ارقىلى كەمەل كەلەشەكتىڭ يەسى – جاس ۇرپاققا كەڭ جول اشا الامىز
XXI عاسىر, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتقانداي, بوي جارىستىراتىن ەمەس, وي سالىستىراتىن, وزىق ءبىلىم مەن ىرگەلى عىلىمنىڭ ەرەكشە جەتىستىكتەرىمەن تانىلاتىن زامان بولىپ تۇر. مۇنى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا جانە «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى تاپسىرماسىندا جان-جاقتى كورسەتىپ بەردى.
ارقىلى كەمەل كەلەشەكتىڭ يەسى – جاس ۇرپاققا كەڭ جول اشا الامىز
XXI عاسىر, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتقانداي, بوي جارىستىراتىن ەمەس, وي سالىستىراتىن, وزىق ءبىلىم مەن ىرگەلى عىلىمنىڭ ەرەكشە جەتىستىكتەرىمەن تانىلاتىن زامان بولىپ تۇر. مۇنى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا جانە «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى تاپسىرماسىندا جان-جاقتى كورسەتىپ بەردى.
مىسالى, ستراتەگيادا «مەن سىزدەرگە – جاڭا بۋىن قازاقستاندىقتارعا سەنىم ارتامىن. سىزدەر جاڭا باعىتتىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالۋعا تيىسسىزدەر» دەسە, جوعارىداعى 20 تاپسىرمادا وتانىمىزداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ ءۇش باستى باعىتىن ايقىنداپ, «...ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىن وڭتايلاندىرۋ, وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىن جاڭعىرتۋ, ءبىلىم بەرۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ تيىمدىلىگى مەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ» جايىن ناقتى بەلگىلەدى. ءبىز وسى ءمىندەتتەر ۇدەسىنەن شىعۋ جولىندا بۇكىل جۇمىسىمىزدى قايتا قاراپ, جۇيەلى جۇرگىزۋگە دەن قويدىق. ونىڭ وڭ ناتيجەلەرى دە قازىر بايقالا باستادى.
«قازاقتىڭ قانى ءبىر, جانى ءبىر جولباسشىسى – مۇعالىم» دەپ ۇلى اقىن ماعجان جۇماباەۆ مەڭزەگەندەي, ۇل مەن قىزعا ساۋاتتى ءبىلىم, سانالى تاربيە بەرۋ ءىسى تىكەلەي وقىتۋشىعا قاتىستى ەكەنى بەلگىلى. وسىنى باستى باعىتقا الىپ, ۇستازدار ۇجىمىن جەتىلدىرۋگە باسا نازار اۋداردىق. سودان بولار, مەكتەپتەردەگى مۇعالىمدەردىڭ 94 پايىزىن جوعارى ءبىلىمدى ماماندار قۇراپ وتىر. وتكەن 2010-2013 جىلداردىڭ كورسەتكىشىنە كوز سالار بولساق, جوعارى ساناتتى مۇعالىمدەر 33 پايىزعا, ءبىرىنشى ساناتتى مۇعالىمدەر سانى 26 پايىزعا كوتەرىلدى. 813 ۇستاز بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىنان ءوتتى. جىل سايىن ءوتىپ كەلە جاتقان «جىل مۇعالىمى» كونكۋرسىندا م.ارىن اتىنداعى №24 مەكتەپتىڭ ۇستازى مۇرات بۇلانوۆ اعىمداعى جىلى باس جۇلدەگەر اتاندى. رەسپۋبليكالىق بايقاۋلارعا قاتىسقان ۇستازدارىمىز دا جۇلدەلى ورىندارمەن ورالدى. بالاباقشامەن قامتۋ ماسەلەسى دە ءوز شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. قالاداعى بۇلدىرشىندەردىڭ 85 پايىزى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرمەن قامتىلعان. الداعى ۋاقىتتا مۇنى 100 پايىزعا جەتكىزۋ ءۇشىن جۇمىستار جۇرگىزىلۋ ۇستىندە.
ەڭبەكتىڭ جەمىسى – وقۋشىنىڭ العان بىلىمىمەن ولشەنەتىنى بەلگىلى. حالىقارالىق جانە وتاندىق وليمپيادالار مەن عىلىمي جوبا باسەكەسىنە قاتىسقان تالاپكەرلەردىڭ 8-ءى ءبىرىنشى, 16-سى ەكىنشى, 19-ى ءۇشىنشى ورىنداردان كورىنىپ, ابىرويىمىزدى بيىكتەتتى. وسى جىلى 60 وقۋشى وزدەرىنىڭ العان ءبىلىمىنىڭ مىقتى ەكەنىن الەمدىك ءبىلىم سايىستارىندا دالەلدەدى.
قالامىزداعى 12 مەكتەپ «E-learning» وقۋ جۇيەسىنە كوشسە, تاياۋدا وعان سول قاتارعا 7 مەكتەپ قوسىلدى. العان ءبىلىمدى ساراپقا سالاتىن ۇبت-نىڭ ناتيجەسى دە جىل ساناپ ءوسىپ كەلەدى. 2013 جىلى تەست تاپسىرعان 936 تۇلەك جاقسى كورسەتكىشكە يە بولدى. وسى ارادا مىنا ءبىر نارسەنى ايتا كەتسەم دەيمىن. مەكتەپ بىتىرۋشىلەر سوڭعى جىلدارى تەست ارقىلى ەمتيحان تاپسىرۋ ۇردىسىنە ەرەكشە ءمان بەرە باستادى. اعىمداعى جىلى سىناقتىڭ بۇل تۇرىنە قاتىسۋعا تالپىنعاندار 79 پايىزدى قۇرادى. 14 «التىن بەلگى», 9 «ۇزدىك اتتەستات» يەلەرى ماقتانىشىمىزعا اينالىپ وتىر.
سالاماتتى ءومىر سالتى بويىنشا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ناقتىلانعان ماسەلەلەر بويىنشا دا جۇمىستار ۇيىمداستىرىلۋدا. وقۋشىلاردى ساباقتان تىس ۋاقىتتا سپورت ويىندارىنا جۇمىلدىرۋ ءىسى جۇيەلى جۇرگىزىلەدى. قازىر قالامىزدا 34 سپورت تۇرىنەن سەكتسيالار جۇمىس ىستەپ تۇر. وندا 7000-عا تاياۋ وقۋشى جاتتىعۋدا. 2600 وقۋشى سپورت كەشەندەرىندە, ستاديونداردا, سپورتتىق كلۋبتاردا, سەكتسيالاردا 28 سپورت تۇرىنەن جاتتىعۋ جۇمىستارىمەن اينالىسىپ كەلەدى.
ءبىلىم بەرۋمەن قاتار, تاربيە ءىسى ءتالىمدى بولسا وقۋشى وزىق ۇلگىدەن جاڭىلمايدى. ءبىز وسىعان ەرەكشە دەن قويىپ وتىرمىز. بۇل شاراعا تەك قانا مۇعالىمدەردى جۇمىلدىرىپ قويماي, اتا-انالاردى قاتىستىرۋ داستۇرگە اينالدى. بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى 5 مەكتەپتەن تىس مەكەمە وزدەرىنىڭ قامقورلىعىنا العان. ولار الۋان ءتۇرلى تاربيە جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. اسىرەسە, ۇلتتىڭ ومىرشەڭ ونەگەسىنە ەرەكشە ءمان بەرىپ, حالىقتىق ءداستۇرىمىزدى ارقاۋ ەتىپ, الۋان ءتۇرلى ءىس-شاراعا ۇيىتقى بولۋدا. وقۋشىلار ساباقتان تىس ۋاقىتتا قوسىمشا ءبىلىم بەرەتىن 2187 مەكەمەدە وقىپ ءجۇر. سونداي مەكەمەلەردىڭ ءبىرى ن.تىلەنديەۆ اتىنداعى مۋزىكا مەكتەبى دەر ەدىم.
ەلباسىنىڭ جاڭا ستراتەگياسىندا 2025 جىلعا قاراي قازاقستاندىقتاردىڭ 95 پايىزى قازاق ءتىلىن بىلۋگە ءتيىس ەكەندىگى جۇكتەلىپ وتىر. «قازاقستاننىڭ بولاشاعى – قازاق تىلىندە. قازاق ءتىلى 2025 جىلعا قاراي ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا ۇستەمدىك ەتىپ, كەز كەلگەن ورتادا كۇندەلىكتى قاتىناس تىلىنە اينالادى», دەگەن ەدى ەلباسى. بۇل تاپسىرمانىڭ مۇلتىكسىز ورىندالۋى ءۇشىن ءبىز قازىردەن باستاپ مەملەكەتتىك ءتىلدى بارلىق بالاباقشا, ورتا مەكتەپتەردە وقىتۋدى جۇيەلى قولعا الۋعا ءتيىستىمىز. وسىعان بايلانىستى ءتيىستى ورىنداردا قازاق ءتىلىن وقىتۋ ماسەلەسىنىڭ جوبا-جوسپارى جاسالىندى. اسىرەسە, وزگە ءتىلدى مەكتەپتەردە مەملەكەتتىك ءتىلدى ءپان اياسىندا تەرەڭدەتۋ بويىنشا مۇعالىمدەرگە تالاپ قويىلا باستادى. مۇنداي اۋقىمدى شارالاردان اتا-انالار دا تىس قالماۋى كەرەك دەپ بىلەمىن. سەبەبى, ءتىلدى ۇيرەنۋ وتباسىنان, وشاق قاسىنان تامىر جايۋى ءتيىس. ءبىر ەرەكشە اتاپ وتەيىن دەگەنىم, 2012 جىلى وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ 165, 2013 جىلى 170 ۇل-قىزى قازاق تىلىندە ءبىلىم الۋعا تىلەك ءبىلدىردى. وقۋشىلاردىڭ ىنتا-ىقىلاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وزگە ۇلت بالالارىنىڭ اراسىندا قازاق تىلىنەن شارالار وتكىزۋدى داستۇرگە اينالدىردىق. سونىڭ وڭ ناتيجەسى دەپ استانادا بولعان «مەملەكەتتىك ءتىل – مارتەبەمىز» اتتى رەسپۋبليكالىق بايقاۋدا اباي اتىنداعى №1 گيمنازيانىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى دايانا ليم مەن №14 ورتا مەكتەپتىڭ 6-سىنىپ وقۋشىسى دميتري مۋراشكيننىڭ وزىقتار قاتارىنان تابىلۋى دەر ەدىم. ال قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپان وليمپياداسىندا №14 گيمنازيانىڭ 8-سىنىپ وقۋشىسى امينا يديگوۆا, №17 ورتا مەكتەپتىڭ 9-سىنىپ وقۋشىسى الينا گوتۋنوك, ن.وستروۆسكي اتىنداعى № 8 ءبىلىم ۇياسىنىڭ 10-سىنىپ وقۋشىسى راسيما كونيشەۆا, № 4 مەكتەپتىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى ناتاليا كۋزنەتسوۆا مەن 8-سىنىپ وقۋشىسى كيم ير سەن, تاعى باسقا تالاپكەرلەر مەملەكەتتىك ءتىلدى قۇرمەت تۇتۋمەن قاتار, قازاق ءتىلىنىڭ باي مۇراسىن مەڭگەرۋگە تالپىنىپ كەلەدى. ارينە, اتقارعان ىستەن الدا تۇرعان مىندەتتەر از ەمەس. ونى دا ستراتەگيا تالابىنا ساي جۇزەگە اسىرۋ جۇمىسى بىرتە-بىرتە جۇزەگە اسا بەرەتىن بولادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءبىلىم بەرۋ ءىسى مەن تاربيەنى ۇشتاستىرا جۇرگىزسەك, كەمەل ەلدىڭ كەلەشەگى سانالاتىن ۇرپاق وتانىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ, قادىرلى ازامات, ەلىن سۇيگەن پاتريوت بولىپ قالىپتاسارى انىق.
بولات تۇرىسبەكوۆ,
تالدىقورعان قالالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى.