ءبىر ويشىلدىڭ «ۇلتتىڭ رۋحىن كوتەرۋ بەلگىلى ءبىر ۋاقىت اعىمىنا عانا تيەسىلى ەمەس, شەكسىز ورىندالا بەرەتىن پارىز» دەگەنى بار ەدى. سول سەكىلدى كەڭەس ءداۋىرى كەڭىردەكتەن الىپ كەرى تارتسا دا, ۇلتتىڭ بولاشاعى دەگەندە تاقىمىن قىسىپ, تالاي-تالاي تارتىسقا ءتۇسكەن, العان بەتىنەن قايتپاي ءجۇرىپ, دىتتەگەن جەرىنە جەتكەن قازاق الىپتارى قاتارلى عۇلامانىڭ ءبىرى, ءبىرى عانا ەمەس-اۋ بىرەگەيى اقجان ءال-ماشاني ەدى.
ءبىر ويشىلدىڭ «ۇلتتىڭ رۋحىن كوتەرۋ بەلگىلى ءبىر ۋاقىت اعىمىنا عانا تيەسىلى ەمەس, شەكسىز ورىندالا بەرەتىن پارىز» دەگەنى بار ەدى. سول سەكىلدى كەڭەس ءداۋىرى كەڭىردەكتەن الىپ كەرى تارتسا دا, ۇلتتىڭ بولاشاعى دەگەندە تاقىمىن قىسىپ, تالاي-تالاي تارتىسقا ءتۇسكەن, العان بەتىنەن قايتپاي ءجۇرىپ, دىتتەگەن جەرىنە جەتكەن قازاق الىپتارى قاتارلى عۇلامانىڭ ءبىرى, ءبىرى عانا ەمەس-اۋ بىرەگەيى اقجان ءال-ماشاني ەدى. ايتۋلى وقىمىستى ماماندىعى گەولوگ بولا تۇرا, ۇلت رۋحانياتىنىڭ كوشباسىندا ءجۇردى. قازاق عىلىمىنىڭ تۋىن تىككەن قانىش ساتباەۆ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ىرگەسىن قالاعاندا مۇحتار اۋەزوۆ, احمەت جۇبانوۆ قاتارىندا ونىڭ ۇلى شاڭىراعىنىڭ ۋىعىن شانشىستى. اكادەميانىڭ العاشقى كوررەسپوندەنت-مۇشەسى بولىپ سايلاندى. ءال-فارابيدەي دانىشپانىمىزدى تالاسقانداردان ءبىلىم-بىلىگىنىڭ مىقتىلىعىن كورسەتىپ, تورىمىزگە اكەلىپ وتىرعىزدى. ابايداي الىپ تۇلعانىڭ ءتۇپ-تامىرى ءال-فارابيدە جاتقانىن ۇلى ويشىلدىڭ تراكتاتتارى مەن ۇلى اقىننىڭ ولەڭدەرىن سالىستىرا وتىرىپ, ۇزىلمەگەن التىن ارقاۋدى, «مىنە, قارا, حالقىم, قادىرلى قازاق جۇرتى» دەپ الدىمىزعا تارتتى. بۇرىن قازاق توپىراعىندا بولا قويماعان گەولوگياداعى ماركشەيدەرلىك ءىستى اينالىسقا قوسىپ, ماماندار دايىنداۋ ءىسىن ورنىقتىردى. قازاق فانتاستيكاسىنىڭ نەگىزىن سالىپ, قازاق عىلىمىنا قاجەت, اشىلعان جاڭالىقتى جاريالاپ وتىراتىن «ءبىلىم جانە ەڭبەك» جۋرنالىنىڭ جارىق كورۋىنە ۇيىتقى بولدى. وسىنداي ۇلت الىبىنا ارنالعان كونفەرەنتسيا ەلورداداعى مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن «عۇلاما عالىم ءال-ءماشانيدىڭ عىلىمي مۇراسىنىڭ ۇلتتىق يدەيا كونتەكسىندەگى تاريحي قۇندىلىعى» اتتى تاقىرىپتا ءوتتى. بۇل باسقوسۋدىڭ باستى ماقساتى – كورنەكتى عالىمنىڭ فيلوسوفيالىق جانە قوعامتانۋداعى ىرگەلى ەڭبەكتەرىن زەردەلى زەرتتەۋ ارقىلى تانىتۋ, كەيبىر قاساڭ كوزقاراستاردان ارىلتۋ, بۇعان قوسا ونىڭ سان-سالالى باي مۇراسىن كەشەندى زەرتتەۋ نىسانىنا اينالدىرۋ.
كونفەرەنتسيادا العاشقى ءسوزدى مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور ب.اياعان الىپ, ۇلى دالا تۇلعالارى تۋرالى وي قوزعاپ, بۇعان دەيىن ءا.ەرمەكوۆ, ج.تاشەنوۆ تۋرالى ناقتى ەڭبەكتەردىڭ جارىق كورگەنىن, كوركەم ادەبيەتتە تاريحي تاقىرىپقا العاش تۇرەن سالعان جازۋشى ءى.ەسەنبەرلينگە ارنالعان كىتاپتىڭ ازىرلەنىپ جاتقانىن, قايسار قازاق ءيمانجۇسىپ جايلى جيناق قولعا الىنعانىن تىلگە تيەك ەتىپ, سونداي اسىلدار قاتارىندا اقجان ءال-ماشانيدىڭ دا تۇرعانىن اتاپ ءوتتى.
ينستيتۋتتىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى سەيىتقالي دۇيسەن وقىمىستىنىڭ ءومىرى تۋرالى جان-جاقتى مالىمەت بەرسە, پروفەسسور تۇرسىنحان زەكەن ۇلى اقجان ءال-ماشاني ۇيىرىنە قوسقان ءال-فارابي تۋرالى دەرەكتەردى العا تارتتى. ال ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, شىعىستانۋشى سامال بولاتوۆا ءال-ماشاني دە ءال-فارابي سەكىلدى ەنتسيكلوپەديالىق ءبىلىمى بار ءبىلىمدار ەكەنىن ونىڭ ەڭبەكتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ جەتكىزدى. اتالمىش ۋنيۆەرسيتەتتىڭ «وتىرار» عىلىمي كىتاپحاناسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, پروفەسسور داناگۇل ماحات ۇلتتىق تەك, ينتەلليگەنتسيا تۋرالى تاراتا ايتىپ, اتاقتى عالىم كەڭەس ءداۋىرىنىڭ وزىندە دىننەن قول ءۇزبەگەنىن, ابايدى جەتىك وقىعانىن, قازاق جۇرتىندا تۇلعاتانۋدىڭ تۇجىرىمداماسىن العاش جاساعان ادام ەكەنىن ناقتى مىسالدارمەن ەسكە سالدى. پروفەسسور بيبيحاديشا ءابجاپپاروۆا تەحنيكالىق ينتەلليگەنتسيانىڭ كوشباسىندا اقجان اعامىزدىڭ جۇرگەنىن, ونىڭ وسى سالا بويىنشا كادر دايىنداۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسىن تاراتا كەلىپ, عالىمنىڭ اتىن وتانىمىزدىڭ قالالارىندا كوشە, مەكتەپتەرگە بەرۋ ارقىلى جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىن ايتتى. عالىمنىڭ كەلىنى زادا دۇكەنباەۆا اتاسىنىڭ قۇراندى العاش رەت عىلىمي تۇرعىدا تالداعانىن, وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارى قانىش ساتباەۆتىڭ ءال-ءفارابيدى زەرتتەۋىنە ۇلكەن قولداۋ كورسەتكەنىن, العاشقى ءال-فارابي تۋرالى ماقالاسى كۋۆەيت ەلىنىڭ عىلىمي جۋرنالىندا جاريالانعاندا, ونىڭ عىلىمي مايەگىنە ءسۇيسىنىپ, اقجان ماشانوۆ دەگەن تەگىن اقجان ءال-ماشاني دەپ جازعانىن, ش.ءابدىراماننىڭ ءال-ماشانيتانۋعا قوسقان ۇلكەن ۇلەسىن ناقتى مىسالدارمەن كورسەتتى. ينستيتۋتتىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى قانات ەڭسەنوۆ ءال-ماشاني مۇراسىن كەشەندى زەرتتەۋ جونىندەگى ءوزىنىڭ ناقتى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. بۇل بايلامعا باسقوسۋعا قاتىسقاندار دەن قويدى. وسى كۇنى كەيبىر جاقسىلار ۇرپاعىنىڭ اراسىندا تەگىنە تارتپاي, ىزدەۋگە جاراماي, مۇراسىن تانىپ-بىلمەي كەمشىن سوعىپ, ۇيلەسىمسىزدىك تانىتىپ جاتاتىندارى جوق ەمەس. بۇل قاي-قايسىمىزدى دا ويلاندىرۋى قاجەت. ۇلى تۇلعالاردىڭ ۇلى مۇراسىمەن قاتار ۇرپاعى دا شوق جۇلدىزداي شوقتىقتى بولىپ تۇرسا, ۇتىلماسىمىز انىق. وسى كونفەرەنتسيادا اقجان ءال-ماشانيدىڭ نەمەرەسى گۇلجان مۇحامەتجانوۆا يگىلىكتى ىسكە ۇيىتقى بولعان عالىمدارعا العىسىن ءبىلدىرىپ, وقىمىستىدان ۇيرەنگەن ۇلگىسىن, العان ءتالىمىن ايتىپ, باي مۇراسىنا جاناشىر ەكەنىن جەتكىزدى. ءتىپتى, اتاسىنىڭ اسىل قاسيەتتەرىن ەسكە تۇسىرگەندە تولقىپ تۇردى.
سول ساتتە ا.يۇگنەكيدىڭ «كىسىنىڭ تەكتى, تازا قىلىعى – نۇر» دەگەن ءسوزى ويعا ورالدى. كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار ءال-ءماشانيدىڭ مۇراسى مەن مۇراعا قامقورشى بولارلىق ۇرپاعىنىڭ بارىنا تاۋبە دەسىپ تاراستى.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان».