ەلوردادا باق وكىلدەرىنە ارنالعان «ەتنوساياسي ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ» تاقىرىبىندا سەمينار ءوتتى. باسقوسۋدى ۇيىمداستىرۋشى – قۇرىلعانىنا تاياۋدا عانا ءبىر جىل تولعان اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى.
جۋرناليستەردىڭ ەتنوساياسي ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ. سەميناردىڭ باستى ماقساتىن ءبىر اۋىز سوزبەن وسىلاي تۇيىندەپ جەتكىزۋگە بولادى. سونداي-اق شارانى ۇيىمداستىرۋشىلار وسىنداي ءىس-شارالار نەگىزىندە الداعى ۋاقىتتا قازاقستانداعى ەتنوسارالىق تاقىرىپقا ماماندانعان جۋرناليستەردىڭ تۇراقتى پۋلىن قالىپتاستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
پلەنارلىق جانە سەكتسيالىق باسقوسۋلار بارىسىندا باستى تاقىرىپ توڭىرەگىندە بىرقاتار وزەكتى ماسەلە تالقىعا سالىندى. اتاپ ايتقاندا, ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرى باق وكىلدەرىنە «شيەلەنىس جانە تريگگەر دەگەنىمىز نە؟», «شيەلەنىستىڭ قانداي كەزەڭدەرى بار؟», «ارازدىق ءتىلى», «ەتنوسارالىق شيەلەنىس كەزىندە ءجيى قولدانىلاتىن نورماتيۆتىك ەمەس ەتنونيمدەر», «ەتنوسارالىق قاتىناستاردىڭ ەكونوميكالىق-دەموگرافيالىق ولشەمى», «ەتنوسارالىق تاقىرىپتى جاريالاۋ كەزىندە ەتنوساياسي تەرمينولوگيانى پايدالانۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى» سەكىلدى سونى مالىمەتتەر مەن تىڭ دەرەكتەرگە تولى تاقىرىپتار توڭىرەگىندەگى زەرتتەۋلەرىمەن ءبولىستى.
تالقىلاۋ بارىسىندا ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرى ەلىمىزدە ەتنوسارالىق قاتىناستار نەگىزىندە تۋىنداعان قاقتىعىس جاعدايلارىنىڭ پايدا بولۋىنا اسەر ەتەتىن بىرنەشە فاكتوردى اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, سپيكەرلەر ەتنوستاردىڭ شوعىرلانىپ ءومىر ءسۇرۋى, ەتنوستىق توپتاردىڭ ءبىر-بىرىنە جاقىندىعى, دەموگرافيالىق دامۋى, الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك, تۇرمىستىق-وتباسىلىق كيكىلجىڭنەن تۋىندايتىن داۋ-جانجالدار سيپاتى, ەكونوميكالىق ولشەمنىڭ الشاقتىعى, ءتىلدى, مادەنيەت پەن داستۇرلەردى بىلمەۋ, سىرتقى اسەر, سىبايلاس جەمقورلىق سياقتى فاكتورلارعا كەڭىنەن توقتالدى.
سەميناردىڭ پلەنارلىق وتىرىسىنا قاتىسقان اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ايدا بالاەۆا ەلىمىزدە ەتنوسارالىق سالاداعى ونسىز دا وزەكتىلىگىن جويماي كەلە جاتقان ماسەلەلەردى تىم ساياسيلاندىرىپ جىبەرۋدىڭ ادەتكە اينالىپ بارا جاتقانىن, اسىرەسە بۇل ءۇردىستىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەندجەرلەردە وتە ءجيى قايتالاناتىنىن سىنعا الدى. «الەم جۇرتى قازاقستاندى بەيبىتشىلىگى مەن كەلىسىمى جاراسقان ەل رەتىندە تانيدى. بۇل ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتىك ساليقالى ساياساتتىڭ ارقاسى. قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىن, ەلدەگى بەيبىتشىلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ – بيلىكتىڭ بارلىق دەڭگەيىندەگى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى باسىمدىعى بولىپ قالا بەرەدى. سول سەبەپتى ەڭ الدىمەن ازاماتتىق قوعامنىڭ ەتنوساياسي ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا ءمان بەرگەنىمىز ءجون. بۇل باعىتتا سىزدەردىڭ, جۋرناليستەردىڭ دە قوسار ۇلەستەرىڭىز وراسان زور», دەدى باق وكىلدەرى الىندا ءسوز العان مينيستر.
سەميناردىڭ ماڭىزدىلىعىنا كەڭىنەن توقتالعان ا.بالاەۆا ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق قاتىناستاردىڭ ۇيلەسىمدى دامۋىندا باق-تىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اقپارات قۇرالدارىندا ەلىمىزدە بولعان ەتنوسارالىق داۋ-جانجالدارعا قاتىستى وقيعالاردى جاريالاۋ كەزىندە ءار ءسوزدى سالماقتاپ, سارالاپ, ساۋاتتى جەتكىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالعان مينيستر باسقوسۋ بارىسىندا ەتنوسارالىق قاتىناستاردى دامىتۋ سالاسىندا جۋرناليستەردىڭ ارنايى پۋلىن قۇرۋدى ۇسىندى.
ء«ار اقپارات قۇرالىنان ەتنوسارالىق سالانى جاريالايتىن جۋرناليستەردى انىقتاپ الساق, مينيسترلىك, ونىڭ ىشىندە قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ولارمەن الداعى ۋاقىتتا تۇراقتى تۇردە بايلانىستا بولىپ, اقپاراتتىق قولداۋ ءبىلدىرىپ, ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋعا, بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وقىتۋعا دايىن», دەدى جۋرناليستەرمەن اشىق پىكىر الماسۋ كەزىندە ا.بالاەۆا.
سەكتسيالىق وتىرىس كەزىندە جۋرناليستەردىڭ ەتنوساياسي ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋدىڭ وزەكتىلىگى تۋرالى وي-پىكىرلەر قىزۋ تالقىلانىپ, بۇل باعىتتا اقپاراتتىق جانە مەديا ساۋاتتىلىقتى كوتەرۋ, فاكتچەكينگتىڭ قاجەتتىلىگى ءسوز بولدى. سپيكەرلەر ينتەراكتيۆتى, سۇراق-جاۋاپ, توپتىق تالقىلاۋ, ساۋالناما ادىستەرىن پايدالانا وتىرىپ, ەتنوسارالىق تاقىرىپتاردى جاريالاۋ كەزىندە اقپاراتتىڭ قوعامعا اسەرىن انىقتاۋ, مالىمەتتەردىڭ اق-قاراسىن اجىراتۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن قۇرالدارمەن جۇمىس ىستەۋ ماسەلەلەرىن ەگجەي-تەگجەي ءتۇسىندىردى.
سەمينار بارىسىندا قاتىسۋشىلار قوعامدا ۇلكەن داۋ تۋدىرعان قورداي قاقتىعىسى, ۇيعىر اۋدانىنداعى توبەلەستىڭ تۇپكى سەبەپ-سالدارى, كۇنى كەشە الماتىداعى «التىن وردا» بازارىندا بولعان كيكىلجىڭنىڭ كەيىپكەرلەرى تۋرالى پىكىرتالاستاردا بەلسەندىلىك تانىتىپ, سىني كوزقاراستارى مەن وتكىر پىكىرلەرىن اشىق جەتكىزدى.
قازىرگى اقپاراتتىق داۋىردە باق-تىڭ الەۋمەتتىك شىنايىلىق پەن قوعامدىق ادىلدىكتى قالىپتاستىرۋدا ىقپالى زور ەكەنى داۋسىز. الايدا اقپاراتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جازبالار دا اسەرىن تيگىزىپ وتىر. كوبىنە اقپاراتتىڭ انىق-قانىعىنا كوز جەتكىزبەي, داۋعا داۋ قوسىپ, وتقا ماي قۇيىپ جىبەرەتىن الاڭ دا وسى جەر. الەۋمەتتىك جەلى مەن مەسسەندجەرلەردى پايدالانۋشىلاردىڭ دەنى اسىرەسە ەتنوسارالىق وقيعالار كەزىندە اتتانعا ايقاي قوسىپ, جاعدايدى ودان سايىن ۋشىقتىرىپ جاتادى. قۇزىرلى ورگانداردىڭ رەسمي اقپاراتتى كەش جاريالاۋىنىڭ كەسىرى كىمدەرگە تيەدى؟ مۇنداي كەزدەرى ادەتتە جالعان, تەكسەرىلمەگەن مالىمەتتەرگە تولىپ قالاتىن اقپاراتتىق ۆاكۋمدى قالاي «تازارتىپ» الۋعا بولادى؟ پروۆوكاتسيالىق سيپاتتاعى اقپاراتتى قالاي اجىراتامىز؟ جەدەل ءارى ساۋاتتى كەرى بايلانىس قالىپتاستىرۋعا نە كەدەرگى؟ كونفليكتولوگ, ەتنوپسيحولوگ ماماندىقتارىنىڭ ماڭىزدىلىعى نەدە؟ ەتنو-اقپاراتتىق ساۋاتتىڭ العىشارتتارى قانداي؟ سىني ويلاۋ دەگەنىمىز نە؟ جەر-سۋ اتاۋلارىن وزگەرتۋ ماسەلەنى شەشۋگە سەپ بولا الا ما؟ ىشكى كوشى-قون ساياساتى جاعدايعا قالاي ىقپال ەتتى؟ مىنە, سەمينار بارىسىندا باق وكىلدەرى مەن سپيكەرلەر جان-جاقتى تالقىعا سالعان سۇراقتاردىڭ تىزبەگى وسىنداي.
قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مالىمدەۋىنشە, ەل ەگەمەندىگى جىلدارىندا مەملەكەتىمىزدە 46 ۇلتارالىق قاقتىعىس بولعان ەكەن. وسى جىلدار ىشىندە ۇلتارالىق ارازدىقتى قوزدىرۋعا جول بەرگەن 14 ماتەريال انىقتالىپ, 6 اقپارات قۇرالى بۇعاتتالعان. سپيكەرلەر الەۋمەتتiك, ۇلتتىق, رۋلىق, ناسiلدiك, تەكتىك-توپتىق نەمەسە دiني الاۋىزدىقتى قوزدىرۋعا, ازاماتتاردىڭ ۇلتتىق ار-نامىسى مەن قادiر-قاسيەتiن نە دiني سەزiمدەرiن قورلاۋعا باعىتتالعان كەز كەلگەن ءىس-ارەكەت قىلمىستىق كودەكستىڭ 174-بابىندا كوزدەلگەن جاۋاپتىلىقپەن سارالاناتىنىن دا ەسكەرتىپ ءوتتى.
سەمينار سوڭىندا قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تالعات قاليەۆ باق وكىلدەرىنە ەتنوسارالىق قاتىناستاردى دامىتۋ سالاسىندا جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستار بويىنشا اقپارات بەرىپ وتسە, ەتنوسارالىق قاتىناستاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى عالىم شويكين, تالداۋ جانە اقپارات ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ميحايل كوميسساروۆ ەتنوسارالىق قاتىناستار تۋرالى حالىققا اقپارات بەرۋدىڭ باستى ەرەكشەلىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى باياندادى.
ءوز كەزەگىندە سەمينارعا قاتىسقان باق وكىلدەرى ەتنوساياسي ساۋاتتىلىق داعدىلارىن مەڭگەرۋدىڭ جۋرناليستىك تاجىريبەدە عانا ەمەس, جالپى ومىردە دە اسا قاجەت ەكەنىن ايتىپ, وسىنداي ءىس-شارالاردى الداعى ۋاقىتتا دا ۇيىمداستىرۋ جونىندە ۇسىنىس-تىلەكتەرىن جەتكىزدى. «ويتكەنى بۇگىنگىدەي اقپاراتتار اعىنى تولاسسىز زاماندا ەتنوساياسي ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ ارقايسىمىزعا اسا قاجەت», دەيدى سەمينارعا قاتىسۋشىلار. ءىس-شارا سوڭىندا سەمينار جۇمىسىنا قاتىسقان بارلىق جۋرناليسكە ارنايى سەرتيفيكاتتار تابىستالدى.