جاسىل قۇرلىقتاعى جارىس

ءدال سول جىلدىڭ قوڭىر كۇ­زىندە كەڭەس وداعى اسكەرلەرى ماجارستانعا باسا-كوكتەپ كىرىپ, جەرگىلىكتى حالىقتى قان-جوسا ەتكەن ەدى. كەيبىر دەرەككوزدەرگە سۇيەنسەك, كوتەرىلىس كەزىندە 4 مىڭعا تارتا ادام ءولىپ, 15 مىڭنان استامى ءتۇرلى جاراقات العان ەكەن. سوعان نارازىلىق بىلدىرگەن يسپانيا, شۆەيتساريا جانە نيدەرلاند سىندى مەملەكەتتەر وليمپياداعا قاتىسۋدان باس تارتتى. سۋەتس داعدارىسىنا بايلانىستى يراك, ليۆان جانە كامبودجا بويكوت جاريالادى. تايپەيدى جارىسقا قاتىستىردىڭدار دەگەن جەلەۋمەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى جاسىل قۇرلىقتاعى جارىسقا كەلمەدى. ول ازداي, بيۋدجەتتەن ءبىر تيىن دا شىعارمايمىز دەپ, جەرگىلىكتى بيلىك بايبالام سالدى. بىراق جو­عارىداعى كەلەڭسىز جايتتاردىڭ كەسىرىنەن وليمپيا ويىندارىنىڭ قىزىعى ەش كەمىپ قالعان جوق. جارىس جولىنا شىققان سپورتشىلار جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋ ءۇشىن بارىن سالىپ, ورەلى ونەرلەرىمەن سان ميلليون جانكۇيەردى قۋانىش پەن شاتتىققا بولەدى.

جاسىل قۇرلىقتاعى جارىستىڭ جالپىكوماندالىق ەسەبىندە كسرو قۇراماسى الدىنا جان سالمادى. ولار 98 (37 التىن+29 كۇمىس+32 قولا) مەدال ولجالادى. ەكىنشى ورىن العان اقش سپورتشىلارى 74 (32+25+17) جۇلدە يەلەندى. ءۇشىنشى ساتىعا جايعاسقان اۋستراليا 35 (13+8+14) مەدال ەنشىلەدى. سونداي-اق ماجارستان (9+10+7), يتاليا (8+8+9), شۆەتسيا (8+5+6), گەرمانيا (6+13+7), ۇلىبريتانيا (6+7+11), رۋمىنيا (5+3+5) جانە جاپونيا (4+10+5) ورەندەرى ۇزدىك وندىقتىڭ قاتارىنا ەندى. بۇل جارىستا بارلىعى 25 مەملەكەتتىڭ ءانۇرانى شىرقالىپ, تاعى 45 ەلدىڭ تۋى كوكتە جەلبىرەدى.

جەكەلەگەن سپورتشىلار اراسى­نان دا تەڭدەسسىز ونەرىمەن تورتكۇل دۇنيەنى تامساندىرعاندار از بول­عان جوق. ماسەلەن, سپورتتىق گيم­ناس­شىلاردىڭ جارىسىندا ساراپقا سالىنعان 16 باس جۇلدەنىڭ 11-ءىن كسرو ورەندەرى ولجالادى. ءبىر عاجابى, باس-اياعى ءبىر ساعات ىشىندە مەلبۋرندەگى ءزاۋلىم سپورت كەشەنىندە كەڭەس وداعىنىڭ ءان­ۇرانى 11 مارتە شىرقالدى. سولاردىڭ اراسىندا لاريسا لاتى­نينانىڭ (سۋرەتتە) شوقتىعى بيىك بولدى. ۋكراينانىڭ حەرسون قالا­سىندا دۇنيەگە كەلگەن 22 جاس­تاعى قىز 4 التىن, 1 كۇمىس جانە 1 قولا مەدال يەمدەنىپ, وليم­پيادانىڭ ءابسوليۋتتى چەمپيونى اتاندى. اۋستراليادان ورالعان بەتتە لاريسا سىياقىعا العان 50 مىڭ سومنىڭ 32 مىڭىنا سۋ جاڭا «ۆولگا» اۆتوكولىگىن ساتىپ الدى.

ماجارستاننىڭ تۋماسى اگنەش كەلەتيدىڭ دە قارقىنى كۇشتى بولدى. ءوز ەلىنىڭ قورجىنىنداعى ءتورت التىننىڭ بارلىعىن دا ءداپ وسى گيمناسشى جەڭىپ الدى. ودان بولەك, ول تاعى ەكى رەت ەكىنشى ورىن الدى. جارىس اياقتالعان بەتتە ما­جارستانداعى توڭكەرىستەن سوڭ كوممۋنيستىك رەجىمگە اشىق تۇردە نارازىلىعىن بىلدىرگەن اگنەش سول مەملەكەتتىڭ 44 اتلەتىمەن بىرگە اۋستراليادا قالىپ قويۋدى ءجون كوردى. كەيىننەن ايگىلى سپورتشى يزرايلگە قونىس اۋداردى.

گيمناسشىلاردىڭ ەرلەر ارا­سىنداعى باسەكەسىندە ۆيكتور چۋ­كارين مەن ۆالەنتين مۋراتوۆ ءۇش رەتتەن جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلدى. سونداي-اق چۋكارين ءبىر كۇمىس پەن ءبىر قولاعا قول سوزسا, مۋراتوۆ ەكىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. ۆالەنتيننىڭ زايىبى سوفيا مۋراتوۆا دا ءدال وسى جا­رىس­­تا جاسىنداي جارقىلداپ, 1 ال­تىن مەن 3 قولا ەنشىلەدى.

جەڭىل اتلەتتەر جارىسىندا اقش قۇراماسى الدىنا جان سالمادى. ساراپقا سالىنعان 33 باس جۇلدەنىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعىن امەريكالىقتار يەمدەندى. اسىرەسە, بوببي مارروۋدىڭ مىقتىلىعى ەش كۇمان تۋعىزعان جوق. 23 جاستاعى تەحاس شتاتىنىڭ تۋماسى 100 جا­نە 200 مەترگە جۇگىرۋدە, 4ح100 ەستافەتالىق سايىستا شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرمادى. ايەلدەر اراسىندا بەتتي كاتبەرتتىڭ قارقىنى قۋانتتى. 18 جاستاعى اۋستراليالىق بويجەتكەن دە ءدال سول قاشىق­تىق­تاردا قارسىلاستارىنان قارا ءۇزىپ كەتتى.

مەلبۋرندەگى دودادا ما­جار­ستاندىق بوكسشى لاسلو پاپپ قاتارىنان ءۇشىنشى مارتە وليم­پيادا چەمپيونى اتاندى. كەيىننەن بۇل ناتيجەنى كۋبا قابىلاندارى – تەوفيلو ستيۆەنسون مەن فە­ليكس ساۆون قايتالادى. الايدا ءالى كۇنگە دەيىن وسى كورسەتكىشتى ەشكىم جاڭارتا العان جوق. بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىنىڭ باسەكەسىن كسرو قۇراماسى ءۇش التىنمەن قورىتىندىلادى. مىنە, جاسىل قۇرلىقتاعى ويىنداردىڭ باستى قاھارماندارى وسىلار.

 XVI جازعى وليمپيا ويىندارىندا كەڭەس وداعى قۇراماسى ساپىندا قازاقستاننىڭ وكىلى ەۆگەني كاديايكين دە ونەر كورسەتتى. ول 3 000 مەتر قاشىقتىققا كەدەرگىلەر ارقىلى جۇگىرۋدە باق سىنادى. بىراق جەرلەسىمىزگە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋ باقىتى بۇيىرمادى. ەسەسىنە ايتۋلى جارىستا قازاق­ستاننىڭ ءۇش بىردەي تۇلەگى مەل­بۋرندە ولجاعا كەنەلدى. ولار – ۆلاديمير سۋحارەۆ, اناتولي سا­موتسۆەتوۆ جانە گەننادي نيكو­لاەۆ. ەندى وسى سپورتشىلار جايىن­شا قىسقاشا مالىمەت بەرەيىك.

جەڭىل اتلەت ۆلاديمير سۋ­حارەۆ 1924 جىلى قازىرگى جامبىل وبلىسىنىڭ قورداي اۋدانىندا دۇنيەگە كەلدى. ۇلى وتان سوعى­سىنا قاتىسىپ, ەلگە امان-ەسەن ورال­عان سوڭ سپورتقا مىقتاپ دەن قويدى. بۇكىلدوداقتىق جارىس­تاردا كوزگە تۇسكەننەن كەيىن حالىقارالىق دودالارعا قا­تىسا باستادى. 1952 جىلى ول حەل­سينكي وليمپياداسىنىڭ 4ح100 ەستافەتالىق سايىسىندا كۇمىس مەدالدى موينىنا ءىلدى. ارادا ءتورت جىل وتكەن سوڭ جاسىل قۇرلىققا ساپار شەكتى. قۇرامىندا لەونيد بارتەنەۆ, بوريس توكارەۆ, يۋري كونوۆالوۆ جانە ۆلاديمير سۋ­حارەۆ سىندى جەلاياقتارى بار كسرو قۇراماسى مەلبۋرن وليم­پياداسىندا ەكىنشى ورىندى يە­لەندى. بۇل جولى دا ولار اقش-تىڭ جۇيىرىكتەرىنەن قالىپ قويدى.

بالعا لاقتىرۋدان كسرو-نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى اناتولي ساموتسۆەتوۆتىڭ قاي ءوڭىر­دىڭ تۇلەگى ەكەنى جايىندا قو­لىمىزدا ناقتى مالىمەت جوق. كەيبىر دەرەكتەردە ونىڭ يركۋت­سكىدە ومىرگە كەلگەنى كورسەتىلسە, كەيبىرىندە الماتى وبلىسىنىڭ سارقان اۋدانىنىڭ تۋماسى دەپ جازىلعان. قالاي بولعاندا دا, ءاناتوليدىڭ بالالىق جانە جاس­تىق شاعى جەتىسۋ وڭىرىندە وتكەنى انىق. بويى 184 سانتيمەتر, سالماعى 100 كيلودان اساتىن الىپ تالاي ءدۇبىرلى دودادا اتوي سالدى. مەلبۋرندەگى ويىنداردا ساموتسۆەتوۆ قولا مەدال ولجالادى. ول امەريكالىق گارولد كوننوللي مەن ءوزىنىڭ كوماندالىق ارىپتەسى ميحايل كريۆونوسوۆتان عانا قالىپ قويدى.

ءجۇزۋشى گەننادي نيكولاەۆ اشعابادتا تۋدى. دەسەك تە الاتاۋ باۋرايىندا جاتتىعىپ, ەلەۋلى تا­بىستارعا ءبىزدىڭ ەلدە ءجۇرىپ قول جەتكىزدى. ەستافەتالىق سايىستا نيكولاەۆ الەمدىك رەكوردتى ءبىر جانە ەۋروپا رەكوردىن التى مارتە جاڭارتتى. 200 مەتر­گە ەركىن تاسىلمەن جۇزۋدە كسرو رەكوردشىسى. مەلبۋرندە ول ءدال سول قاشىقتىقتىڭ ەستافەتاسىندا قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. سول كوماندانىڭ ساپىندا جەرلەسمىزدەن بولەك, ۆيتالي سوروكين, ۆلاديمير سترۋجانوۆ جانە بوريس نيكيتين ونەر كورسەتتى.

الماتى