53-ءتىڭ باسىندا كىشكەنتاي قارىنداسىم شەتىنەپ, ەكى ايدان سوڭ اكەم سمايىل قايتتى. ۇلكەنىمىز – كوكەم وزبەك ون ەكىدەن جاڭا عانا اسقان, ورتانشىمىز بايجۇمان جەتىدە, كىشىسى – مەن بەستەمىن – ءۇش بالاعا جاڭاعى قازالاردان گورى جاز شىعا انامىز كۇلاشتىڭ اۋىرعانى قاتتىراق باتتى. ءبىر جىلداي توسەك تارتىپ جاتتى. ەلدىڭ ىشىندە, اعايىن-تۋعاننىڭ ورتاسىندا بولعاندىقتان شىعار, ارقايسىسى وزدەرىنشە قارايلاسىپ باققان. كوكەم جازداي كولحوزدا جۇمىس ىستەيدى, وگىز اربا ايدايدى. ونىسىنا كەيىن ەڭبەككۇنگە بيداي بەرەدى. نەگىزگى اۋقاتىمىز – قوڭىر سيىرىمىزدىڭ ءسۇتى, كورشى ۇلتاي اپام ۇيىتاتىن ايران جانە جيىرماعا تارتا تاۋىعىمىزدىڭ جۇمىرتقالارى. دۇكەن جۇمىرتقا الادى. جيىپ اپارعاندا شاي-قانتتى اجىراتاتىن.
53-ءتىڭ باسىندا كىشكەنتاي قارىنداسىم شەتىنەپ, ەكى ايدان سوڭ اكەم سمايىل قايتتى. ۇلكەنىمىز – كوكەم وزبەك ون ەكىدەن جاڭا عانا اسقان, ورتانشىمىز بايجۇمان جەتىدە, كىشىسى – مەن بەستەمىن – ءۇش بالاعا جاڭاعى قازالاردان گورى جاز شىعا انامىز كۇلاشتىڭ اۋىرعانى قاتتىراق باتتى. ءبىر جىلداي توسەك تارتىپ جاتتى. ەلدىڭ ىشىندە, اعايىن-تۋعاننىڭ ورتاسىندا بولعاندىقتان شىعار, ارقايسىسى وزدەرىنشە قارايلاسىپ باققان. كوكەم جازداي كولحوزدا جۇمىس ىستەيدى, وگىز اربا ايدايدى. ونىسىنا كەيىن ەڭبەككۇنگە بيداي بەرەدى. نەگىزگى اۋقاتىمىز – قوڭىر سيىرىمىزدىڭ ءسۇتى, كورشى ۇلتاي اپام ۇيىتاتىن ايران جانە جيىرماعا تارتا تاۋىعىمىزدىڭ جۇمىرتقالارى. دۇكەن جۇمىرتقا الادى. جيىپ اپارعاندا شاي-قانتتى اجىراتاتىن.
اشتىقتا جەگەن قۇيقانىڭ ءدامى اۋىزدان كەتپەيدى, دەيدى عوي. سول ءبىر شاقتا بىزگە كومەكتەسكەن كولحوز باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولعان ءابدىحان اعانىڭ, قوي فەرماسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى كۇنبولات, ەسەپشى بولعان سۇندەتباي, مال دارىگەرى تاۋەن اعالاردىڭ, قويماشى قوزىباي اعانىڭ, ءوز تۋىستارىمىز مولداعالي جانە ناۋرىزباي اتالاردىڭ, ناعاشىلارىم ءنۇسىپجان, ابزاكىر, دۇمشەن, تامان, وكىسباي اعالاردىڭ, اتالاس تۋىستارىمىز شايمەردەن, كوكەجان اعالاردىڭ قامقورلىقتارى مەنىڭ بالا جادىمدا جاتتالىپ قالىپتى.
كەيىن اپام جازىلىپ, قامبانىڭ كۇندىزگى قاراۋىلدىعىنا شىقتى, كوكەم جەتىنشى كلاستى بىتىرگەن سوڭ, ون التى جاسىندا كولحوزدىڭ ءبىر وتار قويىن قابىلداپ الدى. تۇرمىسىمىز تۇزەلە باستادى. بىراق ءبىزدىڭ ۇيگە ءبىر جاڭالىق كەرەك سياقتى بولىپ تۇراتىن.
الپىسىنشى جىلدىڭ كۇزى سالقىنداۋ كەلدى, قار ەرتە جاۋىپ, قىس تۇسكەندەي بولعان. التىنشى كلاستامىن. اپام مەن كوكەم قويدا, اۋىلدان ون شاقىرىمداي جەردە قىستاۋدا. كىم ايتقانى ەسىمدە جوق, ايتەۋىر: «كوكەڭ ۇيلەندى, جەڭگەلى بولۋىڭ قۇتتى بولسىن!» دەگەن قۋانىشتى حابار قۇلاعىمدا تۇرىپ الدى. ءبىزدىڭ ۇيگە كەرەك جاڭالىق وسى ەكەنىن ءتۇسىندىم. سودان ساباق اياقتالماستان سىمتاس دەپ اتالاتىن قىستاۋعا جاياۋ تارتتىم.
مەنىڭ كەلگەنىمدى ءبىلىپ, اپام اۋىزعى ۇيگە شىقتى. «قالاي جەتتىڭ, كىممەن كەلدىڭ؟» دەپ جاتىر. «اپا, كەلىنىڭ قايسى؟» دەيمىن. «جۇرە عوي, كورسەتەيىن جەڭگەڭدى», دەپ اپام جاپسارلاس سالىنعان جاپپاعا باستاي جونەلدى. شامنىڭ كومەسكىلەۋ جارىعىنان بايقادىم, ۇستىنە كۇپايكە كيگەن, باسىنا اپامنىڭ ءتۇبىت ورامالىن بايلاعان بىرەۋ ءجۇر. «اسكەن-اي, وزبەكتىڭ كىشى ءىنىسى كەلدى, وسى ءۇيدىڭ كەنجەسى» دەپ اپام تانىستىرىپ جاتىر. جاڭاعى «اسكەن-ايى» اقىرىن عانا: «مەنىڭ دە كەنجەم بولسىن!» دەپ قۇشاقتاپ, بەتىمنەن ءسۇيدى.
سودان بەرىدە وتكەن ەلۋ ءۇش جىلدا تاتەم سول قالپىنان ءبىر تانعان جوق. اپامدى قازان-وشاققا ارالاستىرمادى, باسىنان ورامالى تۇسكەن ەمەس. مەنىڭ كىر-قوڭىمدى جۋىپ, اۋىلدان سەگىزجىلدىقتى بىتىرگەنشە تىرناعىمدى ءوزى الىپ بەرەتىن. ەش قاينىسىنىڭ اتىن اتامادى, «تورەجان», «كەنجەم», «مىرزاجىگىت» دەيتىن.
استانا – الماتى ۇشاعىنا وتىرعاندا وسىنداي ويلار قاۋمالاپ, تالاسىپ كەلىپ, ءبىر قالىپقا قۇيىلعانداي بولىپ جاتتى.
كەنجەم كەلىپ قالار دەپ,
جانارىڭدى تالدىردىڭ.
اسىعىپ كەتكەن, تاتەم-اۋ,
كەنجەڭدى قالاي قالدىردىڭ؟
«قايدا مەيلى جۇرسەم دە,
كەنجەم ىزدەپ تابار» دەپ.
قابىرعام قالدى قايىسىپ,
اۋىلدان سۋىق حابار كەپ.
كوكەم قايتقالى ون ەكى جىلداي بولىپتى. العاشقى كەزدە تاتەم قاتتى شوگىپ كەتتى. ايتپايتىن, بىراق كوكەمدى جوقتايتىنىن بايقايتىنمىن. اۋىلداعى باسقا بالالارىنىڭ ۇيىنە قونبايتىن, «كوكەڭ ىزدەپ كەلسە, مەن ۇيدە جوق بولمايىن دەيمىن عوي» دەيتىن.
ونەگە كورىپ اپامنان,
كەلىندەرگە الدىردىڭ.
اڭىراپ كەلگەن كەنجەڭدى,
تاتەم-اۋ, قالاي قالدىردىڭ؟
اۋلەتكە ءوزىڭ ۇيىتقى,
بولسا دا ۇرپاق سان قىرلى.
جوقتاتپاي كوپكە كوكەمدى,
وشاعىن ءۇيدىڭ جاندىردىڭ.
تاتەم مەن كوكەم ەشقاشان ۇرسىسپايتىن. كوكەم ءبىر جاقسى ءىس ىستەسە, نەمەسە جاقسى ءبىر اڭگىمە ايتسا, تاتەم ايرىقشا ءماز بولىپ, سۇيسىنە تىڭدايتىن. كەيىن بۇل ۇلدارىنا كوشتى. ولار ءۇشىن كوكەمنىڭ ايتىپ وتىرعانى بەينە ءبىر زاڭ سياقتى بولىپ تۇراتىن. «كوكەلەرىڭ ايتتى عوي», «پاپالارىڭ سولاي دەدى عوي» دەگەن سوزدەر باستى شەشىمدى كىم ايتقانىن اڭعارتىپ تۇراتىن. تاتەم ون قۇرساق كوتەرگەن: ءتورت ۇل, التى قىز. قىزداردىڭ بىرەۋى ەرتەرەك قايتىس بولدى, قالعاندارى تۇرمىس قۇردى, ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى بولىپ جاتىر. نەمەرەلەرى كەلسە, قۋانىپ وتىرادى. ولارمەن كادىمگى ۇلكەن ادامدارداي اڭگىمەلەسەدى, جاعدايلارىن سۇرايدى. تاتەمدى جەرلەگەندە اسەمبالا سارعوجاقىزى دەپ, ارتىندا توعىز بالاسى, ون بەس نەمەرەسى, ءبىر شوبەرەسى قالدى, جاسى جەتپىس بەستە دەپ قويدى.
جارىقتىق شوبەرەسىن جۇباتىپ جۇرگەن. سودان كەشكە قاراي ديۆانعا جانتايا بەرىپ, اينالاسى بىرەر ساتتە كوز جۇمىپتى.
ۇشاقتان تۇسكەن سوڭ الماتىداعى بالالارىمىزدىڭ ۇيىنە كىرىپ شىققانبىز. كىشكەنتاي نەمەرەمىزدى ءبىر-ءبىر يىسكەپ, اۋىلعا تارتتىق.
كەنجەم كەلىپ قالار دەپ,
تورىڭە كورپە سالدىردىڭ.
اينالىپ ءوزىڭ تولعانار,
كەنجەڭدى قالاي قالدىردىڭ؟
ىقىلاسپەن, پەيىلمەن,
مەيىرىمدى قاندىردىڭ.
ساعىنىپ جەتكەن كەنجەڭدى,
تاتەم-اۋ, قالاي قالدىردىڭ؟
كوكەم مەن تاتەم وزدەرى سالعىزعان ءۇي ءبارىمىز ءۇشىن ىستىق, اۋلەتىمىزدىڭ بار كەلىندەرى وسى ۇيگە تۇسكەن, وسى ۇيدەن ەنشى الىپ شىققانبىز. ماشينە توقتاعاندا «تاتەم-اۋ!» دەپ اڭىراعان داۋىسىم شىقتى دا, ودان ارگى جوقتاۋ سوزدەردى ايتا المادىم. ءۇي جاقتان ورتانشى اعايدىڭ, ۇلدارىنىڭ, كۇيەۋ بالالارىنىڭ جىلاعان داۋىستارى ەستىلدى. باعانادان بەرى تىعىلىپ تۇرعان قايعى مەن شەر ەڭكىلدەپ جىلاۋعا ۇلاسىپ بەردى. ءۇيدىڭ ىشىندە ابىسىندارى مەن قۇداعيلارى, سىڭلىلەرى مەن كەلىندەرى, قىزدارى ازان-قازان جىلاپ وتىردى. تاتەم ءوزى كىشكەنتايىنان وسىرگەن نەمەرەلەرىن قۇشاقتاپ جىلادىم. كوپ داۋىستىڭ ىشىنەن قۇداشام جۇماكۇلدىڭ, كەلىنىم ۇلتايدىڭ داۋىستارىن تانىدىم. سىرتقا شىققاندا تاتەمنىڭ نەمەرەسى ءازيزا جىلاپ كەلىپ, قۇشاقتاي بەردى. كەڭكىلدەپ تاعى جىلادىم.
تاتەمدى ۇيدەن شىعاراردا ادام كوپ جينالدى. ۇلكەن دە, كىشى دە ءجۇر. وسىلاردىڭ ەرەسەكتەر جاعى «اسەمبالا» دەپ, «وزبەكتىڭ كەلىنشەگى» دەپ بىلسە, جاستار جاعى «ەرمەكتىڭ, مۇراتتىڭ, ماقساتتىڭ, ماراتتىڭ اناسى» دەپ, كەلىندەرىنىڭ ەنەسى, نەمەرەلەرىنىڭ اجەسى دەپ ءبىلدى. اۋىلداعىلاردىڭ ءبارى وسى ۇيدە جەتپىستەن اسقان انا, اجە بار دەپ سالەمدەسىپ, ارنايى كىرىپ ەسەندەسىپ تۇراتىن. بۇكىل تۋعانباي اۋىلى, الىس-جاقىنداعى بارشا تۋىستار تاتەمدى ءۇيدىڭ, اۋلەتتىڭ بەرەكەسى دەپ ۇعاتىن. شىنىندا دا, تاتەمنىڭ بار بولعانىنىڭ ءوزى بەرەكە ەكەن عوي. ارتىندا ورنىن باساتىن ابىسىندارىن, كەلىندەرىن تاربيەلەپ كەتتى. ەندىگى بەرەكە سولاردىڭ قولىندا بولادى.
بىراق, ءبارىبىر ەندى مەنى «كەنجەم!» دەپ ەشكىم ەمىرەنبەيدى.
جەلتوقساننىڭ جەتىسىندە مارقۇمنىڭ قىرقى بەرىلەدى. بىراق, ءبىز كىشى ابىسىنى جاقان ەكەۋمىز بارا المايتىن بولدىق. ءدال سول كۇنى جان دوسىمنىڭ جىلىن بەرگەلى جاتىرمىز. تاتەمنىڭ ارۋاعى رازى بولسىن دەپ, وسى ەسكە الۋىمىزدى باعىشتاپ وتىرمىز.
ەرجۇمان سمايىل.