كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇمىس ساپارىمەن اقمولا وبلىسىندا بولىپ, وڭىردەگى الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىمەن تانىستى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەشە جۇمىس بابىنداعى ساپارمەن تسەلينوگراد اۋدانىنداعى «رودينا» اگروفيرماسى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىندە بولىپ, ەلىمىزدەگى وزىق شارۋاشىلىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بارىسىمەن تانىستى. مەملەكەت باسشىسىن رودينالىقتار اشىق-جارقىن قۇشاقپەن قارسى الىپ, كۇنى كەشە اتاپ وتىلگەن تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىمەن كوزبە-كوز قۇتتىقتاۋ مۇمكىندىگى تۋعانىنا ريزاشىلىق سەزىمدەرىن ءبىلدىردى.
كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇمىس ساپارىمەن اقمولا وبلىسىندا بولىپ, وڭىردەگى الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىمەن تانىستى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەشە جۇمىس بابىنداعى ساپارمەن تسەلينوگراد اۋدانىنداعى «رودينا» اگروفيرماسى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىندە بولىپ, ەلىمىزدەگى وزىق شارۋاشىلىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بارىسىمەن تانىستى. مەملەكەت باسشىسىن رودينالىقتار اشىق-جارقىن قۇشاقپەن قارسى الىپ, كۇنى كەشە اتاپ وتىلگەن تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىمەن كوزبە-كوز قۇتتىقتاۋ مۇمكىندىگى تۋعانىنا ريزاشىلىق سەزىمدەرىن ءبىلدىردى.
ەلباسى ن.نازارباەۆ پەن ونىڭ جانىنداعى رەسمي ادامدار الدىمەن اگروفيرمانىڭ مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بوي كوتەرگەن ءسۇت زاۋىتىنا اتباسىن تىرەدى. سەرىكتەستىكتە 2007 جىلى قاناتقاقتى جوبا نەگىزىندە ءسۇت-مال شارۋاشىلىعى كەشەنى قۇرىلىپ, جاڭادان 20 جۇمىس ورنى اشىلدى. وسى جىلى كانادادان 752 باس گولشتەين-فريز تۇقىمدى ءىرى قارا مال ساتىپ الىندى. قازىر ونىڭ سانى 2500 باسقا جەتىپ, اسىل تۇقىمدى زاۋىتتاعى ءار سيىردان الىناتىن جىلدىق ءونىم 7200 ليترگە جەتكەن. تۇبىندە شارۋاشىلىقتاعى بارلىق مال وسى تەكتەس سيىرلاردان قۇرالاتىن بولادى.
سەلەكتسيالىق سۇرىپتاۋ جۇمىستارى, مالدى ءوز ءتولى ەسەبىنەن ءوسىرۋ قادامدارى بۇل ماقساتتىڭ ورىندالاتىنىنا شاك كەلتىرمەيتىندەي. يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى ۇستاناتىن كەشەندەگى بۇكىل جابدىق گەرمانيادان الدىرىلسا, ءوندىرىستى اۆتوماتتاندىرۋ, كومپيۋتەرلىك باسقارۋ مەن باقىلاۋ جۇمىس ونىمدىلىگىن ارتتىرىپ وتىر. ماسەلەن, «كارۋسەل» تەكتەس اينالمالى قوندىرعى 12 مينۋتتا 50 سيىردى ساۋىپ شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, مۇندا وندىرىسكە ينۆەستيتسيا قۇيۋ ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە سانالىپ, قارجىنى ورىنسىز قىسىپ قالۋ قايتارىمدى السىرەتەدى دەگەن ۇعىم قالىپتاسقان. ياعني, ءتيىمدى بيزنەس ارقىلى كاسىپورىندى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق باعدارلاماسى بولاشاقتىڭ وسكەلەڭ تالابىنان وزەك تارتادى دەۋىمىزگە بولادى.
جوعارىدا اتاپ كورسەتىلگەن زاماناۋي قايتا وڭدەۋ زاۋىتى 2012 جىلدىڭ تامىز ايىندا پايدالانۋعا بەرىلىپ, ونىڭ قۇرىلىسىنا 762 ميلليون تەڭگە جۇمسالعان. مۇندا شارۋاشىلىقتىڭ ءوز قارجىسىمەن قوسا, «قازاگروقارجى» اق ارىپتەستىك قولداۋى ايتارلىقتاي دەمەۋ بولعانى انىق. كاسىپورىن بۇگىنگى كۇنى تاۋلىگىنە 25-30 توننا ءسۇت وڭدەپ, ءوتىمدى تاۋاردىڭ جيىرماعا جۋىق ءتۇرىن شىعارۋدا.
ءبىزدىڭ شارۋاشىلىق تابيعي شيكىزاتتى ءبىرىنشى كەزەڭ ساتىسىندا وڭدەيتىندىكتەن, وزگە ارىپتەستەرگە قاراعاندا ەلەۋلى ارتىقشىلىق جاعدايدا, – دەدى ەلباسىنا كاسىپورىن قىزمەتى جايلى بايانداعان «رودينا» اگروفيرماسى» جشس باس تەحنولوگى كونستانتين بانششيكوۆ. – ءبىزدىڭ ۇستانىمىمىز – تۇتىنۋشىلارعا قوسپاسىز ونىمدەر ۇسىنۋ, تەحنولوگيالىق تالاپتاردى قاتاڭ باقىلاۋ, ءوندىرىستىڭ جوعارى مادەنيەتى, ءونىمدى قولجەتىمدى باعامەن بازارلاۋ. زەرتحانانىڭ كۇن سايىنعى تەكسەرىسىنەن تىسقارى وبلىس, اۋدان, ءتىپتى, استانا قالاسىنداعى مەكەمەلەردە قوسىمشا ساراپتاما زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلەدى. تۇتىنۋشى تالعامىنداعى جەتى ءتۇرلى ءونىمىمىزدىڭ قۇرامىندا ماي, بەلوك, كومىرسۋتەگى, ونىڭ جۇعىمدىلىعى سياقتى نورمالى سۇرانىستار قامتاماسىز ەتىلىپ, ءار ءونىمنىڭ ەرەكشەلىگىنە ساي 3,2-دەن 7,5 پايىزدىق مايلىلىق دارەجەسى ۇستالادى جانە دارۋمەندەردىڭ باي قورى ساقتالادى. توڭازىتقىشتارمەن جابدىقتالعان اۆتورەفريجەراتورلار ايرىقشا ماڭىز ارتىلاتىن تاسىمال ءىسىن الاڭسىز ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءسۇتتى قايتا وڭدەۋ جەلىسىندەگى جۇمىسشى-وپەراتورلاردىڭ بارلىعىنىڭ ارنايى سەرتيفيكاتى بار. ۇجىمداعى 22 ادامنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى. سوعان سايكەس, ولاردىڭ ايلىق ورتاشا تابىستارى 80 مىڭ تەڭگەدەن تومەندەگەن ەمەس.
جەرگىلىكتى ماماندار تابىس كەپىلى ساپادا ەكەندىگىن الدىمەن تىلگە تيەك ەتەدى. قازىرگى تاڭداعى ەڭ جوعارى وندىرىستىك باعا – «التىن ساپا». رودينالىقتار 2006 جىلعى رەسپۋبليكالىق ءبىرىنشى بايقاۋعا قاتىسىپ جەڭىمپاز اتانسا, 2010 جىلى دا مەرەيلەرى ۇستەم بولىپ, ەكىنشى رەت التىن مەدال جانە التىن كۋبوكپەن ماراپاتتالدى. قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنى جەتىستىكتەرىنىڭ «قاراوتكەل» كورمەسىنىڭ قورىتىندىسىمەن ءۇش مارتە «التىن بەلگى» مەدالى مەن ديپلومىنا دا يە بولدى. سالالىق مينيسترلىكتەردىڭ, تۇتىنۋشىلار مەن ارىپتەستەردىڭ العىس حاتتارى قانشاما. بۇل جاي عانا كورسەتكىش ەمەس, بارشامىزدىڭ باستى ماقساتىمىز سانالاتىن سۇرانىستىڭ وسكەندىگى, ماڭداي تەردىڭ اقتالعاندىعى, ەڭبەكتىڭ جانعاندىعى, جالپىحالىقتىق مويىنداۋ, العىس-راحمەت دەپ توقتاۋسىز تولعانۋعا تۇرارلىق باعام.
باستى تۇتىنۋشى – تالعامى بيىك استانا تۇرعىندارىنىڭ نيەت-تىلەكتەرىنەن تاراتىپ, ناقتىراق سويلەلىك. اگروفيرما سوڭعى ءۇش جىلدا ەلوردا داستارقانىنا 4000-نان 5200 توننا ارالىعىندا ءسۇت ونىمدەرىن جەتكىزىپ وتىرعان. مۇنىڭ بارلىعى باس قالانىڭ 200-دەن استام دۇكەنىندە ساتىلىپ, 50 مەكتەپ پەن بالالار باقشاسىنىڭ, 10 دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسىنىڭ يگىلىگىنە جاراتىلىپتى. استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن تولىقتىرۋ, ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى مەرەيلى جۇكتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە ادالدىقتى اڭعارامىز بۇدان. وبلىس ورتالىعى مەن اۋداندار تۇرعىندارى دا رودينالىقتارعا ابىروي, تابىس تىلەپ وتىراتىنى ءسۇيىنىشتى.
ساپا دەگەنىڭىز وسى. شارۋاشىلىققا 2010 جىلى گولشتەين تۇقىمدى ءىرى قارا وسىرۋگە باعىتتالعان اسىلتۇقىمدى زاۋىت مارتەبەسى بەرىلگەن. سەرىكتەستىك ءونىمىنىڭ بارلىعى ست رك يسو 9001-2009 ساپا مەنەدجمەنتى جۇيەسىمەن سەرتيفيكاتتالعان. ازىقتىق تاۋارلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى ست رك يسو 22000-2006 جانە ست رك 1733-2007 سەرتيفيكاتتارى تالاپتارىنا ساي ءسۇتتى 120 ساعات, ال ايران, قايماق, سارى ماي, سىر, ىرىمشىك پەن سۇزبەنى 7 تاۋلىك بويى الاڭسىز ساقتاي الاسىز. اينالىپ كەلگەندە, جوعارىدا اتالعان سەرتيفيكاتتار جيىنتىعى بارلىق وندىرىستىك جانە باسقارۋ ۇدەرىستەرىن حالىقارالىق ISO 9001:2008 ستاندارتتارى تالابىندا جۇرگىزۋگە كەپىلدىك بەرەدى.
– ءسىزدىڭ تاپسىرماڭىز بويىنشا ءوڭىر استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋعا بەلسەندى تۇردە قاتىسۋدا, – دەدى ەلباسىنا وسى ماسەلە جونىندە بايان ەتكەن وبلىس اكىمى قوسمان ايتمۇحامەتوۆ. – باستاما قولعا الىنعان 2009 جىلدان بەرى 45 ميلليارد تەڭگەنىڭ 75 جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ سۇرانىسى ەت جانە ەت ونىمدەرى بويىنشا 41 پايىزعا, سۇتتەن 45 پايىزعا وتەلىپ وتىر. جۇمىرتقا مەن قۇس ەتى جونىنەن كورسەتكىش بۇدان دا جوعارى. مۇنىڭ ءوزى قوسىمشا مۇمكىندىكتەردىڭ مولدىعىن ايقىندايدى. قازىر ءبىز جىل اياعىنا دەيىن تاعى دا 5 جوبانى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتپەكپىز.
سوڭعى ەكى جىلدا وبلىسقا شەتەلدەن 11 660 باس اسىلتۇقىمدى ءىرى قارا جەتكىزىلىپ, جاڭادان 16 اسىلتۇقىمدى شارۋاشىلىق قۇرىلىپتى. ياعني, رەسپۋبليكا بويىنشا ساتىپ الىنعان ت ۇلىكتىڭ ۇشتەن ءبىرى ءوڭىر مالشىلارىنىڭ ۇلەسىندە. جەرگىلىكتى جاعدايعا بەيىمدەلگەن مالدان بىلتىر 6 685 باس ءتول الىنسا, بيىلعى جىلى ونىڭ سانى 10 000-عا جەتىپ وتىر. سونداي-اق, ەتتى مال شارۋاشىلىعىن ۇدەمەلى تۇردە دامىتۋ جانە تاۋارلىق ءوندىرىستى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2012 جىلى بولىنگەن 2 ميلليارد تەڭگە جاردەماقى تولىعىمەن يگەرىلدى. بيىلعى جىلدىڭ ەنشىسىندەگى 3 ميلليارد تەڭگەدەن ارتىق قارجى شارۋاشىلىقتار سۇرانىسىنا باعىتتالۋدا. مۇنىڭ ءوزى اۋىل تۇرعىندارىن جىل ون ەكى اي بويى جۇمىسپەن قامتۋعا, قايتا وڭدەۋ سالالارىن دامىتۋعا قولايلى اسەر ەتۋدە.
شارۋاشىلىق باسشىلارى وسىنداعى ءۇش اۋىلدىڭ تۇرعىندارىنا قالا تۇرمىسىنا مەيلىنشە جاقىن قولايلى جاعدايلار تۋعىزۋعا ۇمتىلاتىنىنا قايران قالاسىڭ. رودينا اۋىلىنىڭ ۇيلەرى ورتالىقتان جىلىتىلادى. سۋ جۇيەلەرىنىڭ ءوزى 40,6 شاقىرىمدى, ەلەكتر شامى تارتىلعان اسفالتتى كوشەلەردىڭ اۋماعى 40 شاقىرىمدى الىپ جاتىر. ۇيلەنۋ تويى مەن ءسابي تۋعانداعى ءداستۇرلى بازارلىق 100 000 تەڭگەنى قۇرايدى. ۇجىم مۇشەلەرى 13-ءشى جالاقى الادى. «جىل وقۋشىسى» مەن «التىن بەلگى» يەگەرلەرى 150 000 تەڭگەنى يەمدەنەدى. وتكەن جىلعى جەڭىس مەيرامىندا سوعىس ارداگەرلەرى س.گلۋشكو مەن پ.بوگاتىرەۆقا «ۆاز-2167» اۆتوكولىگى مىنگىزىلدى. جالپى, اگروفيرمانىڭ الەۋمەتتىك باعىتتاعى اقشالاي ۇلەسى 554,5 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى. اۋىل وبلىستاعى ۇزدىك ەلدى مەكەن, ال ونىڭ مادەني وشاعى رەسپۋبليكانىڭ «ۇزدىك الەۋمەتتىك جوباسى» نوميناتسياسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق «پارىز» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى.
مارتەبەلى قوناقتار شارۋاشىلىقتىڭ ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىنداعى تابىستارىنا زەيىن قويدى. سەرىكتەستىك سوڭعى ءۇش جىلدا 2,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن يگىلىككە جاراتتى. مۇندا ەگىنشىلىك سالاسىنىڭ ۇلەسى 65 پايىزدى قۇرايدى. بيىلعى جىلى 36 965 توننا استىق, 40 867 توننا سۇرلەم جينالىپ, 5 059 توننا قۇنارلى ءشوپ, 3 923 توننا مايلى داقىلدار تۇقىمى دايىندالدى. ەگىستىكتىڭ ءار اينالىمىنان 18,2 تسەنتنەر ءدان الىنۋى وبلىستاعى جوعارى كورسەتكىش سانالادى.
اۋىلدا 12 «ان-2» ۇشاعىنان تۇراتىن اۆياپارك كوز قىزىقتىرسا, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىمەن ىسكە قوسىلعان 750 كۆت. جەل-قۋات قوندىرعىسى بولاشاقتىڭ تورىنە قيال وربىتەدى. جوبانىڭ ساتتىلىگىن اگروفيرمانىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىنا سۇرانىمىنىڭ 85 پايىزىن وتەپ وتىرعاندىعىمەن دالەلدەۋگە بولادى.
ەلباسى ن.نازارباەۆ قاز-قاتار ساپ تۇزەگەن قىزىل كىرپىشتى 8 تۇرعىن ءۇيدىڭ زاماناۋي ساۋلەت جاراسىمىنا جوعارى باعاسىن بەردى. «جاستار» شاعىن اۋدانى اتاۋىنداعى ايرىقشا قۇرىلىس جۇمىستارى بيىلعى 1 ماۋسىمدا باستالىپ, ۇدەمەلى ەكپىنمەن جۇرگىزىلگەنى «بارەكەلدى» دەگىزەرلىكتەي. «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى اياسىندا بوي كوتەرگەن, ارقايسىسى 127 شارشى مەترلىك پاتەرلەردى قارجىلاندىرۋعا «رودينا» اگروفيرماسى بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى باستاماسىمەن قوماقتى ۇلەس قوسىپ وتىر. اۋىلدا تۇرعىن ءۇي كەزەگى جوق. مۇندا شارۋاشىلىقتىڭ جاس ماماندارى, كوپبالالى وتباسىلار قونىستاناتىن بولادى.
مەملەكەت باسشىسى ساپار بارىسىندا «سولنىشكو» بالالار باقشاسىنىڭ بۇلدىرشىندەرىنە ارنايى بۇرىلىپ, دۋماندى وردانىڭ قىزىق-قۋانىشىنا ورتاقتاستى. قوس قاباتتى عيماراتقا بيۋدجەتتەن 93 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, تولىقتاي كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپتى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە, بۇرىنعى ءتورت توپقا قوسىمشا, ەكى جاستاعى سابيلەر توبى جۇمىس ىستەي باستاعان. مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەنىڭ نەگىزگى مىندەتى – جاس بۋىندى تاربيەلەۋ جانە ساپالى ءبىلىم بەرۋ. بالاباقشادا جاس ەرەكشەلىگى بويىنشا بولىنگەن 4 توپ جۇمىس ىستەيدى. مەديتسينالىق بولمە, سپورت جانە مۋزىكا زالدارى بار. عيماراتتىڭ جالپى اۋماعى – 1075 شارشى مەتر.
ەلباسى ساپارىنىڭ سوڭىندا اۋىلداعى مادەنيەت ۇيىندە تۇرعىندارمەن كەزدەسىپ, رودينالىقتاردىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى, الداعى ماقساتتارى تۋرالى جىلى شىرايلى اڭگىمە ءوربىدى. اۋىل اكىمى ءلاززات قونارباەۆا بۇل جونىندە تولىق ماعلۇمات بەردى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بىلگىر ۇيىمداستىرۋشىسى يۆان ساۋەر باسقاراتىن جشس رەسپۋبليكامىزداعى وزىق ۇجىمنىڭ ءبىرى رەتىندە, ۇيرەنەرلىك ونەگە تانىتىپ وتىرعانىن بولەكتەپ ايتتى.
– اۋىلدا 1700-دەن استام ادام تۇرادى. وسى ادامدار مەن ۇجىمنىڭ ارقاسىندا اۋىل دامىپ كەلەدى. ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتۋدا. شارۋاشىلىق باسشىلىعى مەن اكتيۆ بۇل اۋىلدىڭ وركەندەۋى ءۇشىن ءبارىن جاساۋدا. ەگەر دە بارلىق شارۋاشىلىق وسىلاي بار ىنتاسىمەن جۇمىس ىستەيتىن بولسا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى ارتىعىمەن بولار ەدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ءوز كەزەگىندە تۇرعىندار اۋىلدىڭ دامۋى, سونىڭ ىشىندە بىرقاتار الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ سالىنۋى, بالا تۋدىڭ وسكەنى جانە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلۋى جونىندە ايتتى. سونداي-اق, ولار مەملەكەت باسشىسىن ەل يگىلىگىن ودان ءارى نىعايتۋعا وزدەرىنىڭ لايىقتى ۇلەس قوساتىنىنا سەندىردى.
كەزدەسۋ سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇرعىندارعا تابىس پەن يگىلىك تىلەدى.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقمولا وبلىسى,
تسەلينوگراد اۋدانى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.