ءبىز بۇگىنگى تاۋەلسىزدىگىمىزگە وڭايلىقپەن جەتكەنىمىز جوق. ونىڭ جولىندا ازاماتتارىمىز اتتان ءبىر ءسات تە تۇسكەن ەمەس. ولاردىڭ قاتارىندا بوپاي حانىم سياقتى اق بىلەكتى ارۋلارىمىز دا جۇرگەنى ايان. ال دومالاق ەنە, بۇكىل ءبىر رۋلى ەلگە اتىن بەرگەن قىزاي, قارقابات سياقتى ەلگە ۇيىتقى بولعان اق تىلەكتى انالارىمىز قانشاما!
كەشەگى ۇلى وتان سوعىسىندا بۇكىل شىعىستان شىققان قوس شىنار ءاليا مەن مانشۇكتىڭ ەرەن ەسىمدەرى كۇنى بۇگىن ءبارىمىزدى ەلدىككە دە, ەرلىككە دە شاقىرىپ تۇرعانداي.
ءبىز بۇگىنگى تاۋەلسىزدىگىمىزگە وڭايلىقپەن جەتكەنىمىز جوق. ونىڭ جولىندا ازاماتتارىمىز اتتان ءبىر ءسات تە تۇسكەن ەمەس. ولاردىڭ قاتارىندا بوپاي حانىم سياقتى اق بىلەكتى ارۋلارىمىز دا جۇرگەنى ايان. ال دومالاق ەنە, بۇكىل ءبىر رۋلى ەلگە اتىن بەرگەن قىزاي, قارقابات سياقتى ەلگە ۇيىتقى بولعان اق تىلەكتى انالارىمىز قانشاما!
كەشەگى ۇلى وتان سوعىسىندا بۇكىل شىعىستان شىققان قوس شىنار ءاليا مەن مانشۇكتىڭ ەرەن ەسىمدەرى كۇنى بۇگىن ءبارىمىزدى ەلدىككە دە, ەرلىككە دە شاقىرىپ تۇرعانداي.
وسىنداي انالارىمىز اڭساپ كەتكەن ازاتتىقتىڭ اق تاڭى اتقاننان كەيىنگى ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ايەلدەرگە دەگەن ساياساتى ۇلتىمىزدىڭ ۇلاعاتتى سالت-داستۇرلەرىنە قاراي جاسالدى. ال مۇنىڭ باسىندا ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ تۇرعانى امبەگە ايان.
بار بەرەكەنىڭ باستاۋى اتا زاڭىمىز دەسەك, ونىڭ 27-بابىندا «نەكە مەن وتباسى, انا, اكە مەن بالالار مەملەكەتتىڭ قورعاۋىندا بولادى» دەپ جازىلعان. ال وسىلاردىڭ قامسىز, قايعىسىز ءومىرى ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتەگى قاجەتتىلىكتەر تۇرعىن ءۇي, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, حالىقتىڭ ەڭبەكپەن قامتىلۋى سياقتى ءتۇيىندى ماسەلەلەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنان تىس قالعان ەمەس. بۇلار تۋرالى تاپسىرمالار پرەزيدەنتىمىزدىڭ جىل سايىنعى حالىققا جولداۋلارىندا دا ايتىلىپ, ارنايى قابىلدانعان زاڭ اكتىلەرى مەن باسقا دا ۇيىمدىق شارالار ارقىلى ءوز شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. ايەلدەردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنىڭ ەڭ سەنىمدى كەپىلى – ول پرەزيدەنتتىڭ ءوزى بولىپ تابىلادى.
بۇل رەتتە 2002 جىلى قابىلدانعان گەندەرلىك ساياسات تۇجىرىمداماسىنىڭ ءرولى اسا زور بولدى. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن 2006-2016 جىلدارعا ارنالعان گەندەرلىك تەڭدىكتىڭ دامۋ ستراتەگياسى بەكىتىلدى. ودان كەيىن قابىلدانعان «ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ تەڭ قۇقىقتارى مەن تەڭ مۇمكىندىكتەرىنە مەملەكەتتىك كەپىلدىك تۋرالى» جانە «تۇرمىستىق كۇش كورسەتۋدىڭ الدىن الۋ تۋرالى» زاڭداردىڭ ءمانى مەن ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ايتار ەدىك.
دەمەك, ايەلدەر ءۇشىن ەلىمىزدە قۇقىقتىق قورعان بەرىك تە بەكەم ورناتىلعان دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتۋىمىزعا ابدەن بولادى. ارينە, ءومىر اعىسى ءبىر ءسات تە توقتامايدى. ولاردى جىل وتكەن سايىن جەتىلدىرە بەرۋ – زاڭدى قۇبىلىس. بۇل رەتتە كۇنى كەشەگە دەيىن حالقىمىزدىڭ ارداقتى قىزدارىنىڭ ءبىرى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا باسقارعان پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ اتقارىپ وتىرعان ىستەرى اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق. 1995 جىلى قۇرىلعان بۇل ۇيىم دا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ حالىق تامىرىنا قان جۇگىرتىپ وتىرعان ءتول پەرزەنتتەرىنىڭ ءبىرى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزىنىڭ «تۋعان ەلىم – تىرەگىم» اتتى كىتابىندا: «جەر بەتىندەگى جاقسىلىق, ىزگىلىك, قايىرىمدىلىق اتاۋلىنىڭ ءبارى دە انانىڭ اق سۇتىنەن تارايدى. ايەل بەسىك يەسى. دەمەك, ايەلدىڭ جايى تۇزەلمەي, بەسىگىمىز تۇزەلمەيدى. بەسىگىمىز تۇزەلمەي – ەلىمىز تولىق تۇزەلمەيدى» دەگەن ەكەن.
ەلباسىمىز ءوزىنىڭ ايەلدەر جونىندەگى مەملەكەتتىك ساياساتتى قالىپتاستىرۋداعى قات-قابات ىسىندە وسى ۇستانىمىنان اينىعان ەمەس. ءتىپتى, وسى جاقىندا عانا جۇرتشىلىق اراسىندا ۇلكەن اڭگىمە تۋعىزعان ايەلدەردىڭ زەينەتكەرلىك جاسى تۋرالى وقيعانى الايىقشى. سول كەزدەگى ۇلتتىق بانك باسشىسىنىڭ «ءبىزدىڭ قارجى سالاسىندا ىستەيتىن ايەلدەر زەينەتكەرلىككە شىققىلارى كەلمەيدى» دەگەن ويلانباي ايتقان ءسوزى وتقا ماي قۇيعانداي بولدى. ەندى جىلى جەردە ماي شەلپەكتىڭ ءيىسىن يىسكەپ وتىرعاندار مەن ەلدىڭ شەتى, جەلدىڭ وتىندە جۇرگەن ايەلدەردىڭ جاعدايى مۇلدەم سالىستىرۋعا دا كەلمەيدى عوي. وسى جەردە رەتى كەلگەندە ايتا كەتەلىكشى, قازاقتىڭ تاعى ءبىر قايراتكەر قىزى دەپۋتات سۆەتلانا جالماعامبەتوۆا انالار ءۇشىن اقىرىنا دەيىن ايقاسىپ, ۇلكەن قايرات كورسەتكەنى ەلدىڭ ەسىندە قالدى. دەگەنمەن, ەلدىڭ سوڭعى ءۇمىتى ەلباسىنا كەلىپ تىرەلگەن كۇن تۋدى سول كەزدە.
ول تاعى دا حالىقتىڭ سەنىمىنەن شىقتى. ەلباسىمىزدىڭ كەمەل وي, كەمەڭگەرلىك شەشىمىنىڭ ارقاسىندا بۇل ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى وڭ شەشىلىپ, دەمىن ىشىنە تارتىپ اڭىسىن اڭدىپ وتىرعان مىڭداعان انالاردىڭ العىسىندا شەك بولمادى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ ايەلدەرىنە دە قاتىستى ءبىراز «تۇڭعىش» دەگەن انىقتاۋىشتى قوستى. ماسەلەن, جوعارىدا ايتىلعان ايەلدەر ىستەرى جونىندەگى ۇيىم دا پرەزيدەنت جانىنان تۇڭعىش رەت قۇرىلدى.
2011 جىلى تۇڭعىش رەت قازاقستاننىڭ ايەلدەرىنىڭ سەزى وتكىزىلدى.
2008 جىلى العاش رەت قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى اتاعى تاعايىندالىپ, ەڭ ءبىرىنشى «التىن جۇلدىز» قاراپايىم مۇعالىم اياگۇل ميرازوۆاعا بەرىلدى. بۇل تەك قانا ۇستازدار قاۋىمىنا ەمەس, بۇكىل ايەلدەرگە كورسەتىلگەن ۇلكەن قۇرمەت ەدى.
ال ەلىمىزدە ايەلدەر اراسىندا تۇڭعىش گەنەرال اتاعى ماعان بۇيىرعانىنا دا, مەنى ۇسىنعان باس پروكۋرور اسحات قايزوللا ۇلىنا دا, سونداي شەشىم قابىلداعان ەلباسىمىزعا دا العىسىم شەكسىز.
ەلباسىمىزدىڭ وسىنداي قامقورلىعىنا وراي قىز- كەلىنشەكتەر دە ەلىمىزدىڭ قارىشتاپ دامۋىنا لايىقتى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ايەلدەر ومىرلىك ماڭىزى زور سالالاردا ەڭبەك ەتۋدە. ماسەلەن, ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز – جاس جەتكىنشەكتەردى تاربيەلەپ جۇرگەن پەداگوگتاردىڭ 73 پايىزى, حالىق دەنساۋلىعىنا جاۋاپتى دارىگەرلەر مەن مەدپەرسونالداردىڭ 87 پايىزى – ايەلدەر. ال بۇكىل بيۋدجەتتىك سالانىڭ 60 پايىزىن ايەلدەر قۇرايدى ەكەن. بۇل – مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ بۇكىل جۇيەسىنىڭ تىرەگى ايەلدەر دەگەن ءسوز.
تاعى دا ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, ءبۇگىنگى كۇنى پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالاتاسىنىڭ جانە جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ وكىلەتتى ورگاندارىنىڭ ءاربىر ءتورتىنشىسى – ايەلدەر. سونداي-اق, بيلىكتىڭ اتقارۋشى ورگاندارى باسشىلىعىندا دا ايەلدەر سانى ءوسىپ كەلەدى. بۇگىندە ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ ءاربىر ونىنشىسى جانە جاڭادان جاساقتالعان «ا» ەليتالىق باسقارۋشى كورپۋستىڭ ءاربىر جەتىنشى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرى دە قىز-كەلىنشەكتەر. ولاردىڭ اراسىندا ءبىر پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى, ءۇش مينيستر, 6 ۆيتسە-مينيستر, جاۋاپتى حاتشى, پرەمەر-مينيستر كەڭسەسى باسشىسىنىڭ ەكى ورىنباسارى جانە ءوڭىر اكىمدەرىنىڭ سەگىز ورىنباسارى بار.
جوعارىدا اتالعان 2006-2016 جىلدارعا ارنالعان گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسى بويىنشا الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنىڭ 30 پايىزى ايەلدەر وكىلى بولۋعا ءتيىس دەپ مەجەلەنىپ وتىر.
بۇرىنعى باس پروكۋرور ءبارىمىز قۇرمەتتەيتىن راشيد تولەۋتاي ۇلىنىڭ ءبىردە «قىز-كەلىنشەكتەر مۇعالىم نەمەسە دارىگەر بولسا ول ۇيرەنشىكتى نارسە, ال ايەل زاتىنىڭ پروكۋرور بولۋى بۇل ەندى ماقتانىش», دەگەنى بار.
بۇگىندە زاڭدىلىق ساقشىسى پروكۋرورلاردىڭ قاتارىندا مىڭداعان قىز-كەلىنشەكتەر جەمىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ناقتىراق ايتساق, 5 مىڭداي پروكۋروردىڭ ءبىر مىڭنان استامى قىز-كەلىنشەكتەر. باس پروكۋراتۋراداعى 5 ساياسي لاۋازىمنىڭ بىرەۋى ايەل ادامعا جۇكتەلگەن.
قازاقستان ارمياسىندا دا ايەلدەردىڭ وكىلىنسىز ءبىر دە ءبىر بولىمشە جوق دەسەك قاتەلەسپەيمىز. بۇگىندە رەسپۋبليكامىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىندە 8,5 مىڭعا جۋىق قىز-كەلىنشەكتەر ساپتا تۇرسا, ولاردىڭ 750-ءى وفيتسەرلەر. ولاردىڭ 4-ءۋى پولكوۆنيك, 30-ى پودپولكوۆنيك, 120-سى مايور شەنىندە.
ال ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندە دە 10 مىڭنان استام قىز-كەلىنشەك ەل تىنىشتىعىن كۇزەتۋدە. قۇقىققورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىن اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ كەزىندە ايەلدەردىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزگەنىن ەلباسىنىڭ ءوزى اتاپ كورسەتتى.
– قازىرگى كەزدە ايەلدەر ءبىر ۋاقىتتا كوپتەگەن ىستەردى قاتار تىندىرۋدا, – دەدى ول بيىلعى ناۋرىز ايىنداعى قۇتتىقتاۋىندا. تۇرمىستى جاقسارتادى, بيۋدجەتتى جوسپارلايدى, بالالاردى تاربيەلەپ, سونىمەن بىرگە, تارتىمدىلىعىن دا جوعالتپاي, ەركەكتەرگە دەم بەرەدى.
ايەلدەردىڭ ەڭ باستى پارىزى دۇنيەگە ۇرپاق اكەلۋ دەسەك, التىن قۇرساق انالارىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى 100 مىڭداعان ءسابيدى دۇنيەگە اكەلىپتى. تاعى دا پرەزيدەنتىمىزدىڭ سوزىمەن ايتساق, «بۇل – ايەلدەردىڭ 100 مىڭداعان ەرلىگى».
ەلىمىزدىڭ قىز-كەلىنشەكتەرى تۋرالى اڭگىمەلەگەندە ايتپاي كەتپەيتىن ءبىر جايت بار. قولدان قۇراستىرعان كەڭەستەر وداعىنىڭ قابىرعاسى قاقىراپ سىنىپ, شاڭىراعى ورتاسىنا تۇسكەن سوناۋ ءبىر جىلدارى ەڭ الدىمەن ەسىن جيىپ, ەڭسەسىن تىكتەپ, جاڭا ءداۋىر تىنىسىن ءبىرىنشى تۇسىنگەن دە وسى ايەلدەر بولدى دەسەك, وعان ەشكىم داۋ ايتا قويماس دەپ ويلايمىن. سول كەزدە, ءتىپتى, سوناۋ قىتاي اسىپ, الا قاپ ارقالاپ جۇرگەن ارۋلاردىڭ جانكەشتى تىرلىگى ءالى كوز الدىمىزدا. ءسويتىپ ءجۇرىپ ەسەڭگىرەپ قالعان ەرلەرىنە ەس جيعىزىپ, تالاي وتباسىن امان الىپ قالدى ولار. حالىقتىڭ بەتىن نارىققا بۇردى.
مۇنى تەز اڭعارعان پرەزيدەنتتىك بيلىك تالپىنعان حالىققا شاعىننەسيە بەرۋگە كىرىستى. بۇل الەمدەگى ەشبىر ەلدە بولماعان تاجىريبە ەدى. وسى قارجىنى ءناسىپ قىلعان تالاي قىز-كەلىنشەك ءوز جۇمىستارىن ودان ءارى ءوربىتىپ, بۇگىندە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ نەگىزىن قۇراپ وتىر. سوڭعى 10 جىلدىڭ وزىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستەگى ايەلدەردىڭ ۇلەسى 52 پايىزعا ارتىپتى. ال ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جارتىسىنا جۋىعى, ياكي 40 پايىزى ايەلدەردىڭ ۇلەسىندە.
بۇگىنگى كۇنى پروكۋراتۋرا ورگاندارى زاڭسىز تەكسەرۋلەردى بولدىرماۋ ءجونىندەگى ءوز جۇمىسىن شيراتا ءتۇستى. تەك ەكىنشى جارتىجىلدىق باستالعاننان بەرى عانا شاعىن بيزنەسكە قاتىستى زاڭسىز جوسپارلانعان 300-دەن استام تەكسەرۋدىڭ جولى كەسىلدى.
بيىلعى جىلدىڭ وتكەن مەرزىمى ىشىندە 2 473 تەكسەرۋدى تىركەۋدەن باس تارتىلسا, ونىڭ 707-ءىنىڭ زاڭسىز تەكسەرۋ ەكەنى انىقتالدى.
باس پروكۋراتۋرا مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەگەن باعىت بويىنشا كاسىپكەرلەردى قورعاۋ جونىندەگى جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى.
مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان بولاتىن زاڭسىز تەكسەرۋدىڭ جولىن كەسۋدە بىزدە 2011 جىلى ەنگىزىلگەن «بيزنەس تىرەگى» جوباسى ءتيىمدى ءرول اتقارىپ كەلەدى. ەگەر وسى جوبا ەنگىزىلگەن 2011 جىلى وعان كاسىپكەرلەردەن 2700 ءوتىنىش جانە 1100 سمس-حابارلاما كەلىپ تۇسسە, بۇل كورسەتكىش بۇگىنگى كۇنى سايكەسىنشە 20 802 جانە 2365-كە جەتتى.
وسى جىلى كەلىپ تۇسكەن حابارلامالاردىڭ 70 پايىزىندا زاڭ بۇزۋشىلىق فاكتىلەرى راستالىپ, پروكۋرورلىق ىقپال ەتۋ شارالارى قابىلداندى. جىل باسىنان بەرى عانا پروكۋرورلىق قاداعالاۋ شارالارىنىڭ ارقاسىندا 11 مىڭنان استام كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىعى قورعالدى.
وسى ارادا بۇگىن مەن باسقارىپ وتىرعان كوميتەتتىڭ جۇمىسىن قازىرگى زامان تالابىنا ساي وسىنداي يننوۆاتسيالىق جاڭالىقتارمەن تولىقتىرىپ, ۇلكەن بيىككە كوتەرىپ كەتكەن مارات مۇرات ۇلى احمەتجانوۆتىڭ ەڭبەگى ەرەكشە اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق.
دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ ساراپتامالىق توبىنىڭ انىقتاۋى بويىنشا قازاقستان مونيتورينگ جاسالىنعان 135 ەلدىڭ ىشىندە 31 ورىنعا شىققان. سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ بۇۇ-نىڭ گەندەرلىك تەڭدىك جانە ايەلدەردىڭ مۇمكىنشىلىگىن كەڭەيتۋ بويىنشا اتقارۋ كەڭەسىنە مۇشە بولىپ سايلانۋى دا ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزداعى ايەلدەر ماسەلەسىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ەكەندىگىن بىلدىرسە كەرەك.
سالىستىرمالى تۇردە ايتا كەتەلىك, بۇل رەتتە ءبىزدىڭ ەل بۇكىل شىعىس ەۋروپا مەن زاكاۆكازيا ەلدەرىنەن, سونداي-اق, 41-ءشى ورىنداعى فرانتسيادان, 61-ءشى ورىنداعى رەسەيدەن, 69-شى ورىنداعى قىتاي مەن 105-ءشى ورىنداعى جاپونيادان الدا تۇر.
ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ايەلدەرگە قاتىستى سارا ساياساتىنىڭ يگى جەمىسى وسىنداي.
ءسوز سوڭىندا ءوزىمدى ايرىقشا ماقتانىشقا بولەگەن ءبىر وقيعانى ايتا كەتەيىن.
بيىلعى قىركۇيەك ايىندا بىشكەك قالاسىندا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باس پروكۋرورلارى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ وتىرىسى ءوتىپ, وندا ءبىزدىڭ دەلەگاتسيانى ەلىمىزدىڭ باس پروكۋرورى اسحات داۋىلباەۆ باستاپ باردى.
جينالىستا تمد ەلدەرىنىڭ ىشىندەگى وزىق قۇرىلىم رەتىندە ءبىزدىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتىنىڭ يننوۆاتسيالىق جوبالارىن تانىستىرۋ ءۇشىن ماعان دا ءسوز بەرىلدى. سونداعى بۇرىن ءبىر مەملەكەت بولعان ەلدەردىڭ وكىلدەرىنىڭ مەنىڭ ۇستىمدەگى گەنەرال فورماسىنا سۇقتانا قاراپ, ايرىقشا قىزىعۋشىلىقپەن, قۇرمەتپەن كوز تىككەنىن كورسەڭىز. ارنايى كەلىپ قولىمدى العاندار دا از بولعان جوق. ەلىمە, سوناۋ قيىر شەتتەگى تورعاي دالاسىندا تۋىپ-وسكەن مەن سياقتى قاراپايىم قازاق قىزىن وسىنداي دارەجەگە جەتكىزگەن ەلباسىما دەگەن ماقتانىش, رياسىز ريزاشىلىق بۇكىل تۇلا بويىمدى كەرنەپ كەتتى سوندا.
حالىق كۇشى قاشاندا دەسەك تە ەرەك,
لايىقتى بوپ ءبىر پەرزەنت وسەر بولەك,
قانشا كۇشتى, قانشا ۇلى بولسا-داعى
ءار حالىققا كەمەڭگەر كوسەم كەرەك, – دەپ اقىن اپامىز كۇلاش احمەتوۆا قالاي تاۋىپ ايتقان.
باعىمىزعا قاراي ءتاڭىر بىزگە سونداي كوسەمدى بەردى. ول – تاعدىر بۇگىنگى كۇنى بىزگە بىرگە ءومىر ءسۇرىپ, بىرگە ەڭبەك ەتۋدى جازعان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى!
ساۋلە ايتپاەۆا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋراتۋراسى قۇقىقتىق
ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى, 3-ءشى دارەجەلى مەملەكەتتىك ادىلەت كەڭەسشىسى.