قازىرگى كەزدە ەلىمىز وڭىرلەرىندە دالا جۇمىستارى باستالدى. عالىمدار شارۋا قوجالىقتارىمەن بىرلەسىپ, ەگىس ناۋقانىنىڭ ەكوجۇيەسىن دامىتۋ ءىسىن قولعا الدى. بۇگىندە ءداستۇرلى ناۋقانعا اينالعان ءۇردىس ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازاق ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى ەگىس باسىندا بولىپ, فەرمەرلەرگە كەڭەس بەرىپ, دالا داقىلدارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن, تابيعي ءوندىرىسىن باسشىلىققا الىپ وتىر, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
قازاق ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى ورگانيكالىق ەگىنشىلىك زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور نازيرا سلياموۆا قازىرگى كەزدە ورگانيكالىق ەگىنشىلىك اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءبىر باعىتى عانا ەمەس, ۇلت دەنساۋلىعىن ساقتاۋدىڭ نەگىزى رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. وسى ماقساتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى بارىسىندا تىڭ جوبالار ازىرلەنىپ جاتىر.
«سوڭعى جىلدارى الەمدە ورگانيكالىق ەگىنشىلىككە سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. جاپونيا جانە ەۋروپا, اقش نارىعى ەكولوگيالىق تازا ونىمدەردىڭ وندىرىستىك تيىمدىلىگىنە كوز جەتكىزىپ, وسى سالاداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن كۇشەيتە باستادى. زەرتحانامىزدا ورگانيكالىق اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى مەن دارىلىك شوپتەردى وندىرۋدە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, داقىلداردى زاماناۋي زەرتتەۋ ءادىسى ىسكە اسىپ جاتىر. بۇگىندە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى وندىرىلگەن ءونىم كولەمىمەن ەمەس, ونىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىنە بايلانىستى. الەمدە جىل سايىن شامامەن 4 ميلليون تونناعا دەيىن پەستيتسيدتەر قولدانىلادى. حيميالىق تىڭايتقىشتار مەن پەستيتسيدتەردى تۇراقتى قولدانۋ سالدارى ازىق-ت ۇلىك قۇرامىنا كەرى اسەر ەتەدى. اعزادا جينالىپ قالعان زياندى زاتتار جۇيكە, ەندوكريندىك جانە يممۋندىق جۇيەلەردىڭ جۇمىسىنا اسەر ەتۋى ىقتيمال. اسىرەسە, بالالار اعزاسى مۇنداي اسەرلەرگە وتە سەزىمتال كەلەدى. سونىمەن قاتار قازىرگى تاڭدا ازىق-ت ۇلىك وندىرىسىندە ءتۇرلى جاساندى قوسپالار, كونسەرۆانتتار مەن بوياعىشتار كەڭىنەن پايدالانىلادى. بۇل دا تاعامنىڭ تابيعيلىعىن تومەندەتىپ, دەنساۋلىققا قوسىمشا قاۋىپ تۋدىرادى. سوڭعى كەزدە حيميالىق پرەپاراتتاردى كوپ پايدالانۋ سالدارىنان بۇل كورسەتكىش ەلىمىزدە 10,6 مىڭنان 18,3 مىڭ تونناعا دەيىن وسكەن. سونىمەن قاتار ەلىمىزدە 6 مىڭ توننادان استام ەسكىرگەن جانە قاۋىپتى پەستيتسيدتەر قالدىعى بار ەكەنى الاڭداتادى. كۇندەلىكتى تۇتىناتىن تاعام ساپاسىنىڭ تومەندەۋىنەن ۇلكەندەر مەن بالالار اراسىندا اللەرگيا, اسقازان-ىشەك اۋرۋلارى, يممۋنيتەتتىڭ السىرەۋى جيىلەپ بارادى», دەيدى پروفەسسور.
كوكتەمگى ەگىس ناۋقانى: بيىل قانشا فەرمەر جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الدى؟
قازىرگى كەزدە ينستيتۋت عالىمدارى كليماتقا بەيىمدەلگەن, ەكولوگيالىق قاۋىپسىز اگروتەحنولوگيالاردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىر. ماقساتى – قاۋىپسىز ازىق-ت ۇلىك جانە تۇراقتى اۋىل شارۋاشىلىعى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ.
«ورگانيكالىق ونىمدەردىڭ باستى ەرەكشەلىگى – وندىرىسىندە سينتەتيكالىق حيميالىق زاتتاردىڭ قولدانىلمايتىندىعى. وعان قاتاڭ شەكتەۋ قويىلعان. قازىرگى تاڭدا كوپتەگەن يمپورتتىق ونىمدەردىڭ قۇرامىندا اسىرەسە سويا, جۇگەرى, راپس نەگىزىندەگى ونىمدەردە گمو كومپونەنتتەرى بولۋى مۇمكىن. كوبىنەسە قايتا وڭدەلگەن تاعامداردىڭ قۇرامىندا كەزدەسەدى. تۇتىنۋشى ءاردايىم ءونىمنىڭ قۇرامىن تولىق تۇسىنە بەرمەيدى. تاڭبالاۋ جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ايقىن ەمەس بولۋى مۇمكىن. عىلىمي تۇرعىدان العاندا, قازىرگى رۇقسات ەتىلگەن گمو ونىمدەرى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قاۋىپسىز دەپ ەسەپتەلەدى. الايدا ولاردىڭ ۇزاق مەرزىمگە ساقتالۋى مەن بىرنەشە بۋىنعا اسەرى تولىق زەرتتەلىپ بولعان جوق. سوندىقتان ازىق-ت ۇلىك ساپاسى مەن تابيعيلىعى باستى نازاردا بولۋى ءتيىس. گمو ونىمدەرى كوبىنەسە وندىرىستىك تيىمدىلىككە باعىتتالعان. بۇل جاعدايدا تاعامنىڭ بيولوگيالىق قۇندىلىعى مەن ەكولوگيالىق تازالىعىنا قاتىستى سۇراقتار تۋىندايدى. سوندىقتان بۇل باعىتتا بىرنەشە نەگىزگى قادام ماڭىزدى: يمپورتتىق ونىمدەردىڭ قۇرامىنا قاتاڭ باقىلاۋ جۇرگىزىپ, گمو بار ونىمدەردى مىندەتتى ءارى تۇسىنىكتى تۇردە تاڭبالاۋ, تۇتىنۋشىلاردىڭ اقپاراتتانۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ مەن وتاندىق, ەكولوگيالىق تازا ءونىم ءوندىرىسىن دامىتۋ قاجەت», دەيدى پروفەسسور.
قازىرگى كەزدە زەرتحانادا عالىمدار داقىلداردى ءوسىرۋدىڭ زاماناۋي, ەكولوگيالىق قاۋىپسىز تەحنولوگيالارىن ازىرلەۋ مەن وندىرىسكە ەنگىزۋمەن اينالىسادى. زەرتحانا بازاسىندا ورنالاسقان 23 گەكتار سەرتيفيكاتتالعان كوپجىلدىق تاجىريبەلىك الاڭدا وسىرىلگەن ونىمدەر جوعارى ساپاسىمەن ەرەكشەلەنەدى. سۋ رەسۋرستارىن ۇنەمدەۋدە اقىلدى سۋعارۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ دە زەرتحاناداعى باسىم باعىتتىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار سەلەكتسيا سالاسىندا دا ۇتىمدى ناتيجەلەر بار.
زەرتحاندا دارىلىك وسىمدىكتەر باعىتى بەلسەندى دامىپ كەلەدى. دارىلىك وسىمدىكتەردى ءوسىرۋ – ورگانيكالىق ەگىنشىلىكتىڭ اجىراماس بولىگى. مۇندا دارىلىك شوپتەردىڭ 23 ءتۇرىن ءوسىرۋ قولعا الىنعان. بۇل – فارماتسەۆتيكا, كوسمەتولوگيا جانە تابيعي (نۋتريتسەۆتيكالىق) ونىمدەر ءوندىرىسى ءۇشىن قۇندى شيكىزات كوزى. سونىمەن قاتار بۇل وسىمدىكتەردىڭ اگروەكولوگيالىق ماڭىزى جوعارى. ولاردىڭ كەيبىرى زيانكەستەردى تابيعي تۇردە ۇركىتەتىن فيتونتسيدتىك قاسيەتكە يە, ياعني حيميالىق پەستيتسيدتەردى قولدانۋدى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرسە, كەيبىرى, كەرىسىنشە, ارالاردى جانە باسقا دا پايدالى جاندىكتەردى تارتىپ, سانىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەگىستىك القاپتارداعى بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋعا جانە ەكوجۇيەنىڭ تابيعي تەپە-تەڭدىگىن نىعايتۋعا كومەكتەسەدى.
ەگىس ناۋقانىنا دايىندىق: ديقاندار ءۇشىن ديزەل باعاسى نارىقتان 15%-عا تومەن بەلگىلەندى
بۇدان بولەك, دارىلىك وسىمدىكتەر توپىراقتىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا, ەروزيانى تومەندەتۋگە جانە اگرولاندشافتتىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا وڭ اسەر ەتەدى. كەيبىر شوپتەر سيدەرات رەتىندە قولدانىلىپ, توپىراقتى ورگانيكالىق زاتتارمەن بايىتادى. قازىرگى كەزدە جوعارى ساپاسى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ ناتيجەسىندە وتاندىق ورگانيكالىق ونىمدەرگە ىشكى نارىقپەن قاتار كورشىلەس ەلدەردەن, سونداي-اق جاپونيا جانە ەۋروپا ەلدەرىنەن دە سۇرانىس ءتۇسىپ وتىر. ەندىگى كەزەكتە ورگانيكالىق ەگىنشىلىكتى دامىتۋعا باسىمدىق بەرە وتىرىپ, زەرتحانا ماماندارى زاماناۋي عىلىمي تاسىلدەردى جەتىلدىرۋدە. دەسە دە, ۇلت دەنساۋلىعىنا جاعىمدى اسەرى مول ورگانيكالىق ونىمدەردى وندىرۋدە مەملەكەتتىك قولداۋ جانە بىلىكتى ماماندار قاجەتتىگى ايقىن كورىنىس بەرىپ وتىر.