تاۋەلسىزدىك – تاريحتىڭ ماڭگىگە ءبولىپ بەرگەن ەنشىسى ەمەس, حالىقتاردىڭ مامىراجاي ءومىر سۇرۋىنە بەرىلگەن كەپىلدىك تە ەمەس: اڭعال بولماعانىمىز ابزال.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ:
باسقاعا جالتاقتايتىن كۇننەن كەتتىك.
بار بايلىعىمىزدى وزىمىزگە بۇيىراتىن ەتتىك.
قوعامنىڭ ساياسي تۇراقتىلىعى مەن بىرلىگىنە جەتتىك.
قىسقاسى, ەل بولۋدىڭ ەڭ اۋىر بەلەسىنەن وتتىك.
تاۋەلسىزدىك – تاريحتىڭ ماڭگىگە ءبولىپ بەرگەن ەنشىسى ەمەس, حالىقتاردىڭ مامىراجاي ءومىر سۇرۋىنە بەرىلگەن كەپىلدىك تە ەمەس: اڭعال بولماعانىمىز ابزال.
* * *
تاۋەلسىزدىك ءۇشىن كۇرەس – ەلگە تيگەن ۇلەس.
* * *
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ فورمۋلاسى – تەڭ ءماندى ەكى ۇعىمنىڭ: ازاتتىق پەن جاۋاپتىلىقتىڭ قوسىندىسى.
جاۋاپتىلىقتىڭ ارقاسىندا عانا ءبىز دامۋدىڭ دۇرىس ستراتەگيالىق جولىن تاڭداي الدىق, مەملەكەت قۇرىپ, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاپ قالدىق.
* * *
تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ قازاقستان ءوزىنىڭ ءبىر دە ءبىر قادامىمەن, ءىس-ارەكەتىمەن نەمەسە ءتىپتى ءبىر دە ءبىر سوزىمەن ءوڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىككە نۇقسان كەلتىرمەگەن مەملەكەتتىڭ ونەگەسى بولىپ تابىلادى.
* * *
ءبىز تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە ءتىلىمىزدى تۇلەتتىك, ءدىنىمىزدى وركەندەتتىك, تامىرىمىزدى جالعاپ, سالت-ءداستۇرىمىزدى جاڭعىرتتىق.
ۇلتتىق جاڭعىرتۋدى جۇزەگە اسىرىپ, جاڭا قۇندىلىقتار قالىپتاستىردىق. عاسىرلار قويناۋىنان اسىلدارىمىزدى ارشىپ الدىق.
* * *
ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىز – قازاق ۇلتىنىڭ قوعامدىق ويدىڭ قالىپتاسۋىمەن جانە حالىقتىڭ جان-جۇرەگىنىڭ اڭساۋىمەن دەمەلگەن كوپعاسىرلىق ۇمتىلىسىنىڭ جەمىسى.
* * *
تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەننەن گورى, تاۋەلسىزدىكتى ماڭگى ۇستاپ قالۋ ودان الدەقايدا قيىن. بۇل الەم كەڭىستىگىندە عۇمىر كەشكەن تالاي حالىقتىڭ باسىنان وتكەرگەن تاريحي شىندىق. ءوزارا الاۋىزدىق پەن جان-جاققا ءجونسىز تارتقان بەرەكەسىزدىك تالاي ەلدىڭ تاعدىرىن قۇردىمعا جىبەرگەن.
* * *
تاۋەكەلى تۇراتىنداردىڭ عانا قولى جەتپەسە, تاۋەلسىزدىك بولا ما؟ ازاپپەن, ارپالىسپەن كەلمەسە, ازاتتىق بولا ما؟ وڭايلىقپەن كەلسە, ونىڭ قادىرى بولا ما؟ قادىرى جوق نارسە قولدا ۇزاق تۇرا ما؟
* * *
الدا تۇرعان سىن بەلەستەردەن بىلەككە – بىلەك, جۇرەككە – جۇرەك, تىلەككە – تىلەك قوسا بىلسەك قانا ابىرويلى وتە الامىز.
* * *
تاۋەلسىزدىكتىڭ قايتا ورالعانى – ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزدىڭ سان عاسىرلىق ازاتتىق كۇرەسىنىڭ زاڭدى وتەۋى. جاراتقان يەنىڭ جاساعان ادىلدىگى. اتا-بابالارىمىزدىڭ وسىنشاما بايتاق جەردى اق نايزانىڭ ۇشىمەن, اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن قورعاپ قالعانىنىڭ ارقاسى.
* * *
تەڭگە – ەل تۇراقتىلىعى مەن تاۋەلسىزدىگىنىڭ بەلگىسى.
* * *
تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن قولدا بەرىك ۇستاۋ – ءاربىر قازاقتىڭ, قازاقستاندى ءوز وتانىم دەپ سانايتىن ءار ادامنىڭ ەڭ باستى بورىشى, ەڭ بيىك ماقساتى.
* * *
قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى تازا پاراقتان «جازىلعان جوق», ونىڭ كونە داستۇرلەرى بار. بىزگە بۇگىنىمىزدى ءتۇيسىنىپ, بولاشاعىمىزدىڭ سۇلباسىن كورۋ ءۇشىن وتكەنىمىزگە ءۇڭىلۋ قاجەت.
* * *
بوستاندىق بىزگە ازاپ, كۇرەس پەن جوقشىلىقتار ارقىلى, ال تاۋەلسىزدىك – ءوتۋىمىز قاجەت بولعان تاۋەكەل ارقىلى كەلدى. مىنە, سوندىقتان دا ءبىز بۇل ۇلى ۇعىمداردىڭ قۇنىن دا, پايداسىن دا, قاسيەتىن دە بىلەمىز.
* * *
تاۋەلسىزدىگىمىز تۇعىرلى, مەملەكەتتىگىمىز عۇمىرلى بولسىن!
* * *
وتپەلى كەزەڭنىڭ وكپەك جەلى سوعار دا وتەر.
* * *
دۇنيەدە تاۋەلسىز قازاق ەلى بار.
الەمدە ەگەمەن قازاقستان بار.
ونىڭ كوپۇلتتى, تاتۋ, ىنتىماقشىل حالقى بار.
قۋاتتى ەكونوميكاسى, سەنىمدى ساياسي جۇيەسى بار.
ەڭ باستىسى – بۇگىننەن نۇرلى, بۇگىننەن كەمەل بولاشاعى بار.
سول كۇنگە بەرىك سەنىم بار!
* * *
ەندى ءبىزدىڭ ەل اتقا قونادى: ءدۇيىم دۇنيەنىڭ قانداي ءدۇبىرلى دوداسىنا دا تايسالماي ءتۇسىپ, كىم-كىممەن دە جالتاقسىز جارىساتىن بولادى.
* * *
باسقاعا جالتاقتايتىن كۇننەن كەتتىك.
بار بايلىعىمىزدى وزىمىزگە بۇيىراتىن ەتتىك.
قوعامنىڭ ساياسي تۇراقتىلىعى مەن بىرلىگىنە جەتتىك.
قىسقاسى, ەل بولۋدىڭ ەڭ اۋىر بەلەسىنەن وتتىك.
* * *
بىلە بىلسەك, وسى ون جىلداعى ەڭبەگىمىزدىڭ ەڭ باستى قورىتىندىسى – ەل بولعانىمىز. ەل بولا العانىمىز. ءبىز مەملەكەت قۇردىق. قۇرعاندا دا, اتى بار دا زاتى جوق مەملەكەت ەمەس, بۇكىل ادامزات تانيتىن, تانىپ قانا قويماعان, مويىندايتىن, قۇرمەتتەيتىن مەملەكەت قۇرا الدىق.
* * *
قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى بەيبىت جولمەن كەلدى. بۇل ازاتتىق ءۇشىن الىسقان مىڭ-مىڭداعان ازاماتتاردىڭ قاسيەتتى قانىنىڭ وتەۋى. بۇل بۇكىل تاريحىندا وزگەلەرگە قيانات جاساۋ دەگەندى بىلمەگەن حالىقتىڭ پەيىلىنىڭ قايتارىمى.
* * *
تاۋەلسىزدىك تۋىن تىگۋگە قانشالىقتى قاجىر-قايرات كەرەك بولسا, ونى قۇلاتپاي ساقتاپ قالۋعا سونشالىقتى قاجىر-قايرات كەرەك.
* * *
الدىمىزدا اسۋ-اسۋ بەلدەر بار, ۇلت جولىندا ۇيتقي سوعار جەلدەر بار. بەل دە تالار, جەل دە بەتتەن قاعار. بارىنە كونۋ كەرەك, بارىنە ءتوزۋ كەرەك.
* * *
قاز تۇرىپ, قادام باسقان تاۋەلسىزدىك ءسابيلىك تۇساۋىن ومىرشەڭ ۋاقىتقا كەستىرگەن كەزدەن باستاپ, قازاقستانىمىز ايشىلىق جەردى التى-اق اتتاعان الىپ سەكىلدى, ءداۋىر جالىنان مىقتاپ ۇستاپ, تىزگىنىن بەكەم قاعا ءبىلدى.
* * *
اتالارىمىزدىڭ تار كەزەڭدە تابىسىپ, بىرلىك-بەرەكەسىن كورسەتكەن جاقسىلىعىمەن قاتار, كەڭشىلىككە شىققاندا كەسىرلىك تانىتىپ, الا بولىپ اۋىزداعىلارىنان ايىرىلىپ, ءوزارا قىرقىسىپ كەتەتىن جامانشىلىعىنىڭ قابات جۇرەتىندىگى دە وزەكتى ورتەيدى.
* * *
قازاقستاننىڭ اسپان تۇستەس تۋىنىڭ بەتىندە التىنعا اينالعان بۇركىت قانات كەرگەن. وسىناۋ كەلىسكەن مازمۇندى دا ماعىنالى نىساننىڭ بويىندا تابيعات تا, تىرشىلىك تە, تاريح تا توعىسىپ جاتىر.
* * *
ەڭسەسى تۇسكەن ەلدىڭ ەسىن جيعىزعان, جاپا شەگىپ, زار جىلاعان حالىقتىڭ كوزىنىڭ جاسىن تىيعىزعان كىمدەر ەدى؟
ازاماتىنان ايىرىلعان ارعىماققا قايتادان ەر سالدىرعان, تۇتاستىق تۋىن قولعا قايتادان الدىرعان كىمدەر ەدى؟
قاسيەتتى بابالارىمىز – تولە بي, قازىبەك بي, ايتەكە بي ەدى.
* * *
تاۋەلسىزدىك – ەڭ الدىمەن ەلدىڭ ەكونوميكالىق دەربەستىگى.
* * *
ءبارىن دە تاريحتىڭ سىي-سىباعاسى دەۋگە بولار, الايدا جان-جۇرەگىڭنىڭ اڭسارى بولعان ازاتتىقتى ەشكىم دە سىيعا تارتا المايدى.
ازاتتىق دەگەنىمىز الەمدىك تاريح تولقىنىندا ءوزىنىڭ سۋبەكتىلىك قۇقىعىن سەزىنەتىن جانە وعان جاۋاپ بەرە الاتىن حالىق بولمىسىنىڭ جالعىز عانا ۇلگىسى.
* * *
ءبىز تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى بىرىڭعاي ىزدەنىس ۇستىندە كەلە جاتقان ەلمىز. ىزدەنىس ۇستىندە ءدوپ باسۋ دا, ءمۇلت كەتۋ دە بولا بەرەدى. ەشتەڭە ىستەمەگەن ادام عانا قاتەلەسپەۋى مۇمكىن.
* * *
بۇگىنگى ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قاينار كوزى قازاق حالقىنىڭ سان عاسىرلار بويعى كۇرەسىندە, ازاتتىققا ۇمتىلعان قايسارلىعىندا جاتىر.
* * *
بويىندا قانى بار, نامىسى بار ءاربىر ازامات: «ەندى تاۋەلسىزدىكتى قالاي كەمەلدەندىرەمىز, ەلدىڭ كوسەگەسىن قايتسەك كوگەرتەمىز؟!» دەپ وي-ساناسىن قامشىلاۋى كەرەك.
* * *
حالىق كەشپەيتىن ءبىر-اق نارسە بار: ەلدىڭ قولىنا زارىقتىرىپ كەلىپ قونعان باقىت قۇسىنان – تاۋەلسىزدىكتەن ايىرىلۋدى كەشپەيدى.
* * *
تاۋەلسىزدىكتى كۇن سايىن قورعاۋ كەرەك, اي سايىن قورعاۋ كەرەك, جىل سايىن قورعاۋ كەرەك, نىعايتۋ كەرەك, وركەندەتۋ كەرەك.
* * *
تاۋەلسىزدىكتىڭ تار جول, تايعاق كەشۋىنەن, بەتتەن قاعار جەلىنىڭ ەسۋىنەن تايسالماۋعا ءتيىسپىز.
* * *
ماسەلە قاي توپتىڭ جەڭەتىنىندە نەمەسە بيلىك باسىنا كىمنىڭ كەلەتىندىگىندە ەمەس, ماسەلە – تاۋەلسىزدىك تاعدىرىندا.
* * *
ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جولى – وتان تاعدىرى ءۇشىن بارلىق 140 ۇلتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ جولى.
* * *
تانىلعان مەملەكەتتىك ەگەمەندىك – كەز كەلگەن حالىقتىڭ ۇلكەن ءارى قىمبات تۇراتىن رەسۋرسى.
* * *
تاۋەلسىزدىك – الەمدىك تاريحتىڭ اعىنىندا سۋبەكت بولۋ قۇقىعىن سەزىنەتىن ءارى سوعان جاۋاپ بەرەتىن حالىق بولمىسىنىڭ جالعىز عانا نىشانى.
* * *
ازاتتىق جولى ۇزاق تا تاۋقىمەتتى. ونى باياندى ەتە ءبىلۋ دە وڭاي شارۋا ەمەس.
* * *
مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىك – تاريحتىڭ سىيى نەمەسە تەك قازىرگى ۇرپاقتىڭ عانا مەنشىگى ەمەس. ول – وتكەننىڭ الدىنداعى بورىش جانە كەلەشەكتىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك.
* * *
ءبىز دۇنيەنى دۇربەلەڭگە سالعان داعدارىستان دەمىكپەي شىعىپ, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا بەت بۇرعان ەلمىز. ىقتيمال سىن-تەگەۋرىندەرگە تىڭعىلىقتى شەپ قۇرعان ەلمىز.
* * *
مەملەكەت مەرەيى – مىعىمدىعىندا.
* * *
مەنىڭ عۇمىرىم ەل تاعدىرىمەن ەنشىلەس.
* * *
جەتىستىكتەرىمىزگە سىن كوزبەن قاراپ, سابىر ساقتايتىن ەل بولايىق.
* * *
داعدارىستار وتەدى, كەتەدى. ال مەملەكەت تاۋەلسىزدىگى, ۇلت مۇراتى, ۇرپاق بولاشاعى سياقتى قۇندىلىقتار ماڭگى قالادى.
* * *
ۇلى توي كوپپەن كورگەن حالقىڭ ءۇشىن,
ەشقاشان اداستىرماس سالتىڭ ءۇشىن.
جاراتقان!
قازاعىما ىنتىماق بەر,
تۇرعاندا مىنا زامان تارتىپ ءىشىن!
* * *
قازاقستان حالقى ءبىرتۇتاس, بىرلىگى مىزعىماس كەمەل ەلگە اينالدى.
* * *
ازاتتىق جولىنداعى قازاقستاننىڭ ءالى تالاي-تالاي قيىن كەزەڭدەردەن وتۋىنە تۋرا كەلەدى.
* * *
مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىك تاريحتىڭ سىيى ەمەس جانە تەك قازىرگى ۇرپاقتىڭ ءبىر ءوزىنىڭ عانا مەنشىگى ەمەس. بۇل وتكەننىڭ الدىنداعى پارىز جانە بولاشاقتىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك.
* * *
مەملەكەتتىڭ مەملەكەتتىلىگى ونىڭ ءوز تاعدىرىنا قاتىستى ماسەلەلەردى ءوز بەتىنشە شەشە الۋىنان تانىلۋعا ءتيىس.
* * *
بۇل زامان – تەك كۇشتىنى, بىرلىكتى مويىنداعان زامان. بۇل زاماندا الەم تەك ەكونوميكالىق جاعىنان مىقتى, ىشكى تۇتاستىعى بەرىك, اۋىزبىرلىگى كۇشتى مەملەكەتتەرمەن عانا ساناسادى, سونداي ەلدەردى عانا سىيلايدى. قازاقستان قازىر الەم ساناساتىن, الەم سىيلايتىن سونداي ەلگە اينالدى.
* * *
حالقى تاتۋ-ءتاتتى, ساياساتى سارابدال ەلدىڭ عانا قازىناسى قىرۋار, بولاشاعى باياندى بولادى.
* * *
مەن ءۇشىن قاشاندا مەملەكەت مۇددەسى مەن ەل يگىلىگى جولىندا قالتقىسىز قىزمەت اتقارۋدان ارتىق باقىت بولعان ەمەس.
(م.قاسىمبەكوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن قۇراستىرىلعان «جىلدار مەن ويلار»
كىتابىنىڭ نەگىزىندە دايىندالدى).