كەشە «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىندا «ەلباسى جولى» كينوەپوپەياسىنىڭ ەكىنشى, ءۇشىنشى تاراۋلارىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. ءفيلمدى شاكەن ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» ۇجىمى ءبىر جارىم جىل بويى تۇسىرگەن. «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى» فيلمىمەن باستالعان كينوەپوپەيانىڭ جالعاسى ەكى بولىمنەن تۇرادى: «وت-وزەن» جانە «تەمىرتاۋ». ءفيلمنىڭ تۇساۋكەسەر راسىمىنە حالىق كوپ جينالدى. ارالارىندا ۇكىمەت مۇشەلەرى مەن ءماجىلىس جانە سەنات دەپۋتاتتارى, بەلگىلى اقىن-جازۋشىلار بولدى.
كەشە «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىندا «ەلباسى جولى» كينوەپوپەياسىنىڭ ەكىنشى, ءۇشىنشى تاراۋلارىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. ءفيلمدى شاكەن ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» ۇجىمى ءبىر جارىم جىل بويى تۇسىرگەن. «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى» فيلمىمەن باستالعان كينوەپوپەيانىڭ جالعاسى ەكى بولىمنەن تۇرادى: «وت-وزەن» جانە «تەمىرتاۋ». ءفيلمنىڭ تۇساۋكەسەر راسىمىنە حالىق كوپ جينالدى. ارالارىندا ۇكىمەت مۇشەلەرى مەن ءماجىلىس جانە سەنات دەپۋتاتتارى, بەلگىلى اقىن-جازۋشىلار بولدى.
فيلم باستالاردان بۇرىن ءفيلمدى ءتۇسىرۋشى توپ جۋرناليستەرگە ارناپ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. وندا «قازاقفيلم» اق پرەزيدەنتى ەرمەك امانشاەۆ ءفيلمنىڭ ماقساتى تۋرالى ايتىپ, ءتۇسىرۋشى توپپەن تانىستىردى. فيلمگە بۇعان دەيىن «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى» اتتى كوركەم ءفيلمدى تۇسىرگەن رۇستەم ابدىراشەۆ رەجيسسەرلىك ەتكەن. ول كينوەپوپەيانىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن ءتۇسىرۋ جولدارى تۋرالى اڭگىمەلەپ, جۋرناليستەردىڭ قويعان سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
«ەلباسى جولى» كينوەپوپەياسىنىڭ بۇل تاراۋلارى ەل تاريحىنداعى ەلەۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى – قازاق دالاسىندا ونەركاسىپتىڭ قۇرىلىسى كەزىندە ءفيلمنىڭ باستى كەيىپكەرى سۇلتاننىڭ ەر جەتىپ, قىزىقتى دا قيىن ومىرگە قادام باسۋىن بەينەلەيدى. كىندىك قانى تامعان تۋعان اۋىلىنان ارمان قۋىپ اتتانعان جاس سۇلتان مەتاللۋرگتەر قالاسى اتانعان – تەمىرتاۋعا, رەسپۋبليكالىق جاستار قۇرىلىسىنا كەلەدى. جاس ورەن ۋاقىت وتە ۋكرايناداعى دنەپرودزەرجينسك قالاسىنا وقۋعا جولداما الىپ, وسى جەردە جاڭا دوستار مەن ومىردەگى ۇستازدارىن كەزدەستىرەدى.
وقۋىن ويداعىداي ءتامامداپ, قولىنا ديپلوم العان جاس سۇلتان دوستارىمەن بىرگە تەمىرتاۋعا ورالىپ, ەڭبەك جولىن قايتا جالعاستىرادى. الدىنا ايقىن ماقسات قويا بىلۋىمەن, دىتتەگەن بيىگىنە جەتۋ جولىندا قايمىقپاي, قاجىماي, كۇرەسە الاتىن قايسار مىنەزىنىڭ ارقاسىندا ول ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى مەتاللۋرگيالىق كومبيناتتىڭ باسشىلارىنىڭ ءبىرى بولادى.
كينوەپوپەيا ستسەناريىن ەلباسىنىڭ «ادىلەتتىڭ اق جولى», «بەيبىتشىلىك كىندىگى» جانە «ەۋرازيا جۇرەگىندە» شىعارمالارىن نەگىزگە الا وتىرىپ, بەلگىلى دراماتۋرگ-ستسەناريست شاحيماردەن قۇسايىنوۆ پەن رەجيسسەر رۇستەم ابدىراشەۆ جازىپ شىققان. سونداي-اق, اتالمىش فيلمدە ەلباسىنىڭ ارىپتەستەرى, دوستارى مەن زامانداستارىنىڭ ەستەلىكتەرى مولىنان پايدالانىلعان.
ءفيلمدى ءۇش ساعاتقا جۋىق تاماشالاعان كورەرمەن قاۋىمنىڭ كوركەم شىعارمادان ۇلكەن اسەر العانى, تەك ەلباسىنىڭ ومىربايانىمەن عانا ەمەس, حح عاسىردىڭ تاريحي كەزەڭدەرىمەن تەرەڭىرەك تانىسقانى انىق. ونى فيلمنەن كەيىن تۋىندى تۋرالى پىكىرىن بىلدىرگەن كورەرمەندەردىڭ سوزىنەن اڭعاردىق.
ءابىش كەكىلباەۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, حالىق جازۋشىسى:
– ەلباسى تۋرالى بۇعان دەيىنگى تۇسىرىلگەن كوركەم فيلم «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى» دەپ اتالعان ەدى. بۇگىنگى «وت-وزەن» جانە «تەمىرتاۋ» كوركەم فيلمدەرى العاشقىسىمەن جاقسى جالعاسىن تاۋىپ, راسىندا «ەلباسى جولى» دەگەن ناعىز كينوەپوپەياعا اينالىپتى. بۇل تۋىندىدان قاراپايىم حالىقتىڭ اراسىنان قايناپ شىعىپ, ەلدىڭ, جەردىڭ قامىن ويلاعان, ءسويتىپ, زامانىنىڭ زور قايراتكەرى دارەجەسىنە كوتەرىلگەن ازاماتتىڭ ءومىر جولىن باعامدادىق. سونداي-اق, قايسار جىگىتتىڭ قابىلەتى مەن دارىنى ارقىلى وندىرىسكە بەلسەنە ارالاسىپ, ونداعى نەگىزگى تۇلعانىڭ بىرىنە اينالعان قازاق جۇمىسشىسىن كوردىك. بۇعان قوسا, فيلمدە تەك ەلباسىنىڭ عانا وبرازى اشىلىپ قويماي, ونىڭ جانىنداعى جاس قازاق جۇمىسشىلارىنىڭ مىنەزى مەن قابىلەتى, جالپى تۇتاس ءبىر بۋىننىڭ ءومىر جولى جاقسى ورىلگەن.
مۇنىمەن قاتار, سول داۋىردە قازاق جاستارىنىڭ يندۋستريالىق دامۋ مەن وسى جولدا جەتكەن جەتىستىكتەردى تەرەڭ ءتۇسىنىپ, ونىڭ فيلوسوفياسى مەن پسيحولوگياسىن جاقسى مەڭگەرگەنى فيلمدە جاقسى كورسەتىلگەن. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, ەلباسىنىڭ وتتى ءومىر جولى ارقىلى حالقىمىزدىڭ حح عاسىرداعى 60 جىل ءومىرى تۇگەل دەرلىك قامتىلعان دەۋگە تولىق نەگىز بار. تاعى دا ايتارىم, قازاقتىڭ جاس قايسار جىگىتى الدا كەزدەسكەن قيىندىقتاردىڭ ءبارىن جەڭىپ, قىزمەت جولىندا ابدەن ىسىلىپ, ەلدىك ازاماتقا اينالعان. وسىعان قاراعاندا, كوركەم تۋىندى ءوز ماقساتىنا جەتكەن.
تۇسىرۋشىلەر تاراپىنان تاريحي وقيعالاردى جىلتىراتىپ كورسەتە سالا ما دەگەن كۇدىك بولعان. بىراق, ءفيلمدى كورىپ شىققان سوڭ تولىق قاناعاتتانىپ وتىرمىن. تاريحي شىندىقتار دۇرىس كورسەتىلە ءبىلىپتى. ال ءفيلمدى ءتۇسىرۋشى توپ پەن ارتىستەرىمىزگە قاراپايىم كورەرمەن قاۋىم ريزا بولار دەگەن ويدامىن.
قۋانىش سۇلتانوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– ەلباسىمىز تۋرالى كوركەم فيلم وتە ءساتتى شىعىپتى. كورىپ ريزا بولىپ قالدىم. راسىن ايتقاندا, كوركەم دۇنيە دەگەنمەن, مەن ءوز باسىم بۇل ءفيلمدى تاريحي كينو دەگەن بولار ەدىم. ويتكەنى, سول كەزدەگى ءومىر شىندىعى, تاريح شىندىعى بۇرمالاۋسىز انىق ءارى ناقتى كورسەتىلگەن. ءبىز دە سول ءداۋىردىڭ ۇرپاعى بولعان سوڭ, ول كەزەڭدەردىڭ وقيعالارى مەن ادامدارىنىڭ سول كەزدەگى وقيعالارعا كوزقاراسىن, سونداي-اق, ءوز قاتارلاستارىمىزدىڭ مىنەز-قۇلقىن جاقسى بىلەمىز. مەن مەكتەپتى 1961 جىلى بىتىرگەن بولسام, بۇل كىسىلەر 1958 جىلى تەمىرتاۋدا بولىپتى. راسىندا دا, ول كەزدە تەمىرتاۋدىڭ اتاعى جەر جارىپ تۇردى. سول كەزدەگى العىر جاستار, جۇرەگىندە الاۋى بار ازاماتتار قازاقستان ماگنيتكاسىنا بارۋعا شىنىندا دا قۇشتار بولاتىن.
مەنىڭ قۋانىپ وتىرعانىم, تۇتاس كينوەپوپەياعا اينالعان ءۇش فيلم جاس وسكىن بالالارعا, ءومىر جولىن تاڭداۋعا بەت العان بوزبالا, بويجەتكەندەرگە ۇلكەن ۇلگى-ونەگە بولارى انىق. «قازاقفيلم» ۇجىمىن وسىنداي كەرەمەت دۇنيە جاساپ شىعارعاندارىمەن قۇتتىقتاعىم دا كەلەدى. مۇنىمەن ايتپاعىم, ءفيلمدى تۇسىرۋشىلەر ناعىز تاريحي وقيعالاردى ەلباسى ءومىرى ارقىلى كورسەتە وتىرىپ, جاس قازاق جۇمىسشىلارىنىڭ العىرلىعىن, قايسارلىعىن, ەڭ باستىسى – مىقتىلىعىن ءدال بەرە ءبىلىپتى.
نەگىزى, ءبىزدىڭ ەلباسىمىز – تاريحتى ءوز قولىمەن جاساعان تۇلعا. مۇنداي تۇلعالار عاسىرلاردى زارىقتىرىپ كەلەتىنى ءمالىم. سوندىقتان, بۇگىن تۇساۋى كەسىلگەن ءفيلمنىڭ ويلاعانىمىزدان الدەقايدا جاقسى شىققانى ءبارىمىزدى ۇلكەن قۋانىشقا بولەپ وتىر.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.