وتكەن ءبىر ماقالامىزدا ۆولونتەرلىك قوزعالىستىڭ ماڭىزىن حالىقارالىق دەڭگەيدە تەرەڭ بىلەتىن پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ «جان دۇنيەسى تازا ەمەس, ويى لاس ادامدار ۆولونتەر بولا المايدى» دەگەن پىكىرىن كەلتىرگەن ەدىك. سويتسەك ۆولونتەرلەر ماسەلەسىنىڭ ءتۇيىنى وسى قوزعالىستىڭ ىشكى مازمۇنىندا جاتقانعا ۇقسايدى. ءبىز ۇنەمى ونىڭ ىشكى «بولمىسىنا» ەمەس, تەك سىرتقى «پىشىنىنە» قاراپ كەلگەن ءتارىزدىمىز.
نەلىكتەن ۆولونتەرلىك جاقسى دامىعان ەلدەردە ادامداردىڭ وزىنە-ءوزى قول جۇمساۋدىڭ دەڭگەيى الدەقايدا تومەن, ال ولاردىڭ پسيحولوگيالىق دەنساۋلىعى, كەرىسىنشە, جوعارى دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەپ كورەلىك. ويتكەنى ۆولونتەرلىك ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ونداي قوعامدا ۆولونتەرلەردىڭ قاتارىندا كوبىنە وزىنە سەنىمدى, دەنساۋلىعى مىقتى, باقىتتى, پسيحولوگيالىق تۇرعىدا دەنى دۇرىس ادامدار قالاتىن كورىنەدى. سەبەبى ولار – ۆولونتەرلىكتى ءمانىن جوعالتقان ءومىردى قايتا تابۋ دەپ ءتۇسىنىپ, وزدەرىنىڭ الدارىنا باسقالارعا قىزمەت جاساۋدى مۇرات ەتىپ قويعاندار. ۆولونتەرلىك ولاردىڭ ومىرىندە ماڭىزدى ەموتسيونالدىق ءرول اتقارادى. ول جۇمىس ۆولونتەرلەردىڭ, اسىرەسە جاستاردىڭ, جان دۇنيەسىنە جاعىمدى اسەر ەتەدى.
جالپى العاندا, ۆولونتەرلىكپەن اينالىسقان ادامداردىڭ ومىرىندە ۆولونتەرلىك وشپەستەي ءىز قالدىرادى, ول جاستاردىڭ الەۋمەتتىك بويكۇيەزدىگىن جەڭۋگە جاعداي جاسايدى. ۆولونتەرلىك الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كورىنىسى رەتىندە ادامنىڭ ءوزىن ءوزى دامىتۋ, ءوزىن الەۋمەتتىك تۇرعىدا ماڭىزدى جانە پايدالى سەزىنۋ, پاتريوتتىق سەزىمى مەن رۋحىن كۇشەيتۋگە ونىڭ جاڭا ءبىلىم مەن تاجىريبە جيناقتاۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى.
ۆولونتەرلىكتىڭ باستى باعىتتارىنا ىزگىلىك, باسقالارعا دەگەن قامقورلىق, قولداۋدى قاجەت ەتەتىندەرگە رياسىز نەمەسە وتەۋسىز ەڭبەك كىرەدى. ناتيجەسىندە, ۆولونتەرلەر جەكە تۇلعا رەتىندە جەتىلىپ, پاتريوتتىق سەزىمگە يە بولىپ, ۇلتتىق-مەملەكەتتىك مۇددەلەردى تۇسىنۋگە, جالپىادامزاتتىق جانە رۋحاني-ونەگەلىك قۇندىلىقتاردى بويىنا دارىتىپ, ولاردى دامىتۋعا كۇش سالادى. قوعامداعى مادەنيەتارالىق توزىمدىلىك ارتىپ, بىرەۋگە دەگەن تەرىس نيەتتىلىك پەن توزبەۋشىلىك, قاستاندىق ازايىپ, جاستاردىڭ قوعامعا جات قىلىقتارى كەمي تۇسەدى. ۆولونتەرلەر الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ كەزىندەگى جۇمىستارىندا يگىلىك, كەڭپەيىل, اشىق, ىزگىلىك پەن ەرىكتىلىك, بەيرەسميلىك, ىنتالىلىق, جىگەرلىلىك, نىسانالىلىق, مەيىرىم, ىقىلاس جانە راقىم سياقتى ادامي دۇنيەلەردى نەگىزگە الادى.
ولاي بولسا, مورالدىق-ەتيكالىق تۇرعىدان دا ۆولونتەرلىك قوعام ومىرىنە قاتىسۋدىڭ زاڭدى جولى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى ۆولونتەرلەر اراسىندا ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن ار-نامىسىنا, ولاردىڭ ۇلتتىق جانە مادەني ەرەكشەلىكتەرىنە قۇرمەتپەن قاراۋعا باسىمدىقتار بەرىلگەن. ۆولونتەرلىك قىزمەتتىڭ باستى ۋاجىنە مەيىرباندىق, اتقارعان جۇمىسىنان قاناعات الۋ, جاڭا مۇمكىندىكتەر مەن مۇرات-مۇددەلەرگە ۇمتىلۋ, جاڭا كاسىبي قاسيەتتەردى دامىتۋ, ءوز تاجىريبەسىمەن ءبولىسۋ, ءوزىن ءوزى سىيلاۋدىڭ پايدا بولۋىن جاتقىزۋعا بولادى. سايىپ كەلگەندە, ۆولونتەرلىكتىڭ نەگىزىن ەرىكتىلىك, تاۋەلسىزدىك, بىرلىك, جان-جاقتىلىق, ادامگەرشىلىك, ادىلدىك, بەيتاراپتىق سياقتى قاعيداتتار قالايدى.
ۆولونتەرلەر ومىرگە تەرەڭ قاراعاندىقتان, ۆولونتەرلىكتىڭ دە ماڭىزى تەرەڭىرەكتە جاتادى. ول بەيبىت ءومىر, وركەندەۋ, سەرىكتەستىك جانە ادامداردىڭ باسقا دا ومىرلىك سۇراقتارىمەن تىعىز بايلانىستى. ەندەشە, ۆولونتەرلەر قوعامدا سەنىمدىلىك تۋدىرادى, ونىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىن ارتتىرادى. ويتكەنى ۆولونتەرلەر – شىن مانىندە باستاماشىل, قىزمەتىن سول ءوز باستامالارى نەگىزىندە جۇرگىزەتىن بەلسەندى ادامدار. ولارعا قوعامىنىڭ, ەلىنىڭ پروبلەمالارىنا نەمقۇرايدى قاراۋ تىپتەن ءتان ەمەس. سانالى تاڭداۋ جاساعان ۆولونتەرلەر باسقا ادامداردىڭ ادامي قاسيەتتەرىن جەكە باسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن قۇرمەتتەيدى, ءوز جۇمىسىنىڭ ساپاسىنا, ونىڭ ءوز مەرزىمىندە ورىندالۋىنا جاۋاپ بەرەدى. ۆولونتەرلەردىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارىنا ورتاق ىسكە ادال بولۋ, اتقاراتىن تاپسىرمالارىن ءتۇسىنۋ, جۇمىسىن شىن جۇرەكپەن ىستەۋ جانە ەرىكتىلىك كاسىبىن ماقتان ەتۋ جاتادى. بۇل – ولاردىڭ جان بايلىعى مولدىعىنىڭ كورسەتكىشى.
ادامگەرشىلىك پەن ازاماتتىق تاربيەدەن ءنار العان ۆولونتەرلەردىڭ باسقا ادامداردىڭ يگىلىگىنە باعىتتالعان قىزمەتتەرىندە ءسوزى مەن ىستەرىنىڭ ءبىر بولاتىندىعىنىڭ ايعاعى بولماق. ۆولونتەرلەر ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى, بىرەۋگە كورسەتكەن كومەگىنىڭ سول ادامنىڭ جاعدايىن ءسال دە بولسا جەڭىلدەتۋگە ءوز سەپتىگىن تيگىزگەنى جانە ول تەگىن, ءوز ەركىمەن ىستەلگەنى بولماق. ۆولونتەر قىزمەتىنىڭ باستى قاعيداتى – ەرىكتىلىك. ول قىزمەتتىڭ قۇندىلىعى مەن ماڭىزدىلىعى ەڭ الدىمەن ۆولونتەردىڭ وزىنە قاجەت جانە ونىڭ ءمانى زور.
ۆولونتەرلىكتىڭ بەلسەندى دامۋى قوعامدا باسقالار ءۇشىن ءومىر ءسۇرۋ, ادامگەرشىلىك, ەڭبەكقورلىق, ءوز يدەياسى مەن ىسىنە بەرىلگەندىك سياقتى جاعىمدى وزگەرىستەرگە اكەلەرى ءسوزسىز. ەندەشە, ۆولونتەردىڭ تۇلعاسى باسقالارعا قاراعاندا ۇيلەسىمدىرەك بولىپ كەلەدى. ونىڭ وزگە ادامنىڭ جان دۇنيەسىن ءتۇسىنۋ مەن جاي-كۇيىن ۇعىنۋ قابىلەتى, ءوزىن الەۋمەتتىك ورتادا ۇستاي ءبىلۋ, سول ورتاداعى ادامدارمەن دۇرىس قارىم-قاتىناس ورناتا الۋ قابىلەتى مولىراق. ولار باسقالارمەن سالىستىرعاندا قورشاعان ورتانى باقىلاپ, قورىتىندىلار جاساپ, ۇيرەنۋ مەن ءتيىستى قورىتىندىلار جاساۋعا بەيىم. سوندىقتان ۆولونتەرلەر باسقا ادامداردىڭ مىنەز-قۇلقىن جاقسى تۇسىنەدى. ەرىكتىلەردىڭ بويىندا كوممۋنيكاتيۆتىك جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق بەيىمدىلىكتىڭ دامۋى مەن كومەك كورسەتۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىق تالپىنىستىڭ دەڭگەيى جوعارى.
جالپى, ۆولونتەرلىكتىڭ ماڭىزى مەن ىقپالى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا, ولاردىڭ جەكە ادامعا تيگىزەر اسەرىنە ەمەس, كەرىسىنشە, ەڭ الدىمەن, بۇل قوزعالىستىڭ دامۋدىڭ كۇن تارتىبىنە جانە قوعامنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋ مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرگەن ابزال. ويتكەنى ونىڭ قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتىپ, قوعامدى بىرىكتىرە الاتىنداي الەۋەتى مول. ءوزىنىڭ ءمانى بويىنشا ۆولونتەرلىك ازاماتتىق قوعامدى العا جىلجىتۋعا, ونىڭ ينستيتۋتتارىنىڭ قالىپتاسۋىنا, سولايشا ازاماتتىق بەلسەندىلىكتى دامىتۋعا تىكەلەي اسەر ەتەدى.
ۆولونتەرلىك – ار-نامىس كودەكسىن قاتاڭ ۇستاناتىن ءومىر سالتى. ۆولونتەردىڭ ىستەرى باسقا ادامداردىڭ جاعدايىن جاقسارتىپ, قوعامدا ۇنقاتىسۋ مەن ىنتىماقتاستىقتى ورناتۋعا اكەلۋى كەرەك. ولاردىڭ ءوز جۇمىسى ءۇشىن ماقتاۋ نەمەسە سول اتقارىلعان شارۋانىڭ باعاسىنا تەڭ نەمەسە ودان ارتىق بولاتىن زاتتاي سىياقى تالاپ ەتۋگە قۇقىعى جوق. دەگەنمەن, ۆولونتەرلەردىڭ جۇمىسى بارلىق جاعدايدا تىپتەن دە تولەنبەيدى دەۋگە بولماس. ادەتتە ولار جۇمىستارىنا اقى الۋدىڭ ورنىنا تاجىريبە, ءبىلىم مەن كاسىبي داعدىلاردى يگەرگەندى, پايدالى جەكە بايلانىستار ورناتۋدى تولەماقى رەتىندە قابىلداعاندى دۇرىس كورەدى. وسىلايشا ۆولونتەرلەر كاسىبي تۇرعىدا قالىپتاسىپ, ۇلكەن الەۋمەتتەنۋ مەكتەبىنەن وتۋدە.
تاعى ءبىر كوڭىل اۋدارارلىق جايت, ۆولونتەرلەر ءوزىنىڭ ساياسي نەمەسە ءدىني تيىستىلىگىن كورسەتۋگە دە, كورسەتپەۋگە دە قۇقىلى, ال بىراق ۆولونتەرلىكتى وزدەرىنىڭ نانىم-سەنىمدەرىن ناسيحاتتاۋ ءۇشىن پايدالانۋعا جول بەرىلمەيدى. ەرىكتى جالعىز قالسا دا, باستاعان ءىسىن اياعىنا دەيىن جەتكىزۋى كەرەك. ەگەر داعدارىستىق جاعداي ورىن العان كەزدە ول جەرگە ءبىرىنشى بولىپ ۆولونتەرلەر كەلىپ, جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتارمەن ونىڭ زارداپتارىن ەڭسەرۋگە كۇش سالىپ, كوپ ۋاقىتقا دەيىن سوندا بولىپ, كەتپەي, اقىرىنا دەيىن قالادى. ولاي بولسا, ناعىز ۆولونتەر – ول ادامگەرشىلىك پەن سالاماتتى ءومىر سالتىنىڭ, توزىمدىلىك پەن ىقپالداستىقتىڭ, سول سياقتى سانالى تاڭداۋ مەن رياسىزدىقتىڭ ۇلگىسى. سوندىقتان ۆولونتەرلەردىڭ ارەكەتى بۇكىل ادامزاتقا تيەسىلى دەپ تۇسىنگەن ءجون. ولار ءۇشىن پىكىرلەس ادامداردىڭ بارىنشا كوپ بولعانى ماڭىزدى. ونىڭ جاقتاستارىنىڭ قاتارىنىڭ ءوسۋى, بالكىم, ءبىزدىڭ قوعامنىڭ شىن مانىندە رۋحاني-ادامگەرشىلىك تۇرعىدا جاڭعىرۋىنا اكەلەرى ءسوزسىز.
جاپسارباي قۋانىشەۆ, ساياسي عىلىمدار دوكتورى