القيسسا. ءاناۋبىر الماعايىپ زاماندا ەلباسى بۇكىل الەمدى شارلاپ مەملەكەتكە ينۆەستورلار تارتتى. ول شاقتا وزگەلەر جاھان كارتاسىندا قازاقستان دەگەن ەلدىڭ بارىن بىلمەيتىن. بوداندىقتىڭ بۇعاۋى ەندى ۇزىلگەن كەز عوي. قازاقستانعا اقشا سالۋعا بولا ما؟ قۇيىلعان قارجىنىڭ قايتارىمى قاندايلىق؟ ءوزى قىرىق قۇراۋ سەكىلدى ءتۇرلى ۇلتتان قۇرالعان ەل ەكەن. ەرتەڭى بار ما, جوق پا؟ وسى سەكىلدى قاداۋ-قاداۋ ساۋالدار قازاقستانعا قاراي بەتىن بۇرعان ينۆەستورلاردىڭ ساناسىن شيمايلاعانى انىق. ەلباسى سان ساۋالعا جاۋاپ تاۋىپ, قارجىسى بارلاردى قازاقستانعا تارتتى. ەگەر سيپاتتاپ ايتار بولساق, بۇل ساحارادا جاياۋ ءجۇرىپ جوق ىزدەگەنمەن بىردەي دۇنيە ەدى. سودان بەرى شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ءوتتى. الەم قازاقستاندى تۇراقتىلىقتىڭ مەكەنى رەتىندە تانىدى. سونداي-اق, قىلتىڭ-سىلتىڭى جوق, اۋرە-سارساڭعا سالمايتىن ارىپتەس دەپ ءبىلدى. وسى رەتتە ەلىمىزدە ينۆەستورلارعا جاسالعان جايلى جاعدايدىڭ ەرەكشە ورىن العانى جاسىرىن ەمەس.
القيسسا. ءاناۋبىر الماعايىپ زاماندا ەلباسى بۇكىل الەمدى شارلاپ مەملەكەتكە ينۆەستورلار تارتتى. ول شاقتا وزگەلەر جاھان كارتاسىندا قازاقستان دەگەن ەلدىڭ بارىن بىلمەيتىن. بوداندىقتىڭ بۇعاۋى ەندى ۇزىلگەن كەز عوي. قازاقستانعا اقشا سالۋعا بولا ما؟ قۇيىلعان قارجىنىڭ قايتارىمى قاندايلىق؟ ءوزى قىرىق قۇراۋ سەكىلدى ءتۇرلى ۇلتتان قۇرالعان ەل ەكەن. ەرتەڭى بار ما, جوق پا؟ وسى سەكىلدى قاداۋ-قاداۋ ساۋالدار قازاقستانعا قاراي بەتىن بۇرعان ينۆەستورلاردىڭ ساناسىن شيمايلاعانى انىق. ەلباسى سان ساۋالعا جاۋاپ تاۋىپ, قارجىسى بارلاردى قازاقستانعا تارتتى. ەگەر سيپاتتاپ ايتار بولساق, بۇل ساحارادا جاياۋ ءجۇرىپ جوق ىزدەگەنمەن بىردەي دۇنيە ەدى. سودان بەرى شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ءوتتى. الەم قازاقستاندى تۇراقتىلىقتىڭ مەكەنى رەتىندە تانىدى. سونداي-اق, قىلتىڭ-سىلتىڭى جوق, اۋرە-سارساڭعا سالمايتىن ارىپتەس دەپ ءبىلدى. وسى رەتتە ەلىمىزدە ينۆەستورلارعا جاسالعان جايلى جاعدايدىڭ ەرەكشە ورىن العانى جاسىرىن ەمەس.
قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قازىرگى ەكونوميكالىق جاعدايى بوركىڭدى اسپانعا اتىپ قۋاناتىنداي ەمەس. سەبەبى, ايماق ەكونوميكاسىنىڭ توقسان پايىزدان ارتىعىن مۇناي مەن گاز جانە ۋران قۇراپ وتىر. بىلايشا ايتقاندا, وبلىس ەكونوميكاسى وسى ءۇش سالاعا عانا بايلانىپ تۇر. ال ءبىر كەزدەرى كۇرىشىمەن ماقتاناتىن ايماقتىڭ اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى اسا ءبىر ءونىمدى دەي المايسىڭ. قالعان سالالار دا قالت-قۇلت ەتىپ ارەڭ كەلەدى. ماڭگىلىك سۇراق: ەندى نە ىستەۋ كەرەك؟ قىرىمبەك كوشەرباەۆ وبلىس تىزگىنىن العاننان باستاپ ايماق ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋدى قولعا الدى. وسى ويدىڭ ناقتى ناتيجەسى رەتىندە قىزىلورداعا ينۆەستورلاردى شاقىردى. سولايشا, ومىرگە «بايقوڭىر» ينۆەستيتسيالىق فورۋمى كەلدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى جىل باسىندا وتكەن. بۇرناعى كۇنى ءىى فورۋم ءوز جۇمىسىن جالعاستىردى.
فورۋمدا وڭىردەگى مەتاللۋرگيا, ەنەرگەتيكا سالالارىن, كولىك لوگيستيكاسىن, كەن ءوندىرۋ سالاسىنداعى اۋتسورسينگتى, قۇرىلىس يندۋسترياسى مەن بالىق شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋدىڭ, سونداي-اق, بايقوڭىر قالاسىن دامىتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلدى. ال جيىنعا قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترى نۇرلان قاپپاروۆ, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق عىلىمي جانە بيزنەس ۇيىم وكىلدەرى قاتىستى. ينۆەستيتسيالىق فورۋمدى اشقان وبلىس باسشىسى ايماقتىڭ رەسۋرستىق مۇمكىندىكتەرى مەن ترانزيتتىك الەۋەتى, مينەرالدىق شيكىزات كوزدەرى تۋرالى باياندادى.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەلىسىمى بويىنشا ايماقتا مەتاللۋرگيا ءوندىرىسىنىڭ ءبىرقاتار سالالارى قۇرىلاتىن بولادى. وبلىس اۋماعىنداعى ۆانادي كەنىشى الەمدەگى 5 ءىرى كەنىشتەردىڭ قاتارىنا ەنەدى. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, ايماق وسى شيكىزاتقا قاجەتتى الەمدىك سۇرانىستىڭ 25 پايىزىنا دەيىن قامتاماسىز ەتە الادى. مىرىش پەن مىستىڭ دا قورلارى بار. سول سياقتى, التىن, موليبدەن, تسيركوني جانە تيتان قورلارى دا جەتكىلىكتى. كادمي, گەرماني, كۇمىس پەن سەلەن, تەمىر, فوسفوريت, تسيركوني-تيتان كەندەرى تابىلدى. شالقيا قورعاسىن-مىرىش كەن ورنى ەلىمىزدەگى ءىرى كەنىشتەردىڭ ءبىرى. 2015 جىلعا قاراي وبلىستا قازاقستان ۋرانىنىڭ ەداۋىر بولىگى وندىرىلەتىن بولادى. وسىنىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ ءوڭىردى بولاشاقتا كەمەل كەلەشەككە جەتەلەيتىن التىن قورىمىز بولىپ تابىلادى. قازىرگى تاڭدا ءبىز وسى رەسۋرستاردىڭ بىرقاتار بولىگىن ايماق ەكونوميكاسىنا تارتۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى باستادىق, – دەدى قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى.
ايماق باسشىسى وبلىستى دامىتۋعا ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ كومەك كورسەتەتىنىن ايتتى. مىسالى, «سامۇرىق-قازىنا» قورى «شالقيا تسينك» جوباسىنا اتسالىسۋدى جوسپارلاپ وتىرعان كورىنەدى. ال «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جانە وعان قاجەتتى ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتەتىن بىرقاتار, ونىڭ ىشىندە قوسالقى بولشەكتەر, ءتۇرلى دەتالدار شىعاراتىن ءوندىرىس ورىندارىن قۇرۋ جونىندە بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزۋدە. «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسى ءوڭىردى دامىتۋعا, اسىرەسە, ۋران ءوندىرىسى ماسەلەلەرىنە اتسالىسقالى وتىر. «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋ حولدينگى وڭىردەگى ەڭ ءىرى يندۋستريالىق جوبالاردىڭ بىرىنە قاتىسۋعا شەشىم قابىلداۋدا. مەتاللۋرگيا كلاستەرىنە قاتىستى ويلارىن ورتاعا سالعان ايماق باسشىسى ودان سوڭ «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنا قاتىستى پىكىرىن دە ىركىپ قالمادى.
– بايقوڭىردا رەسەيدىڭ جەتەكشى عىلىمي ورتالىعىن قۇرۋدىڭ, جوعارى تەحنولوگيالىق سەكتور قىزمەتىن قالىپتاستىرۋدىڭ بارلىق جاعدايى بار. سوندىقتان, ءبىز اقپاراتتىق-تەحنولوگيالىق جانە تەلەكوممۋنيكاتسيالىق جۇيەدەگى تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيتسيالارعا ىنتالىمىز,– دەدى ول.
ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس بايقوڭىر ەكسپو-2017 كورمەسىنە كەلگەن قوناقتار مەن قاتىسۋشىلاردىڭ كورىپ, تاماشالايتىن نىسانىنا اينالادى. بۇل قالانىڭ دامۋ تاريحىنىڭ تاعدىرىن شەشىپ, ۋاقىت وتە كەلە الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنەن تۋريستەر تولقىنىن تارتاتىن ورتالىققا اينالۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, بۇل جەردە تۋريستىك ينفراقۇرىلىمداردى, ياعني قوناق ۇيلەر مەن ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىن جانە زىمىران ساپارىن باقىلاۋعا ارنالعان كورۋ الاڭدارىن سالۋ سەكىلدى كوپتەگەن جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى.
وبلىس اۋماعىنان «باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي» كولىك ءدالىزىنىڭ ەڭ ۇزىن بولىگى وتەدى. بۇگىندە وبلىس اۋماعىنان سالىنىپ جاتقان اۆتوبان قۇرىلىسى بىتۋگە جاقىن. بۇل جەردە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەلدى مەكەندەرىنىڭ 85 پايىزى حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ بويىنا ورنالاسقانىن ەسكەرۋ كەرەك. ودان كەيىن «جەزقازعان-سەكسەۋىل-بەينەۋ» تەمىرجول جەلىسى ەۋروپا ەلدەرى مەن پارسى بۇعازى باعىتىنا تاۋارلاردى ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى 2020 جىلعا دەيىن ايماققا 2 ميلليارد دوللار شاماسىندا قارجى سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. تاسجولمەن قاتار تەمىرجولدىڭ دا ايماقتى كولدەنەڭنەن كەسىپ وتەتىنىن ايتقان ابزال. ايماقتىڭ اۋە كەڭىستىگى ارقىلى كوپتەگەن اۋە جولدارى وتەدى. قىزىلوردا قالاسىنىڭ اۋەجايى قازىردىڭ وزىندە ءىرى سالماقتاعى اۋە كەمەلەرىن قابىلداي الادى. ال كەلەر جىلدان باستاپ قازىرگى زامان تالابىنا ساي حالىقارالىق تەرمينال سالۋ جوسپارلانۋدا. «بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى تەك قانا وبلىستى عانا گازداندىرىپ قويمايدى, سونىمەن قاتار, ەكونوميكانى دامىتۋعا قوسىمشا سەرپىن بەرەدى. تاياۋ جىلدارى ينفراقۇرىلىمدىق باعىتتارعا ينۆەستيتسيا تارتۋدى ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە مەملەكەت جەكە ينۆەستورلاردىڭ تاۋەكەلىن بولىسۋگە ءازىر. سونداي-اق, كونتسەسسيا تاسىلدەرى, مەملەكەت پەن جەكەنىڭ ارىپتەستىگى ۇلگىسىندەگى باسقا دا جولدار قولدانىلۋى مۇمكىن. وسىنىڭ ءبارى ينۆەستورعا قىزىلورداعا كەلىپ, بيزنەسپەن اينالىسىپ, ءوزىنىڭ قارجىسىن ارتتىرىپ, ايماقتىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ باستى كەپىلى ەمەس پە؟!
وبلىس اكىمى ەكونوميكا مەن ەڭبەك نارىعىنداعى الداعى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەرگە ۋاقىت وتكىزبەي شەشىم قابىلداۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. قازىردىڭ وزىندە تەحنيكالىق مامانداردىڭ تاپشىلىعى سەزىلۋدە. بۇل ماسەلەگە جاۋاپ رەتىندە «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسىمەن بىرلەسىپ ۋران ونەركاسىبى ءۇشىن ماماندار دايىندايتىن كوللەدج قۇرۋدى جوسپارلاۋدا. «ترەنينگتىك ورتالىقتا مۇناي-گاز سالاسى ءۇشىن بىلىكتى جۇمىسشى كادرلارىن دايىندايتىن بولساق, سونداي-اق, كوللەدج قۇرۋ ارقىلى جاڭادان پايدا بولعان مەتاللۋرگيا سالاسىنا ماماندار دايارلايمىز. ءبىز ىنتىماقتاستىققا مۇددەلى بارلىق تاراپتاردى بىرلەسىپ, ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋگە شاقىرامىز. ءبىز وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ كەز كەلگەن دايەكتى ۇسىنىستارىن قولدايمىز», – دەپ قورىتىندىلادى ءسوزىن وبلىس اكىمى.
فورۋمدا قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترى نۇرلان قاپپاروۆ «جاسىل ەكونوميكا» تۇجىرىمداماسى, ونى ىسكە اسىرۋداعى نەگىزگى باعىتتار تۋرالى ءسوز ءسويلەدى. اۋانىڭ لاستانۋىن ازايتۋ, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, ەنەرگيا ءتيىمدىلىگىن جانە ەنەرگيا ۇنەمدەۋدى ارتتىرۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالارعا توقتالدى. ەلىمىزدىڭ تابيعاتىن جاقسارتاتىن ەكونوميكانىڭ جاڭا سالالارىنىڭ پايدا بولۋىنان, تابيعاتقا كومەكتەسۋگە جانە پايدا كەلتىرۋگە باعىتتالعان جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ قولدانىسقا ەنۋىنەن ۇلكەن يگىلىكتەر كۇتۋگە بولادى. «جاسىل ەكونوميكانىڭ» نەگىزگى ۇستانىمى – سارقىلۋعا اينالعان رەسۋرستاردى ۇنەمدى تۇتىنۋدى جانە سارقىلمايتىن رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋدى كوزدەيدى.
سونىمەن بىرگە, باسقوسۋدا يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ۆيتسە-ءمينيسترى نۇرلان ساۋرانباەۆ, كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلشىسى پەك چۋ حيون, «KAZNEX ءىNVEST» ەكسپورت جانە ينۆەستيتسيا جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىگى» اق ايماقتىق ارىپتەستىك جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتورى نۇربولات سەيتماعامبەتوۆ, تاعى دا باسقا قاتىسۋشىلار ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. رەسەيدىڭ فەدەرالدىق عارىش اگەنتتىگى بايقوڭىر عارىش ايلاعىنداعى باسقارما باسشىسى اناتولي بەلوكون عارىش قاقپاسىنداعى قالانى دامىتۋدىڭ ۋاقىت تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن زاماناۋي باعىتتارى تۋرالى ايتىپ ءوتتى. «بايقوڭىر» برەندىن بۇكىل الەم الدەقاشان مويىنداعان. اگەنتتىك وكىلى ايگىلى برەندتىڭ مۇمكىندىگى پايدالانىلمايتىنىنا توقتالدى. سوندىقتان, كەشەندى بىرىگىپ پايدالانۋ جونىندەگى جول كارتاسىندا وسى ماسەلەگە باسا كوڭىل بولىنگەن.
ءوزىنىڭ جارتى عاسىردان استام تاريحىندا عارىش قاقپاسىنداعى قالا تۋريستەردى تارتاتىن مادەني مۇرالارمەن تولىقتى. قالاعا تۋريستەردى اكەلۋ ءۇشىن تەمىرجول, اۋەجاي, اۆتوكولىك جولى بار. ايلاقتاعى عارىش مۇراجايىندا ادامزاتتىڭ اسپان كوگىنە جاساعان ساپارلارى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى ماعلۇماتتار الۋعا بولادى.
فورۋمدا يننوۆاتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىراتىن كاسىبي ماماندار دايىنداۋ تۋرالى ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى تاۋ-كەن ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى قانات رىسبەكوۆ ءوز پىكىرىن جەتكىزدى. وبلىستا كادر تاپشىلىعى سەزىلگەن سالالارعا مامان دايىنداۋ جولعا قويىلعان. ارنايى گرانتتار ءبولۋ ارقىلى مامانداردى وقىتۋ ودان ءارى جالعاسا بەرمەك. ينستيتۋت ديرەكتورى الداعى وقۋ جىلىندا وقۋ بىتىرەتىن تۇلەكتەرگە ارناپ قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ گرانتتارىن ۇسىندى.
ودان كەيىن فورۋم جۇمىسىن سەكتسيالىق وتىرىستار جالعاستىردى. فورۋم جۇمىسىنا ارنايى كەلگەن يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى, گەولوگيا جانە جەر قويناۋى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اقباتىر نادىرباەۆ وبلىسىمىزداعى مەتاللۋرگيا كلاستەرىن دامىتۋ جونىندەگى يدەيانى ءىس جۇزىنە اسىرۋ ءۇشىن جەر قويناۋىنداعى كەن بايلىعىن يگەرۋ ماسەلەسىن شەشۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى. «ول ءۇشىن وسى وڭىردە ورنالاسقان كەن ورىندارىنىڭ قورىن زەرتتەپ, ونى يگەرۋ تەحنولوگياسىن شەشىپ, وندىرۋگە جارايدى دەگەن قورىتىندىعا كەلىپ وندىرىسكە بەرۋ كەرەك, – دەدى كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
سەكتسيا جۇمىسىندا ءسوز العان «ماسكەۋ بولات جانە قورىتۋ ينستيتۋتى» ۇلتتىق زەرتتەۋ تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى الەكساندر فەدوروۆ بۇل سالادا وزدەرىنىڭ مول تاجىريبەسى بارىن جانە الداعى ۋاقىتتا وڭىرگە قاجەتتى مامانداردى وقىتۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. سوڭىندا وبلىس اكىمدىگى مەن «سىرداريا اۆتو», «ءELىT Astana group», «Global Alatau Group» جشس-مەن بىرگە «باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي» اۆتوماگيسترالىنىڭ بويىنداعى ينفراقۇرىلىم جۇيەسىندە قۇرىلىس نىساندارىن جۇرگىزۋ تۋرالى, سونىمەن بىرگە «ەۆرازيا» بانكىمەن ءوڭىر حالقىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋمەن جالپى ەكونوميكاسىن دامىتۋ ماقساتىندا ءوزارا ارىپتەستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
ال «ءوڭىردىڭ ترانزيتتىك مۇمكىندىكتەرى دامۋعا جول اشادى» تاقىرىبىندا وتكەن سەكتسيا جۇمىسى بارىسىندا ەلىمىزدىڭ, ونىڭ ىشىندە ايماقتىڭ كولىكتىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ جەتىستىكتەرى مەن پروبلەمالارى, سالانى دامىتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلدى. بىرقاتار باياندامالار جاسالدى. ماسەلەن, «كولىكتىك لوگيستيكانى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق ورتالىعى» اق ينۆەستيتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى جانىبەك نۇرسەيىتوۆ «قازاقستاننىڭ لوگيستيكالىق مۇمكىندىكتەرىنىڭ ستراتەگياسى» تاقىرىبىنداعى بايانداماسىندا اتالعان كومپانيانىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىنا توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە كومپانيا ترانسپورتتىق لوگيستيكا كەشەنىن دامىتۋ مەن جاڭالاۋ باعىتىندا اۋقىمدى جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا. ول بويىنشا ەڭ ءبىرىنشى جۇمىس جاڭا تەمىرجول قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ بولىپ تابىلادى. 2014 جىلعا جالپى اۋماعى 2500 شاقىرىمدى قۇرايتىن جاڭا تەمىرجول جۇيەسىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانۋدا. ءۇش جىلدان بەرى جەكە سەكتوردى قاتىستىرا وتىرىپ ا جانە ۆ كلاسى بويىنشا وتاندىق ترانسپورتتىق-لوگيستيكالىق جۇيەنى قالىپتاستىرۋ كوزدەلۋدە. ءوز كەزەگىندە ءسوز العان «Turkuaz ءىnvest» جشس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان دوسەۆ قىزىلوردا قالاسىنداعى اۋەجاي جولاۋشىلار تەرمينالى قۇرىلىسىنىڭ جوباسى جايىندا اڭگىمەلەدى. بايانداماشى ءبىزدىڭ اۋەجايدىڭ بولاشاعى زور ەكەنىن اتاپ ايتتى. ولاردىڭ بولجامى بويىنشا وبلىستا 2020 جىلعا قاراي جولاۋشىلار لەگى 723570 ادامدى قۇرايتىن كورىنەدى. ياعني, 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا جەتى ەسەگە ارتپاق. بۇل ورايدا جۇك تاسىمالى دا ەسەلەنە تۇسپەك.
«قازاقستانداعى تەمىرجول سالاسىن دامىتۋدىڭ جوسپارلارى» بويىنشا بايانداما جاساعان كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگىنىڭ كولىك جانە تەمىرجول كوميتەتى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرنار ءماۋلەتحانوۆ «جەزقازعان-بەينەۋ» تەمىرجول قۇرىلىسى, ارال اۋدانىنا قاراستى سەكسەۋىل ستانساسىنىڭ وركەندەۋى, ول ارقىلى وتەتىن جۇك تاسىمالىنىڭ ۇلعايۋى, جالپى, تەمىرجول سالاسىن دامىتۋ باعىتىندا جان-جاقتى اڭگىمەلەدى.
سەكتسيالىق جۇمىس سوڭىندا سۇراقتار قويىلىپ, وي-پىكىرلەر ورتاعا سالىندى. سونداي-اق, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان الىباەۆ ەكى مەموراندۋمعا قول قويدى. ونىڭ العاشقىسى, امەريكالىق «مەديسون ينتەرنەيشنل» كومپانياسىمەن ەلەكتر ساقتايتىن جارىق ديودتى شامدار وندىرەتىن زاۋىت قۇرىلىسىن سالۋ بويىنشا, ەكىنشىسى, «مەرريس اسسەت مەنەدجمەنت» كومپانياسىمەن تۇرعىن ءۇي جانە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ينفراقۇرىلىمدارىن جاڭعىرتۋ مەن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ەكىجاقتى ارىپتەستىك بايلانىس ورناتۋ بولىپ تابىلادى.
فورۋم اياسىندا وتكەن كۇرىش جانە ەت-مال شارۋاشىلىعى سەكتسيالىق وتىرىسىندا ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق عىلىمي جانە بيزنەس-ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى باياندامالار جاسادى.
«قازاگروونىم» اق وكىلى انەس باققوجاەۆ «ەت جانە مال شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋى مەن كەلەشەگى» جايلى بايانداماسىندا بورداقى ەت ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتقا شىعۋى جايلى جاعىمدى جاڭالىعىمەن ءبولىستى. اتاپ ايتساق, ورال, سەمەي, اقتوبە وبلىستارىنىڭ ەت باعىتىنداعى مال شارۋاشىلىقتارى كورشىلەس رەسەيگە ءوز ونىمدەرىن شىعارىپ جاتىر. «قازاگروونىم» اكتسيونەرلىك قوعامىمەن ەكىجاقتى ساۋدا-ساتتىق مامىلەگە وتىرعان ولار ءتيىمدى باعامەن ەت ونىمدەرىن ۇدايى تۇردە سىرتقا شىعارماقشى. سونداي-اق, انەس احات ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, مال تەرىسى مەن ءجۇنىن دە پايداعا جاراتىپ ەكسپورتقا شىعارۋ ماقساتىندا يران مەملەكەتىمەن كەلىسىمگە كەلگەن. مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن جەكە قوجالىقتاردى بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋگە شاقىرعان ول شارۋالارعا ەشقانداي كەدەرگى بولمايتىنىن جەتكىزدى.
«وڭتۇستىك-باتىس عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نۇريدين الىباەۆ ەت باعىتىنداعى شارۋاشىلىقتاردا كەزدەسەتىن كەدەرگىلەر مەن ونى شەشۋ جولدارىنا قاتىستى ءوز ۇستانىمىن ايتىپ ءوتتى. سونداي-اق, ينستيتۋت زەرتحاناسىندا كۇردەلى شاعىستىرۋ ناتيجەسىندە پايدا بولعان جاڭا ەلتىرىلى-ەتتى «ورداباسى» قوي تۇقىمىمەن تانىستىردى.
«قازاق كۇرىش عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» ديرەكتورى سەرىكباي ومىرزاقوۆ قولدانىستاعى كۇرىش سورتتارى مەن جاڭا بۋداندى تۇقىمداردىڭ ەرەكشەلىكتەرىمەن تانىستىرىپ وتسە, «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق قىزىلوردا وبلىستىق فيليالى ديرەكتورى ساكەن ابەنوۆ وبلىس كولەمىندە بەرىلىپ جاتقان قارجى جوبالارىمەن تانىستىرىپ, شارۋا قوجالىقتارىنا ءتيىمدى ۇسىنىسپەن بەرىلەتىن نەسيەنى الۋعا شاقىردى.
شارا سوڭىندا ەكىجاقتى كەلىسىم نەگىزىندە «قازاگروقارجى» اق پەن «بايقوڭىر» «اگروحولدينگى» سەرىكتەستىگى 2 ميلليارد 300 مىڭ تەڭگە قارجىعا مەموراندۋمعا وتىردى. «سپ ازوۆارالاگروماش» جشس جانە «قازاگروقارجى» اكتسيونەرلىك قوعامى اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسىن جەرگىلىكتى جەردە قۇراستىرۋ ماقساتىندا كەلىسىمشارتقا قول قويدى.
فورۋمنىڭ ەكىنشى كۇنگى جۇمىسى بايقوڭىر قالاسىندا جالعاستى. جيىنعا كەلگەن قوناقتار الدىمەن عارىش ايلاعىنا ساياحات جاسادى. مۇراجايدى, ۇشۋ الاڭدارىن تاماشالادى. سونان سوڭ بايقوڭىردىڭ تۋريستىك ورتالىققا اينالۋىنا قاتىستى ماسەلەنى تالقىلادى. عارىش ايلاعىنا تيەسىلى ايماقتىڭ ءوزى گوللانديا سەكىلدى مەملەكەتتىڭ جەرىنەن ۇلكەن ەكەن. وسىنىڭ وزىنەن-اق ادامزاتتىڭ العاش عارىشقا ساپار جاساعان جەرىنەن تۋريستەرگە قىزىقتى ورىنداردىڭ كوپتەپ تابىلاتىنى بەلگىلى بولسا كەرەك. ەڭ باستىسى, تۋريستەر كەيبىر مەملەكەتتەگىدەي عارىش قۇرىلعىلارىن ماكەت ارقىلى تاماشالامايدى. مۇندا ءبارىن ءوز كوزىمەن كورىپ, وتكەن تاريح پەن بۇگىنگى كۇننىڭ كەرەمەتتەرىن سەزىنە الادى. بۇگىندە بايقوڭىرعا جىلىنا مىڭنان اسا تۋريست كەلەدى ەكەن. ارينە, بۇل وتە از. جيىن كەزىندە وسى ساندى ەداۋىر ارتتىرۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلدى. ال ول ءۇشىن بايقوڭىردا بارلىق جاعداي بار. كەزىندە اسكەريلەر پايدالانعان كوپتەگەن عيماراتتار بوساپ قالدى. وسى بوس عيماراتتاردا قوناقۇي, ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىن اشۋعا بولادى. سونىمەن قاتار, قالادا ەكى اۋەجاي بار. ولاردىڭ شەتەلدەن كەلگەن قوناقتاردى كۇتىپ, شىعارىپ سالۋعا تولىق مۇمكىندىكتەرى بار. رەسەيلىك جانە قازاقستاندىق مامانداردىڭ ويى ءبىر جەردەن توعىستى. ەكى تاراپتا بايقوڭىر قالاسىن دامىتىپ, بولاشاقتا تۋريستىك الەۋەتى مول ايماققا اينالدىرۋعا بولاتىنىن ءبىلىپ ءباتۋالاستى.
سونىمەن, ينۆەستفورۋم ءوز مارەسىنە جەتتى. ايتىلعان ءىستىڭ ءبارى ناتيجەلى بولۋى زاڭدى ەمەس. باستىسى, ايماقتىڭ مەتاللۋرگيالىق كلاستەرىنە جان كىرىپ, بايقوڭىر الەمدىك دەڭگەيدەگى تۋريستىك ورتالىققا اينالسا, وندا فورۋم جۇمىسىنىڭ ءساتتى بولعانى. ال ءبىز وسى ماسەلەلەردىڭ ناقتى ورىندالاتىنىنا سەنەمىز.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.