امەريكادا دا ناۋقاستار سانى ارتىپ وتىر

بۇعان دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى مەن مەملەكەت باسشى­لارى دا الاڭداپ وتىر. دەگەن­مەن زەرتتەۋشىلەر اراسىندا جاع­دايدى ءوز ەركىمەن جىبەرۋ كەرەك دەگەن دە پىكىر كەزدەسەدى. بىرنە­شە كۇن بۇرىن ءباسپاسوز ءماسلي­حاتىندا ددۇ باسشىسى تەدروس گەبرەيسۋس امەريكا مەن ەۋروپادا ىندەتتىڭ قايتا بەلەڭ العانىن ايتىپ, مەملەكەت باسشىلارىن كۇرەستە جەڭىسكە جەتكەن ەلدەردەن ۇلگى الۋعا شاقىردى. ىندەتپەن كۇرەستە باستى قارۋ ازىرگە كەشەندى شارالار عانا ەكەنىن تاعى دا ەسكەرتتى. 2020 جىلى ادام­زات­تىڭ تىرشىلىگىن تۇبەگەيلى وزگەرت­كەن بۇل جاعدايدىڭ ءالى دە تولىق زەرت­تەلىپ بىتپەگەنى بەلگىلى. ددۇ باس­شى­سى­نىڭ مالىمدەمەسى دە ناقتى عىلى­مي ناتيجەلەر جوق بولعان­دىق­تان تاجىريبە جۇرگىزىپ جاپا شەك­كەنشە, تەكسەرىلگەن شارالارمەن قورعانا تۇرۋعا تۋرا كەلەدى دەگەنگە سايادى.

كەيبىر زەرتتەۋشىلەر جاقىندا «ۇجىم­دىق يممۋنيتەت» تاقىرى­بىن قايتا قوزعاي باستادى. ول بويىن­شا وقۋ ورىندارى, بيزنەس جانە وزگە دە ءون­دى­رىس ورىندارى تولى­­عى­مەن اشىلىپ, ۆيرۋستىڭ ەر­كىن جا­يىلۋىنا جاع­داي جاسالادى. ەگدە جاستاعى تۇر­عى­ندار مەن دەن­ساۋلىعى ناشار ادام­دار عانا قور­ع­الىپ, قالعاندارى ىن­دەت جۇقتى­رىپ, تەز جازىلىپ كەتۋى كە­رەك. بۇل تۇجىرىمدى قولدايتىن ما­­مان­­دار وسىلايشا ۇجىمدىق يم­مۋ­­نيتەت قالىپتاسادى دەگەن پىكىردە.

الايدا مامانداردىڭ كوپشىلىگى بۇل قادام ودان دا كوپ ادامنىڭ ۆيرۋس جۇقتىرىپ, ءولىم سانىنىڭ كۇرت وسۋىنە الىپ كەلەتىنىن العا تار­تادى. ددۇ باسشىسى دا بۇل پىكىر­گە قارسى شىعىپ, ونى ءتىپتى ەتي­كاعا جاتپايدى دەپ سىنادى. ۇجىم­­­دىق يممۋنيتەت ۇعىمى ۆاك­تسي­­­نا سالىنعاننان كەيىن پايدا بو­لات­ىنىن ايتادى. ماسەلەن, قوعام­­دا قىزىل­شاعا قارسى يممۋنيتەت پاي­دا بولۋى ءۇشىن حالىقتىڭ 95 پايى­زى ۆاكتسينا الۋى كەرەك, سوندا قال­عان 5 پايىزىنا ىندەت جۇق­پاي­دى. سول سەبەپتى ۇجىمدىق يم­مۋ­­ني­تەتكە ۆيرۋستى ەركىنە جىبەرۋ ەمەس, تەك ۆاكتسينا سالۋ ارقىلى جەتۋگە بولادى.

اقش ۇكىمەتى وسى ۇجىمدىق يممۋ­نيتەت تەورياسىن قولداپ, اق ءۇي ۆيرۋستى باقىلاۋسىز قالدىر­دى دەگەن پىكىر ايتىلۋدا. ەلدە ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى 8 ميل­ليونعا جۋىقتادى, ال وتكەن اپتا­نىڭ وزىندە 6 مىڭعا جۋىق ادام قاي­تىس بولعان. بىرنەشە اپتا قاتارى­نان ناۋقاستار سانى ۇزدىكسىز ءوسىپ كەلەدى. ارينە جاعداي شىلدە-تامىز ايلارىنداعىداي ۋشىعا قويماعانىمەن, ۆيرۋس جۇقتىرعان 40 مىڭنان استام ادام كۇندەلىكتى انىق­تالۋدا. ماماندار بۇل قۇ­بىلىستىڭ ناقتى سەبەبىن ايتا الماي وتىر. دەگەنمەن اۋرۋ­لاردى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ورتالىقتارى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ 2 تامىز بەن 5 قىركۇيەك ارالى­عىندا تىركەلگەن جاعدايلار بويىن­شا 18-22 جاس ارالىعىنداعى ناۋ­قاستاردىڭ 55 پايىزعا ارتقانىن انىقتاعان. بۇل ىندەتتىڭ تارالۋىنا وقۋ ورىندارىنىڭ اشىلۋى سەبەپ بولۋى مۇمكىن ەكەنىن بىلدىرسە كەرەك. ودان بولەك اۋا رايىنىڭ سالقىنداۋى دا اسەر ەتۋى مۇمكىن.

جاقىندا اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ پەن ونىڭ جۇبايى­نىڭ جانە وزگە دە شەنەۋنىكتەردىڭ ىندەت جۇقتىرعانى بەلگىلى. كەمىندە 11 ادامنىڭ ۆيرۋس جۇقتىرۋىنا سەبەپ بولعان باسقوسۋدى ۇيىمداس­تىر­عانى ءۇشىن اق ءۇيدىڭ باسى داۋعا قالعان-دى. ەلدە اتىشۋلى جيىنمەن بايلانىستى ۆيرۋس جۇق­تىرعاندار سانى ءالى دە ارتىپ كەلەدى. دەگەنمەن اۋرۋحانادان شىققان ترامپ سايلاۋالدى ناۋقا­نىنا بەلسەنە كىرىسىپ كەتتى. پرەزي­دەنتتىڭ ىندەتتەن تولىق ايىعىپ-ايىقپاعانى كوپشىلىكتى ءالى دە الاڭداتاتىنى ءسوزسىز. ۆيرۋستىڭ قاۋىپسىزدىك شارالارىنا قۇلاق اسپاي ەركىنسىپ كەتكەن اقش پرەزيدەنتىنە جۇققانى تالايدى ويلاندىرىپ تاستادى.

اقش-تىڭ سولتۇستىكتەگى كور­شىسى كانادادا ىندەت كەي وڭىرلەر­دە عانا ءورشىپ تۇر. ەل ۇكىمەتى جال­پىۇلتتىق قاتاڭ شارالاردى ەنگىزبەيتىنىن مالىمدەگەن. تەك ۆيرۋستىڭ وشاعىنا اينالعان «قىزىل ايماقتاعى» مەكەندەر عانا باستى نازاردا بولادى. دەگەنمەن رەسمي تۇلعالار ماسكا تاعۋدان باس تارتقان تۇرعىندارعا قاۋىپتىڭ جاقىن ەكەنىن ايتىپ, قاۋىپسىزدىك شارالارىن ۇستانۋعا شاقىرىپ كەلەدى. ەل حالقىن الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى دا قارقىندى تۇردە جۇزەگە اسىپ جاتىر. كانادادا ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى 189 مىڭ ادامنان استى, ال قايتىس بولعان­دار سانى 8 مىڭعا جۋىق. قاتاڭ شارالار تەك باقىلاۋعا الىنعان ىندەت وشاقتارىنا عانا قاتىستى بولادى.

ال لاتىن امەريكاسى ىن­دەت­تىڭ قۇرساۋىندا قالعانى بەلگىلى. قۇرلىقتاعى ەلدەر كورو­نا­ۆيرۋس ەڭ كوپ تاراعان مەملە­كەت­­تەر­دىڭ وندىعىنا ەنگەن. ماسە­لەن, برازيليانىڭ وزىندە 5 ملن-نان استام ناۋقاس انىقتال­عان. اي­ماقتاعى كەدەيلىك سەكىل­دى الەۋ­مەتتىك ماسەلەلەر كۇن­نەن-كۇنگە ۋشىعىپ بارادى. چيلي زەرت­تەۋشىلەرى بولسا ەل ايماق­تارى­نىڭ بىرىندە ۆيرۋستىڭ مۋتا­تسيالانعان ءتۇرى تاراپ جاتۋى مۇمكىن دەپ دابىل قاعۋدا. ەل حالقىنىڭ 1 پا­يىزى عانا ءومىر سۇرەتىن وڭتۇستىك ايماقتا ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى ەلدە تىركەلگەن جاعدايدىڭ 20 پا­يىزىن قۇراپ وتىر. ال ارگەنتينادا ەلدەگى قيىن جاعدايعا قاراماستان ۇكىمەتكە قارسى شەرۋگە مىڭداعان ادام شىعىپ جاتىر. حالىقتىڭ نارازىلىعىن تۋدىرعان ماسەلەلەر شاش ەتەكتەن. كوپشىلىگى ۇكىمەتتىڭ داعدارىستى ەڭسەرۋ بو­يىن­شا ارە­كەتىن قۇپتامايدى. ال ەلدە ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى 1 ميل­ليون­عا جاقىنداپ كەلەدى. لا­تىن امەريكاسىنداعى جاعداي­دى ىن­دەتتەن بولەك, بىرقاتار الەۋ­مەت­تىك ماسەلەلەر دە قيىنداتىپ تۇر.    

ۆاكتسيناعا كەلەتىن بولساق, سىناق­تىڭ 3-كەزەڭىنە وتكەن حالىق­ارا­لىق ءىرى جوبالاردىڭ ەكەۋى ۋاقىت­شا تاجى­ريبەنى توقتاتتى. وكس­فورد ۋنيۆەر­سيتەتى مەن AstraZeneca فارما­تسەۆ­تيكالىق كومپانيا­سى­نىڭ سىناق­تى توقتاتا تۇرۋ تۋرالى حا­بارى­نان ءبىر ايدان كەيىن وسى دۇيسەن­بىدە Johnson&Johnson كومپا­نياسى دا ۆاكتسينا سىناعىن ۋاقىت­شا توقتاتۋ تۋرالى شەشىمىن جاريا­لادى. ەكى جاعدايدا دا ۆولون­تەر­لەردىڭ بىرىندە پايدا بولعان «كۇت­پەگەن بەلگىسىز اۋرۋ» سەبەپ بولعان. زەرتتەۋشىلەر ءمان-جايدى انىقتاپ جاتىر دەگەننەن باسقا اق­پارات بەرىلمەي وتىر. بۇل ىن­دەتتى زەرتتەۋدى ءارى قاراي جالعاس­تىرۋ كەرەك ەكەنىن جانە وزگە ۆاكتسينا­لاردىڭ مۇقيات تەكسەرىلۋى كەرەكتىگىن كورسەتىپ وتىر.