1933 جىلدىڭ كۇزىندە ورىنباي مەن ورىنكۇل تۇرىمبەتوۆتەر وتباسىنا ون ەكىنشى بولىپ ۇل بالا دۇنيەگە كەلدى. بۇرىنعى بالالارى شەتىنەن شەتىنەي بەرگەندىكتەن ونىڭ ەسىمىن اتا-اناسى تۇرماحان دەپ قويىپتى. ايتسە دە, ءومىردىڭ قۋانىشى مەن قايعىسى قاتار جۇرەتىنى بار. ورىنباي بالاسىن قۇمارى قانىپ يىسكەپ, اكەلىك ءسوزىن ايتىپ ۇلگەرمەي جاتىپ-اق 1937 جىلعى قاندى رەپرەسسيانىڭ قۇربانى بولىپ كەتە باردى.
تۇرماحان 1950 جىلى ورتا مەكتەپتى ارىس قالاسىندا ءبىتىرىپ, الماتى مەديتسينا ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستى. كۇندىز وقۋدا بولسا, تۇندە ۆاگوندارعا جۇك تيەدى, جۇك ءتۇسىردى. 1956 جىلى ارىس اۋدانىنىڭ اۋرۋحاناسىنا جولداما الدى. ءوز ماقساتىنا قۇلشىنا ۇمتىلعان جاس مامان از ۋاقىتتىڭ ىشىندە تاجىريبەلى ءارى قادىرلى دارىگەر بولا باستادى.
1933 جىلدىڭ كۇزىندە ورىنباي مەن ورىنكۇل تۇرىمبەتوۆتەر وتباسىنا ون ەكىنشى بولىپ ۇل بالا دۇنيەگە كەلدى. بۇرىنعى بالالارى شەتىنەن شەتىنەي بەرگەندىكتەن ونىڭ ەسىمىن اتا-اناسى تۇرماحان دەپ قويىپتى. ايتسە دە, ءومىردىڭ قۋانىشى مەن قايعىسى قاتار جۇرەتىنى بار. ورىنباي بالاسىن قۇمارى قانىپ يىسكەپ, اكەلىك ءسوزىن ايتىپ ۇلگەرمەي جاتىپ-اق 1937 جىلعى قاندى رەپرەسسيانىڭ قۇربانى بولىپ كەتە باردى.
تۇرماحان 1950 جىلى ورتا مەكتەپتى ارىس قالاسىندا ءبىتىرىپ, الماتى مەديتسينا ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستى. كۇندىز وقۋدا بولسا, تۇندە ۆاگوندارعا جۇك تيەدى, جۇك ءتۇسىردى. 1956 جىلى ارىس اۋدانىنىڭ اۋرۋحاناسىنا جولداما الدى. ءوز ماقساتىنا قۇلشىنا ۇمتىلعان جاس مامان از ۋاقىتتىڭ ىشىندە تاجىريبەلى ءارى قادىرلى دارىگەر بولا باستادى. 1959-1961 جىلدار ارالىعىندا ماسكەۋ قالاسىندا حيرۋرگيا بويىنشا كلينيكالىق ورديناتۋرانى اياقتاپ, ودان ءارى شىمكەنت قالاسىنىڭ №6 اۋرۋحاناسىندا حيرۋرگيا بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولدى. كۇيىكتەن ادام ءولىمىن ازايتۋ ءۇشىن بىرنەشە رەت تاجىريبە جاسادى, ناۋقاستارعا سونىڭ نەگىزىندە قان قۇيىپ جوعارى ناتيجەگە قول جەتكىزدى جانە وسى سالا بويىنشا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. 1965 جىلى شىمكەنتتە فوسفور زاۋىتى ىسكە قوسىلعان سوڭ, ونىڭ كەيبىر ونىمدەرىنىڭ ادام اعزاسىنا تەرىس اسەرى انىقتالا باستادى. ول وسى سالا بويىنشا عىلىمي جۇمىس ىستەۋدى ماقسات تۇتتى. ورديناتۋرادا وقىپ جۇرگەن كەزىندە باروكامەرانى ەمدەۋدەگى قولدانىسى تۋرالى شەتەلدىك عىلىمي ماقالانى جادىندا ۇستاعانى قاجەتتىلىككە جارادى.
نە كەرەك, دارىگەرلەر مەن ينجەنەرلەردەن قۇرالعان ونىڭ پىكىرلەس توبى 1973 جىلى «شىمكەنت-مت» كوپ ورىندى اۋا-وتتەگى باروكامەراسىن پايدالانۋعا دايارلادى. تۇرماحان اعا عىلىمي جۇمىستىڭ دا ۇدەسىنەن شىعۋعا تالپىنىپ, بىرنەشە تاجىريبەنىڭ ۇيىتقىسى بولا ءبىلدى. فوسفورشىلاردىڭ دەنساۋلىعىن تۇزەتۋگە اتسالىستى, «ارىس-مت» وپەراتسيالىق-تەراپيالىق باروكەشەنىنىڭ جۇمىسىن اياقتادى. ءبىرىنشى رەت ءبىزدىڭ ەلدە اۋىر ناۋقاسى بار ەكىقابات ايەلدەر قاۋىپ-قاتەرسىز باروكامەرا ىشىندە بوسانىپ, كەيبىرەۋلەرىنە «كەسار سىزىعى» بويىنشا وپەراتسيا جاسالىندى. وبلىستاعى انا ءولىمى كورسەتكىشىن تومەندەتۋ ماقساتىندا ارنايى جۇكتى ايەلدەرگە ارنالعان بولىمشە اشىپ, ۇلكەن جەتىستىككە جەتتى.
1978 جىلى جىلجىمالى كولىكتىك «قازاقستان-مت» باروكامەراسى دۇنيەگە كەلدى. ول كەڭەس وداعى بويىنشا ءبىرىنشى بولىپ, ماسكەۋدەگى 1985 جىلى وتكەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كورمەدە ارنايى ديپلوممەن ماراپاتتالدى جانە ۇلگى رەتىندە سونداعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا قالدىرىلدى.
ال ەندى ەمدەۋ, شىعارماشىلىق, ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنىڭ دەرەكتەرىنە نازار اۋداراتىن بولساق, 1980 جىلى باروكامەرالاردىڭ قايتا كونسترۋكتسياسىن جاساۋ, 1984 جىلى باروكامەرالاردىڭ مودەرنيزاتسياسى جانە باروورتالىقتىڭ اشىلۋى, «ارىس-مت» باروكەشەنىنىڭ ىسكە قوسىلۋى, 1986 جىلى ءوز كۇشىمەن اۆياتسيالىق باروكامەرانىڭ جوباسىن جاساۋ, قۇرىلۋى جانە سىناقتىڭ ءساتتى اياقتالۋى ۇلكەن جەتىستىك بولدى.
باروورتالىقتىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن مەديتسينا سالاسىنان قارجى قاراستىرىلماسا دا, ول بىرنەشە ءوندىرىس, قۇرىلىس جانە باسقا شارۋاشىلىق باسشىلارىن جيناي وتىرىپ, قوعامدىق نەگىزدە قارجىلاندىرۋ جولىن قاراستىرىپ وتىردى. «ارىس-مت» باروكەشەنىن قۇرۋعا 47 قۇرىلىس, عىلىمي-زەرتتەۋ, جوبالاۋ ينستيتۋتتارى اتسالىستى. ان-2 ۇشاعىنا ورنالاستىرعان اۆياتسيالىق باروكامەراسى وبلىس ورتالىعىنان شالعايدا جاتقان اۋدانداردىڭ تۇرعىندارىنا تالاي رەت جاردەم كورسەتتى. جىلجىمالى كولىكتىك «قازاقستان-مت» باروكامەراسى ماسكەۋدەگى بۇكىلوداقتىق حالىق شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرىنىڭ كورمەسىنە دە قاتىسىپ, رەسەيدە پايدالانۋ ءۇشىن قالدىرىلدى. ارينە, وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە اتقارۋشى بيلىك تاراپىنان بۇل جاسالىنعان جۇمىستارعا قولداۋ بولعانى جاقسى اسەرىن تيگىزدى.
ت. ورىنباەۆ ەڭبەك جولىن ابىرويلى باستاپ, ونى جەمىستى جۇرگىزگەنى ءۇشىن لەنين وردەنىمەن, «دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالىپ, رەسپۋبليكانىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءدارىگەرى اتاعىن يەلەندى. شىمكەنت قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاندى. تىنىمسىز ادامنىڭ جۇرەگى ايانۋدى بىلمەي, كوپ قايعى قاسىرەتتى كورسە دە, قۋانىش پەن ماحابباتتى, سۇيىسپەنشىلىك پەن دوستىقتى سىيدىرا ءبىلدى. بالكىم, كەزدەيسوقتىق دەپ ايتۋعا بولاتىن شىعار, ءومىرىن مەديتسيناعا ارناعان جان 2001 جىلعى 16 ماۋسىمدا, ءدال مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءتول مەرەكەسى كۇنى كوز جۇمدى. باروورتالىققا جانە شىمكەنت قالاسىنىڭ ءبىر كوشەسىنە ۇستازدىڭ ەسىمى بەرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا ول كىسىنىڭ شاكىرتتەرى ورتالىقتىڭ جۇمىسىن ودان ءارى جۇرگىزۋدە.
وتاندىق مەديتسيناعا قوسقان سۇبەلى ەڭبەگى ءۇشىن ورتالىقتىڭ جانىنان ت.ورىنباەۆقا ارنالعان مۇراجاي بولمەسىن اشىپ, جوعارى مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىندا ۇزدىك وقيتىن ستۋدەنتتەرگە عالىمنىڭ اتىنداعى شاكىرتاقى تاعايىنداۋ ۋاقىتى جەتكەن سياقتى. بۇل ورايدا ءبىراز ءىستى قولعا الدىق. دەگەنمەن, مۇنداي ساۋاپتى ىسكە كوپ بولىپ جۇمىلعانىمىز ورىندى بولار ەدى.
يكرام تولەەۆ,
ت. ورىنباەۆ اتىنداعى وبلىستىق جوعارى قىسىمدى وتتەگىمەن ەمدەۋ ورتالىعىنىڭ باس دارىگەرى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.
شىمكەنت.