«وۆ», «ەۆ», «ين»-دەردى ءبىرىنشى الىپ تاستاعاندار اتى مەن تەگىنىڭ ايتۋعا يكەمدى, اراب نە پارسى اتاقتى عۇلامالارىنىڭ اتتارىنا ۇندەستىگى بولاتىن. ال ونداي ۇندەستىگى جوقتار نە ىستەمەك؟ بىرەن-ساران اتاقتى وتانداستارىمىزدان باسقالارىنىڭ اتى-جوندەرى باياعى قاز قالپىندا قالا بەردى. «قازىرگى قازاق فاميليالارى ەكى ءتۇرلى تۇلعادا كەزدەسەدى. ونىڭ باسىم كوپشىلىگى ورىس تىلىندەگى فاميليالىق جۇرناقتار (-وۆ,-ەۆ,-وۆا,-ەۆا,-ين,-ينا) ارقىلى جازىلىپ قالىپتاسقان. ال ەكىنشى ءتۇرى ۇلى ءسوزىنىڭ قوسىلۋى ارقىلى جاسالعان. بۇل وتە ءونىمسىز ءتاسىل. ويتكەنى « ۇلى» ءسوزى ارقىلى جاسالعان فاميليالار, بىرىنشىدەن, وتە ساناۋلى, تىم سيرەك كەزدەسەتىن بولسا, ەكىنشىدەن, ولار فورماسى جاعىنان فاميليادان گورى اكە اتىنا بەيىم تۇرادى. سوندىقتان بۇلار «جارتىلاي» فاميليا قىزمەتىن اتقارادى» (تەلقوجا جانۇزاقوۆ. قازاق ەسىمدەرىنىڭ تاريحى(لينگۆيستيكالىق جانە تاريحي-ەتنوگرافيالىق تالداۋ), «عىلىم» باسپاسى, الماتى, 1971, 97-بەت).
قالىڭ جۇرت ءۇشىن اتا-تەگىنىڭ جازىلۋىن «بوداندىق شارتتى تاڭبادان» ارىلۋعا باعىتتالعان تالپىنۋ – وزگەرتۋ جاپپاي ءۇردىس, ۇلكەن ناۋقانعا اينالماۋى, وكىنىشكە قاراي, «بەتكەۇستار» ۇلگىنىڭ بولماعاندىعى – وتانشىل ازاماتتارىمىزدىڭ قول-اياقتارىن بايلاعانى ايان. ويتكەنى بۇل قۇبىلىس «بىرتەكتەس» جۇيەلەنگەن زاڭدىلىققا باعىندىرىلمادى. بىرەۋلەر اكەسىنىڭ ەسىمىنەن كەيىن « ۇلى», «تەگى» دەگەن تىركەستەردى قوسىپ جازدى, ال باسقالارى ەشتەڭە قوسپاي «ين», «ەۆ», «وۆ»-تاردى الىپ تاستاپ كەلتە كۇيىندە قالدىردى. اتا-تەگىن «وۆ,», «ەۆ», ين» -سىز قالدىرعاندار ءوز ەسىمى مەن اكەسىنىڭ اتىن ايىرۋ, ايەل نە ەر ازاماتتى اجىراتۋ جونىندە قيىندىقتار تۋدىردى. قالىڭ ەل داعدارىستا قالدى. بىرجاقتى, قاي ۇلت ەكەنىن اتويلاتىپ تۇراتىن ارميانداردىڭ (مىسالى, گاسپاريان, يشتويان, كاراپەتيان), نەمەسە گرۋزيندەردىڭ (گوگابەريدزە, يۆانيشۆيلي, كاۆتارادزە) فاميليالارىنىڭ نۇسقاسىنداي, قازاقي تەگىمىزدى بىردەن ايدان ايقىن انىقتاتاتىن ءبىرىنشى بەلگى رەتىندە اتا-تەگىمىزدىڭ اتاۋىنا قوسىلاتىن جالعاستىڭ تابىلماعانى نامىسقا ۇرىپ تۇر. سانى از بولسا دا, دۇنيە جۇزىنە كەڭ تاراعان ارميان حالقىنىڭ تۇلەكتەرى: «ناس مالو, نو مى ارميانە» ء(بىز ازبىز, بىراق ءبىز ارميانبىز) دەپ وزدەرىن ماقتان تۇتاتىندارىنىڭ ءبىر سەبەبى, باستارى ءار ەلدە بىتىراپ جۇرسە دە, «يان» جالعاسى ولاردى بەرىك تۇتاستىرىپ تۇرعانىنا كۇمان كەلتىرۋگە بولمايدى. ولار قايدا جۇرسە دە, نە قيلى قيىندىقتاردى كورسە دە ءبىر-ءبىرىن تاۋىپ الۋعا تۇنگى تەڭىزدەگى اۋدەم جەردەن كورىنەتىن مۇناراشام ءتارىزدى «پارول» (شارتتى بەلگىسى) – وسى «يان» جۇرناعى بولاتىنى ءسوز جوق. ال بىزدەر ءۇشىن, بۇل تۇرعىدا كۇتكەن ۇمىتتەر بەكەر بولعانى وكىنىشتى. بىراق قازاقتىڭ باسىن توعىستىراتىن بەلگى رەتىندە اتا-تەگىن بىرقالىپتا, بىرتەكتىلىك تاسىلىمەن جازۋ اۋاداي قاجەت بولىپ تۇرعانى ايقىن. اتالعان قيىندىقتاردان ارىلىپ, قازاقيلىعىمىز نىعىزدالىپ, عاسىرلار بويى جالعاسىن تاباتىن اتا-باباسىنىڭ تەگى (فاميلياسى) جانە اكەسىنىڭ دە اتىن ساقتاۋ ءۇشىن مىناداي ۇلگى ءجون بولار دەگەن ويدامىن: مىسالى, اسقار سارسەن ۇلى جۇمابايتەگى. بۇل ءتاسىل باستى قويىلاتىن: «كىمنەن جارالدىڭ؟ كىمنەن تارالدىڭ؟ اتا-تەگىڭ كىم؟» – دەگەن سۇراقتارعا قىسقاشا دا تياناقتى جاۋاپ بەرىپ تۇر. ورىستىڭ فاميليالارىنداعى يۆان-«وۆ», سەرەگ-«ين», كيسەل-«ەۆ» – جالعاستار دا وسىنداي سۇراقتاردان (چەي بۋدەش؟ – كىمنەنسىڭ, قايدانسىڭ؟) جاۋاپ رەتىندە تۋىنداعان. اتالعان ءتاسىلدىڭ باسقا دا ۇتىمدى تۇستارىن بىلاي قويعاندا, كىم دە كىم ارداقتى, ەلدىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن, حالىقتىڭ اۋزىنان تۇسپەيتىن اتا-باباسىنىڭ اتى (فاميلياسى) قالىس قالمايدى. ەڭ باستىسى – قازاقيلىعىمىزدى ايداي ايقىنداپ تۇرعان بۇل ءتاسىل – وڭاي دا يكەمدى, ەشكىمنىڭ ارتىق باسى دا قاتپايدى: ءجون-جوسىقسىز امالداردان دا ارىلامىز. وسى جول ءپاتريوتيزمدى شىنايى شىڭداتاتىندىعى, انا تىلىمىزگە دە بەت بۇراتىنداردى ارتتىراتىندىعى داۋسىز. ارينە بۇل ۇسىنىسقا قارسى بولاتىنداردىڭ تابىلاتىنىنا كۇمانىم جوق. بىراق نە جاڭالىق بولسىن ۋاقىت وتە, قالىپتاسا كەلە, ۇيرەنشىكتى بولىپ كەتەتىنىن تاريحي كوپ مىسالدار ايعاقتايدى. ۇلى اباي ايتقانداي قازاق: «...دۇنيەدە ەشبىر قىزىقتى نارسە بار دەپ ويلامايدى, ويلاسا دا بۇرىلا المايدى, ءسوز ايتساڭ, تۇگەل تىڭداپ تۇرا المايدى, نە كوڭىلى, نە كوزى الاڭداپ تۇرادى» (اباي. قارا ءسوز. پوەمالار., ەل, الماتى, 1993, 111 بەت). ارينە كورەگەن اقىن ايتقان زاماننان دا ءبىر عاسىر ءوتتى. سىرت دۇنيە عالامات وزگەردى, ال سانامىز وزگەرىپ, جەتىلدى مە؟!
وسى ۇسىنىسىمدى ءتىل ماماندارى مەن قالىڭ قازاق جۇرتتىڭ تالقىسىنا ۇسىنعاندى ءجون كورىپ وتىرمىن.
نە دەگەندە, اتالمىش تىعىرىقتان وڭتايلى شىعۋىمىز ابزال, اعايىن.
ناقىپبەك سادۋاقاسوۆ,
زاڭگەر-پۋبليتسيست