قازىنا قارجىسىنىڭ مۇمكىندىگى سارالاندى

وتىرىستا قارجى ءمينيسترىنىڭ مىندە­تىن اتقارۋشى تاتيانا ساۆەلەۆا 2019 جىلى ءىجو ءوسىمى 4,5 پايىزدى قۇرا­عا­نىن, ونى ءوندىرىستىڭ دامۋى, ينۆەس­تيتسيا­لىق جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىمەن بايلانىستىردى. «ۇلتتىق قورعا جالپى 4,5 ترلن تەڭگە ءتۇستى. 2019 جىلدىڭ اياعىنا قاراي قوردىڭ اكتيۆ­تەرى 27,5 ترلن تەڭگەگە تەڭەستى. بيۋدجەتتىڭ باسىمدىققا يە باعىتتارىن ۇلتتىق قوردىڭ ترانسفەرت­تەرى ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋ قالىپتى جاعدايعا اينالدى. وسىعان بايلانىستى قوردىڭ جيناقتىق قىزمەتىن زاڭنامالىق تۇرعىدا كۇشەيتۋ كوزدەلىپ وتىر», دەدى ۆيتسە-مينيستر. سونىمەن بىرگە ت.ساۆەلەۆا بايانداما بارىسىندا قازاقستان قارىزى قاۋىپسىز شەكتە ەكەنىن مالىمدەدى.

ودان كەيىن ۇلتتىق بانك توراعاسى­نىڭ ورىنباسارى اقىلجان بايماعام­بەتوۆ ەلىمىزدە دەپوزيتتەر 2,5 پايىزعا كوبەيىپ, ال ولاردىڭ دوللارلانۋ دەڭگەيى ءبىر جىلدا 5 پايىزعا دەيىن تومەندەگەنىن مالىمدەدى. «2019 جىلى بانك جۇيەسىندەگى دەپوزيتتەر 2,5 پايىزعا كوبەيىپ, 19 ترلن تەڭگەگە جەتتى. بۇعان قوسا ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى سالىمداردىڭ مولشەرى 13,1 پايىزعا ءوسىپ, 10,8 ترلن تەڭگەنى كورسەتتى. بۇعان تەڭگەمەن بەرىلەتىن ستاۆكالاردىڭ جوعارىلىعى, سونىمەن بىرگە ايىرباس­تاۋ باعامىنىڭ تۇراقتىعىلى سەبەپ بولىپ وتىر. ال شەتەلدىك ۆاليۋتامەن جينالعان دەپوزيت مولشەرى 8,7 پايىزعا ازايىپ, 8,2 ترلن تەڭگەنى كورسەتتى. وسىنىڭ ارقاسىندا دەپوزيتتەردىڭ دوللارلانۋى 43,1 پايىزعا تومەندەدى. ءبىر جىل بۇرىنعى بۇل باعىتتاعى كورسەتكىش 48,4 پايىز ەدى», دەدى ا.بايماعامبەتوۆ.

ودان ءارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ناتاليا گودۋنوۆا ەلىمىزدەگى قارجى سالاسىنداعى بىرقاتار ماسەلە تۋرالى باياندادى. ول ەلدە ازىق-ت ۇلىك ساۋداسىنىڭ وسكەنىن, دەگەن­مەن حالىقتىڭ نەسيەلىك قارىزدارى دا ارتىپ جاتقانىن حابارلادى. «2019 جىلى تۇتىنۋشىلىق نەسيە حالىقتىڭ نومينالدى تابىسىنىڭ وسىمىنەن شامامەن 15 پايىزعا باسىپ وزدى. ال نەسيە الا بەرۋدىڭ سالدارى الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى تۋىنداتادى. مەملەكەت تاراپىنان ايتارلىقتاي كومەكتىڭ بولعانىنا قاراماستان, كەيىنگى بەس جىلدا ەل ەكونوميكاسىنداعى بانك سەكتورىنىڭ ءرولى تومەندەگەن. ءىجو-دەگى ونىڭ اكتيۆتەرى 40 پايىزعا دەيىن ازايدى. 2015 جىلى بۇل كورسەتكىش 60 پايىزعا تەڭ ەدى. ءىجو-مەن ەسەپتەگەندە بانكتەردىڭ قارىز بەرەتىن پورتفەلى ەكى ەسە قىسقاردى. پروبلەمالىق قارىزدار ارتىپ بارادى», دەدى ن.گودۋنوۆا.

سونىمەن قاتار ايماقتارداعى اكىمدىك­تەرمەن بىرگە جالپى قۇنى 52 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 43 جوبانىڭ اياقتالماي تۇرعانى ءمالىم بولدى. ەسەپ كوميتەتىنىڭ اقپاراتىنا ساي, كەيبىر جوبالاردىڭ مەر­زىمى 5 جىلعا سوزىلعان. ال بۇل مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق تيىمدىلىگىنە يە جوبالاردى قار­جىلاندىرۋ تۋرالى تاپسىرماسى­نا قاراما-قايشى. سونىمەن قاتار مەملە­كەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىنداعى جوبالاردىڭ تيىمسىزدىگى دە ءسوز بولدى. ناتاليا گودۋنوۆانىڭ ايتۋىنشا, 1 تەڭ­گەلىك جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 2 تەڭگەدەن الۋعا تۋرا كەلەدى.

ودان كەيىن سەناتورلار نازارىنا پار­لامەنت ءماجىلىسى ماقۇلداعان «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك زاڭناما ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى, اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكسىنىڭ جوباسى ۇسىنىلدى.

كودەكس جوباسى بويىنشا ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ باياندادى. ءمينيستر­دىڭ ايتۋىنشا, ادىلەت مينيستر­لىگى جوعارعى سوتپەن بىرلەسىپ اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكسىنىڭ جوباسىن ازىرلەدى. كودەكس ازاماتتارعا باس­قارۋ­شىلىق شەشىمدەردى قابىلداۋ پرو­تسەسىنە بەلسەندى قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كەپىلدىكتەر جيىنتىعىن بەكىتۋ مەن جوعارى تۇرعان ورگان مەن سوتتا بيلىك ورگاندارى داۋلاردى قاراۋ كەزىندە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن بەلگىلەۋدى ماقسات ەتەدى. كودەكس جوباسىن ۆەنەتسيالىق كوميسسيا, سونداي-اق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى قاراپ, وڭ قورىتىندى بەرگەن. قۇجاتتار ءبىرىنشى تىڭدالىمدا ماقۇلدانىپ, ەكىنشى وقىلىمدا قابىلداندى.

«قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ازامات­تىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىق­تىق كومەك تۋرالى كەلىسىمدى راتي­في­كا­تسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تانىستى­رىلىپ, ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكە­تاەۆ قۇجاتقا قاتىستى بايانداما جاسادى. كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير ۆولكوۆ اتالعان قۇجاتتىڭ ماڭىزدىلىعىن العا تارتا وتىرىپ, ەلىمىزدە يراندىق 523 زاڭدى تۇلعا مەن وكىلدىڭ تىركەلگە­نىن ما­لىم­­دەدى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, يران يسلام رەسپۋبليكاسى – قازاق­ستان­مەن حا­لىق­ارالىق قۇقىقتىق-نورما­تيۆ­تىك بازا قالىپتاستىرعان العاشقى تاياۋ­شى­عىس­تىق مەملەكەت. داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە سەناتورلار زاڭدى قابىلدادى.

كۇن تارتىبىندەگى كەلەسى ماسەلە, «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭ­نا­مالىق اكتىلەرىنە بيزنەس-احۋالدى جاق­سارتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالدى. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ زاڭ جوباسى 4 كودەكس پەن 29 زاڭ­عا وز­گەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەن­گىزۋ­دى كوزدەيتىنىن ايتتى.

زاڭ جوباسىن قابىلداۋ ارقىلى «Doing Business» حالىقارالىق رەيتي­نگى باعالايتىن بيزنەس-احۋالدى جاقسار­تۋ كوزدەلگەن. سونىمەن بىرگە تاۋار نارىق­تارىنداعى باسەكەلەستىك ورتانىڭ جاي-كۇيىن جاقسارتۋ, جارنامانى جەتىلدىرۋ, جەكەشە كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك رەتتەۋ پروتسەسىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ مىندەتى دە بار. سەنات سپيكەرى باس كوميتەتكە زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمعا دايىن­­داۋدى تاپسىرىپ, زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلداندى.

سەنات توراعاسى «اتالعان قۇجات بيز­­نە­س­تىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا, ەلىمىزدىڭ ين­­ۆەس­­تيتسيالىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇم­­كىن­دىك بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەپ تۇيىندەدى.

وتىرىستا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريا ەتتى. ن.ءجۇسىپ, م.باق­تيار­ ۇلى, س.بەكتۇرعانوۆ, س.ەرشوۆ, س.ەڭ­­سەگەنوۆ, ا.قاپباروۆا, د.نوكە­تاەۆا, ن.تورەعاليەۆ ۇكىمەت باسشىسى اس­قار مامينگە «بۋراباي» ۇلتتىق پاركى­نىڭ بۇ­گىنگى ءحالى مەن ەلدەگى تازالىق ماسە­لەسىنە, قايرات قوجامجاروۆ اسكەري قۇرى­لىم­داردىڭ جانار-جاعارماي ساقتايتىن قوي­مالارىنا قاتىستى ساۋالدارىن جولدادى.