ورال قالاسىندا كاپۋستين يار جانە ازعىر پوليگوندارىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايى مەن ەكولوگيالىق زالالىن انىقتايتىن رەسپۋبليكالىق كوميسسيانىڭ كوشپەلى وتىرىسى وتكىزىلدى. وعان قورشاعان ورتانى قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى, اتالمىش كوميسسيانىڭ توراعاسى بەكتاس مۇحامەدجانوۆ توراعالىق ەتتى. وندا كاپۋستين يار جانە ازعىر اسكەري پوليگوندارىنىڭ اسەرى ايماعىنداعى ەكولوگيالىق جاعدايلار جونىندەگى ءماسەلەلەر قارالدى.
ورال قالاسىندا كاپۋستين يار جانە ازعىر پوليگوندارىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايى مەن ەكولوگيالىق زالالىن انىقتايتىن رەسپۋبليكالىق كوميسسيانىڭ كوشپەلى وتىرىسى وتكىزىلدى. وعان قورشاعان ورتانى قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى, اتالمىش كوميسسيانىڭ توراعاسى بەكتاس مۇحامەدجانوۆ توراعالىق ەتتى. وندا كاپۋستين يار جانە ازعىر اسكەري پوليگوندارىنىڭ اسەرى ايماعىنداعى ەكولوگيالىق جاعدايلار جونىندەگى ءماسەلەلەر قارالدى.
اتالعان پوليگوندارعا جاقىن ورنالاسقان وبلىستىڭ اقجايىق, بوكەي ورداسى, جانىبەك, جاڭاقالا, قازتالوۆ جانە قاراتوبە اۋداندارىندا 150 مىڭنان استام حالىق تۇرادى. سىناق الاڭدارىنداعى جارىلىستار مەن اسكەري سىناقتاردىڭ قورشاعان ورتاعا جانە جەرگىلىكتى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتكەنى انىق.
مۇنى انىقتاۋ ماقساتىندا پوليگوندارعا جاقىن ورنالاسقان اۋداندارعا 1994 جىلدان 2005 جىلعا دەيىن 13 عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. سوڭعى رەت 2005 جىلى 6 اۋدانداعى ەكولوگيالىق جاعدايدى انىقتاۋ ءۇشىن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. الايدا ماسەلە تۇپكىلىكتى شەشىمىن تاپقان جوق.
ويتكەنى, اۋدانداردىڭ تۇرعىندارى كەشەندى مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزىلمەدى. سوندىقتان 2008 جىلى ەلباسى وڭىرىمىزگە كەلگەن ساپارىنان كەيىن ۇكىمەتكە وسى اۋدانداردىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن زەرتتەۋ جونىندە بەرگەن تاپسىرماسى بويىنشا قۇرىلعان كوميسسيا وسىنداي كەشەندى تەكسەرىس وتكىزەتىن اۋدانداردى, ولاردىڭ راديۋسىن انىقتاۋى كەرەك. وسى ماقساتتا رەسپۋبليكالىق كوميسسيا ايماقتاردىڭ تۇرعىندارىمەن, باسشىلىعىمەن كەزدەسىپ, ونىڭ قورىتىندىلارىمەن ءتيىستى بيۋدجەتتىك باعدارلامالارعا ەنگىزۋ ءۇشىن قارجىنىڭ مولشەرىن انىقتاپ, ۇكىمەتتىڭ الدىنا ماسەلە ەتىپ قويۋدى كوزدەيدى.
وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك سۇلەيمەننىڭ ايتۋىنشا, جىل سايىن بالا كەزدەن جانە 18 جاسقا دەيىنگى مۇگەدەكتەرگە مەملەكەتتىك جاردەماقىلارعا قوسىمشا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 121,5 ملن. تەڭگە شاماسىندا جاردەماقىلار تولەنۋدە. جاڭاقالادا مەديتسينالىق وڭالتۋ ورتالىعى سالىندى, جىل سايىن وندا 1500-دەي ادام مەديتسينالىق-ساۋىقتىرۋ كومەگىن الۋدا. سوڭعى جىلدارى وسى اۋدانداردىڭ 13 ەلدى مەكەنىنە گاز جەتكىزىلدى, 13 ەلدى مەكەنگە سۋ قۇبىرى تارتىلدى.
چاپاەۆ-جاڭاقالا, ورال-قازتالوۆ باعىتىنداعى جول قۇرىلىستارى باستالدى. سونداي-اق, ول بۇل ايماقتىڭ تۇرعىندارى پوليگون زاردابىنان گورى الەۋمەتتىك دامۋ ماسەلەلەرىنە كوبىرەك الاڭدايتىنىن اتاپ كورسەتتى. ايماقتاردا اۋىز سۋ جەتىسپەيدى. زەرتتەۋ بويىنشا سۋدىڭ ساپاسى ناشارلىعى, قۇرامىندا اۋىر مەتالداردىڭ كوپتىگى انىقتالعان. سۋدىڭ تاپشىلىعىنا بايلانىستى وسى ايماقتاردا حالىقتىڭ, جانۋارلار مەن قۇستاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايلارىنىڭ ناشارلاۋى, جەردىڭ شولگە اينالۋ قاۋپى ارتۋدا. سارىوزەن جانە قاراوزەن وزەندەرىنە ەدىلدەن كوكتەمگى اعىن سۋ الۋ ءۇشىن رەسەي فەدەراتسياسىنا جىل سايىن 820 ميلليون تەڭگە شاماسىندا قاراجات تولەنەدى.
جول ساپاسى دا وتكىر ماسەلەلەردىڭ ءبىرى, وبلىستاعى 517 ەلدى مەكەندەردىڭ 62-سىندە نەمەسە 12%-ىندا قاتتى جامىلعىلى جولدار بولسا, بوكەي ورداسى, قاراتوبە اۋداندارىندا ونداي دا جوق. بۇل ماسەلەلەردىڭ بىرقاتارى وبلىستىق, مەملەكەتتىك سالالىق دامۋ باعدارلامالارىنا ەنگىزىلدى. سەرىك كەنجەتاي ۇلى باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا اسكەري پوليگوننان زارداپ شەككەن ايماقتارعا قاتىستى جوبالاردى ءبىرىنشى كەزەكتە قاراۋدى ۇسىندى.
«نارىن» قوعامدىق قوزعالىسىنىڭ جەتەكشىسى كاكەن كوبەيسىنوۆ سىناق زارداپتارىن انىقتاۋ باعىتىندا ءجۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ جۇمىستارى جايىندا اڭگىمەلەپ, ونىڭ قورىتىندى ماتەريالدارىن رەسپۋبليكالىق كوميسسيا ءتوراعاسىنا تابىس ەتتى. سويلەۋشىلەردىڭ ءبىرقاتارى تابيعاتتا رادياتسيالىق زياندى زاتتاردىڭ 60-70 جىل بويىنا ساقتالۋى مۇمكىن ەمەس دەگەن دە پىكىر ايتتى.
الايدا, بۇل اۋماقتارداعى ادامداردىڭ اۋرۋلىعى, مۇگەدەكتەر سانى مەن بالالار ءولىمىنىڭ كورسەتكىشتەرى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا جوعارى. سولاي بولعانمەن قولدانىستاعى ماتەريالدار كاپۋستين يار, ازعىر يادرولىق سىناق پوليگوندارىنىڭ زياندى اسەرىنىڭ كولەمىن ناقتى انىقتاۋ ءۇشىن جەتكىلىكسىز.
«پوليگوندار ماڭىنداعى اۋدانداردى ءزىلزالا اپاتتى ايماعى دەپ تانۋ دۇرىس ەمەس. ويتكەنى, ايماقتاردى ەكولوگ