باقىلاۋشىلاردىڭ وزىنە باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى قاجەت ەتەدى
بىزدە قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ قاي ءتۇرىنىڭ دە قۇلاشى كەڭدىگىن سۇيىنىشپەن ايتامىز. ارينە, قۋانارلىق قۇبىلىس. الايدا, بايقالىپ جۇرگەندەي, كەي رەتتە باسى بار, اياعى جوق بولۋىن, ساپاسى سان سوقتىرۋىن, الاياقتىقتىڭ اياقتان شالۋىن ويدان ىسىرا المايسىڭ. وسىعان بايلانىستى وكپە-رەنىشتەر قاي جەردە دە از كەزدەسپەيدى. سونىڭ ىشىندە جۇرت كوڭىلىن الاڭداتۋشى كەلەڭسىزدىكتىڭ ۇلكەنى ادەتتە اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءىسى ءتوڭىرەگىندە شيلىعىپ جاتادى.
باقىلاۋشىلاردىڭ وزىنە باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى قاجەت ەتەدى
بىزدە قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ قاي ءتۇرىنىڭ دە قۇلاشى كەڭدىگىن سۇيىنىشپەن ايتامىز. ارينە, قۋانارلىق قۇبىلىس. الايدا, بايقالىپ جۇرگەندەي, كەي رەتتە باسى بار, اياعى جوق بولۋىن, ساپاسى سان سوقتىرۋىن, الاياقتىقتىڭ اياقتان شالۋىن ويدان ىسىرا المايسىڭ. وسىعان بايلانىستى وكپە-رەنىشتەر قاي جەردە دە از كەزدەسپەيدى. سونىڭ ىشىندە جۇرت كوڭىلىن الاڭداتۋشى كەلەڭسىزدىكتىڭ ۇلكەنى ادەتتە اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءىسى ءتوڭىرەگىندە شيلىعىپ جاتادى.
اياقتالماي قالاتىن, اياقتالسا از ۋاقىت وتپەي ءشيى شىعىپ, اياق استىنان قىساتىن جايلار سيرەك ەمەس بولسا, سولاردىڭ ءبىرى وتكەن قىس ورتاسىندا وبلىستىڭ قارقارالى, بۇقارجىراۋ اۋداندارى اۋىلدارى تۇرعىندارىن قاتتى قوبالجىتقانى ۇمىتىلا قويعان جوق. ودان كەيىنگى تاعى ءبىر دۇربەلەڭ قاراعاندىنىڭ تاپ ىرگەسىندەگى دۋبوۆكانى جاز بويى دۇڭكىلدەتتى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن اتالعان كەنت كوشە بويلارىنا تارتىلا باستاعان سۋ قۇبىرلارى قۇرىلىسىنىڭ مەجەلى مەرزىمنەن ۇزاققا سوزىلىپ, بىتپەۋى ءبىر باسقا, ءىستى ءبىراز بىلىقپايلار بۇلدىرگەن ەكەن. تالاي جىل تۇستەرىنە ەنىپ, ەندى شىنىمەن وڭگە اينالاتىنداي شاقتا بىرەۋلەرىنە شىمداپ جەتىپ, بىرەۋلەرىنە مۇلدەم جەتپەي سۋسىز قالعان ۇيلەر تۇرعىندارىنىڭ بىرەسە بۇقار جىراۋ اۋدانى اكىمدىگىنە, بىرەسە تەكسەرۋ ورگاندارىنا شاعىمدانىپ, الىس-جاقىنعا امالسىز شاپقىلاۋى عانا شالا-شارپى جۇمىستى قايتا قوزعاعانداي بولدى. ءىستى باسىنان ىرىتكەن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما جاساۋ كەزىندە ۇيلەر مەن سۋ قۇبىرلارىنىڭ اراقاشىقتىعى اسىرىلىپ كورسەتىلۋى ءبىلىنىپ ەسەپتەلدى مە, بىلىنبەي ەسەپتەلدى مە – ونى تەكسەرۋشىلەر انىقتاۋعا ءتيىس.
باسى دارداي بولىپ باستالىپ, سوڭى شىلدەي بولىپ قۇيىمشىقتالاتىن مۇنداي ىستەردىڭ ايماقتا ۇشىراسۋى ءبىر بۇل ەمەس. الدىندا «اۋىز سۋ» ودان سوڭ «اقبۇلاق» باعدارلاماسى بويىنشا جالعاسقان 20-عا تارتا جوبالار بىرەۋىنىڭ جايى جوعارىدا ايتىلسا, تەمىرتاۋدىڭ شەتكەرگى ەكى كۆارتالىن ورتالىقتاندىرعان سۋ جۇيەسىنە قوسۋ دا تولىق تىندىرىلمادى. بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن سۋ قۇبىرلارى جاڭارتىلىپ, ماسەلە اقىرى شەشىلگەندەي بولعان قاراجال, بالقاش قالالارىندا جاعداي تولىق جاقساردى دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. قانشاما قارجى توگىلىپ, كۇش جۇمسالعان ءىستىڭ ساپاسىزدىعى سالدارى سۋعا تەلمىرتۋشى كۇندەردى قايتا ورالتىپ جۇرەدى. ال كەيبىر جەرلەردىڭ مەملەكەتتىك كومەكتى دەر كەزىندە پايدالانا المايتىندىعىن قايتەرسىز. ايتالىق, جەزقازعان قالاسىنىڭ سۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن بولىنبەك 3,5 ملرد. تەڭگە جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما مەزگىلىندە جاسالماعاندىقتان كەيىنگە شەگەرىلدى.
بۇل جايتتاردى اڭگىمە ەتۋدىڭ سەبەبى بار. بيىل وبلىس اۋماعىندا 232 شاقىرىمدىق سۋ قۇبىرى تارتىلىپ جاتىر. ءناردى جەتكىزەتىن 11 نىسان قۇرىلىسى قالاي سالىنۋدا, ساپاسىنا, قارجىنىڭ يگەرىلۋىنە باقىلاۋ قالاي؟ وسىنى بىلۋگە تىرىسقانىمىزبەن, امال نە, ەش جاۋاپ بولمادى. ەگەر ەرتەڭ دۋبوۆكاداعىداي ورتا جولدا تاستالىپ, يگىلىگىن كورۋ ۇزاققا سوزىلسا تاڭدانۋعا بولماستىعى تالاس تۋعىزبايتىندىعىنا قاۋىپتەنەسىڭ.
ەلدى مەكەندەردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان باعدارلامالار بويىنشا ىستەردىڭ قولعا الىنعانىنا بىرنەشە جىل بولىپ بارا جاتقانىمەن كەيبىر نانعىسىز جايلاردى دا ايتپاۋعا بولماس. ماسەلەن, قيان تۇكپىردەگى بولسا ءبىر ءسارى, قاراعاندى مەن تەمىرتاۋدان اتشاپتىرىم جەردەگى اسى اۋىلىنىڭ 334 تۇرعىنى كۇنى بۇگىنگە دەيىن تسيستەرنامەن تاسىلاتىن سۋدى تۇتىنۋعا ءماجبۇر بولىپ كەلەدى. ول 3 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى قاراجار اۋىلىنان جەتكىزىلەدى. ۇنەمى مەزگىلىندە اكەلىپ تۇرمايتىن, جەتپەي جاتاتىن, تازالىعى دا كۇماندىلەۋ سۋ تالاسىپ-تارماسىپ امالسىز ىشىلەدى.
سۋ تارتۋ قۇرىلىستارىن سالۋداعى وسىنداي ءبىر تۇيىتكىلدى جايلاردى از-كەم دايەكتەرمەن ورتاعا سالىپ وتتىك. ماماندارمەن پىكىرلەسۋدە بىلىنگەندەي, بۇلار باقىلاۋدىڭ بوساڭدىعىنان ورىن الاتىن كورىنەدى.
جالپى, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما جاساۋدان شىعاتىن قۋلىقتار بۇل سالامەن قاتار باسقا دا بۋىنداردى قامتۋى ونشالىقتى قۇپيا ەمەستىگىنىڭ جانە ءبىر تۇرىنە نازار اۋدارىپ كورەيىك. ماسەلەن, قۇرىلىستا الدىمەن نىساندى سالۋ باستالىپ, ارتىنان عانا ءتيىستى قۇجاتتار تولتىرىلاتىن فاكتىلەر ءجيى كەزدەسەتىنى ايتىلادى. ايتىلعانىمەن نە قايىر, مۇنداي ورەسكەلدىككە شەك قويار شا