بۇگىندە كەمەلىنە كەلگەن ۇلكەن قالامگەر, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اكىم تارازيدىڭ جەتكەن بيىگى – ۇياسىن بۇلتقا سالعان الىپ قىراننىڭ كەلبەتىن كوز الدىمىزعا ەلەستەتەدى. وسىنداي بيىككە جازۋشىلىق ونەرىنىڭ ارقاسىندا جەتتى.
جازۋشى بولۋ – جان ازابى. جازۋشى بولۋ – ۇلى مۇرات جولىنداعى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىن ارقالاۋ, ايتا بەردى ازاماتتىق ارعا اقاۋ تۇسىرمەي ءوتۋ. ەگەر وسىنىڭ بارلىعىن ءوز جۇرەگىڭىزدەن وتكىزىپ, عۇمىرلىق ۇستانىمىڭىزعا ادال بولا الساڭىز عانا شىن جازۋشىسىز.
جازۋشى ءومىر بويى شىندىقپەن بەتپە-بەت كەلەدى, شىندىقپەن تايتالاسىپ وتەدى. مۇنىڭ ءوزى قىلىش جۇزىندە عۇمىر كەشۋمەن بىردەي. شىن جازۋشى مەن جالعان جازۋشىنىڭ ايىرىمى وسىندا.
بۇگىندە كەمەلىنە كەلگەن ۇلكەن قالامگەر, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اكىم تارازيدىڭ جەتكەن بيىگى – ۇياسىن بۇلتقا سالعان الىپ قىراننىڭ كەلبەتىن كوز الدىمىزعا ەلەستەتەدى. وسىنداي بيىككە جازۋشىلىق ونەرىنىڭ ارقاسىندا جەتتى.
جازۋشى بولۋ – جان ازابى. جازۋشى بولۋ – ۇلى مۇرات جولىنداعى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىن ارقالاۋ, ايتا بەردى ازاماتتىق ارعا اقاۋ تۇسىرمەي ءوتۋ. ەگەر وسىنىڭ بارلىعىن ءوز جۇرەگىڭىزدەن وتكىزىپ, عۇمىرلىق ۇستانىمىڭىزعا ادال بولا الساڭىز عانا شىن جازۋشىسىز.
جازۋشى ءومىر بويى شىندىقپەن بەتپە-بەت كەلەدى, شىندىقپەن تايتالاسىپ وتەدى. مۇنىڭ ءوزى قىلىش جۇزىندە عۇمىر كەشۋمەن بىردەي. شىن جازۋشى مەن جالعان جازۋشىنىڭ ايىرىمى وسىندا.
«جازۋشى ءۇشىن ءوز زامانىنىڭ شەجىرەشىسى بولۋ – باقىت», دەپ بالزاك ايتقان پالساپالىق ويدىڭ اياسىندا تاعاتسىزدانا وتىرىپ تاباندىلىقپەن جۇمىس ىستەگەن جازۋشى بار. بىراق ونداي قالامگەر كوپ ەمەس. كوبى ورتا جولدا, تاعدىردىڭ بۇرالاڭ جولىندا اداسىپ قالىپ قويدى. نەبىر كلاسسيك دەگەندەرىڭنىڭ ءوزى ءومىردىڭ سول ءبىر بۇرىسىنان شىعا المادى. اكىمنىڭ سوقپاعى وزگەشە. ءوزى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ءداۋىر ادامدارىمەن دە, وزىنەن كەيىن كەلە جاتقان ۇرپاقپەن دە سىرلاسا الاتىن تەرەڭ ويلى, ءتىرى ءسوزدىڭ شەبەرى تالاي-تالاي كىتاپتى, سان الۋان اڭگىمە, حيكاياتتى جازۋ بارىسىندا نەبىر باتىل قادامدارعا باردى, جانى اۋىرىپ, جۇرەگى سىزدادى.
ءبىر سۇحباتىندا اكىم: «بۇرىنعى كەڭەس مەملەكەتىنىڭ قۇرامىندا بولعان ەلدەردىڭ جاعدايى ءبىر-بىرىنە وتە ۇقساس. ساياسي, ەكونوميكالىق جاعداي بولماسىن… ورىستىڭ ينتەلليگەنتسياسى وتە كۇشتى. حالىقتى باستاپ, العا جەتەلەپ وتىرادى. ءبىزدىڭ زيالى قاۋىم دا ولاردان كەم ەمەس. زيالى قاۋىم قازاقتا بار. بىراق, زيالىمىز دەپ جۇرگەن زيالىسىماقتار شىن زيالىلارعا كولەڭكە ءتۇسىرىپ ءجۇر. باتىر بولىپ كورىنگىسى كەلەدى ولار. ءبىز ءالى زيالى دەگەن ۇعىمدى دۇرىس تۇسىنە الماي كەلەمىز. قايتالاپ ايتامىن, زيالىلار بىزدە بار. شىن ماعىناسىندا ۇلتى ءۇشىن, ەلى ءۇشىن باسىن بايگەگە تىگىپ جۇرگەن زيالىلار بار», – دەپ جازدى. راس, زيالى دەگەنىمىز – ءسوزدى تۇسىنەتىن, ءسوز قادىرىنە جەتە الاتىن, حالىقتىڭ قاسيەتى مەن كەپيەتىن جۇرەگىنە سالىپ سالماقتاي بىلەتىن جان. ال كىتاپ جازعاننىڭ بارلىعى زيالى ەمەس. تاعى ءبىر سوزىندە: «ەلوردادا سول زيالى دەپ تانىلاتىن قاۋىم باس قوساتىن جەر جوق. نەگىزىنەن, زيالىلار باس قوساتىن جەر – جازۋشىلار وداعى. الماتىدا نە بولىپ جاتقانىن بىلمەيمىن. استاناعا كوشىپ كەلگەنىمە 10 جىل بولدى. ءبىز سىعانداردىڭ تاعدىرىن كەشىپ ءجۇرمىز. قينالىپ ءجۇرمىز», – دەپ اشىنا ايتقانى بار. ناعىز جانى اۋىرىپ جۇرگەن زيالىنىڭ ءسوزى.
قالامىنا سۇيەنگەن جازۋشىنىڭ ودان باسقا سۇيەنەرى دە, تايانارى دا جوق. بار شىندىقتى بۇكپەسىز, بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار دەمەي, اشىق ايتا سالادى. اكىمنىڭ اۋەل باستان بويىنا بىتكەن مىنەزى وسى. ول بىرەۋگە جالىنۋدى, بىرەۋگە وكتەمسۋدى بىلمەيدى. جاسىمىزدان جاقسى تانيتىندىقتان با, اكىمنىڭ جان دۇنيەسى بارىمىزگە جاقسى تانىس. كوركەم ءسوزدىڭ حاس شەبەرى عابيت ءمۇسىرەپوۆتەن باتا الىپ, قالىڭ وقىرماننىڭ قۇرمەتىنە يە بولعان كەزىنەن بىلەمىز.
العاشقى كىتابى, ياعني «قۇيرىقتى جۇلدىز» پوۆەسى 1966 جىلى جارىق كوردى. بۇدان كەيىن دە «ۇلكەن اۋىل» (1968), «اسۋ-اسۋ» (1970), «كوكجيەك» (1980), «باسىنان قاراتاۋدىڭ» (1984) پوۆەست- اڭگىمەلەر, «قىز ماحابباتى» (1982) پەسالار جيناعى, «بۇلتقا سالعان ۇياسىن» (1978), «تاسجارعان» (1980), «كەن» (1986), «جازا» (1998), «شەر» (2000), «ماحاببات جىرى» (2001) سەكىلدى سۇبەلى دۇنيەلەرى جارىق كورىپ جاتتى. كىتاپسۇيەر قاۋىمدى سۇيسىندىرە, سوزىنە يلاندىرا ءبىلدى.
قاداپ ايتارىمىز, جازۋشىنىڭ قالام ۇستاعالى بەرى قازاق بولمىسىنىڭ جوقشىسى بولىپ كەلە جاتقاندىعىن اينادان كورگەندەي قاپىسىز تۇسىنەسىز. يلاناسىز, قۇپ الاسىز.
اكىمنىڭ كينو سالاسىنا كەلۋىنە عابيت مۇسىرەپوۆ ۇلكەن قولداۋشى ءارى قامقورشى بولا ءبىلدى. بۇل جايىندا جازۋشىنىڭ ءوزى تالاي ءمار تە ماقتانىشپەن ايتىپ كەلەدى.
«كينونىڭ ءوز ادامىمىن دەپ ايتۋعا تولىق حاقىم بار. بىراق ءوزىمدى 100 پايىز كينوگەرمىن دەپ ساناعان كەزىم بولعان جوق. ەگەر ءسال شەگىنىس جاساساق, مەنى ماسكەۋگە وقۋعا جىبەرگەن عابيت مۇسىرەپوۆ اعامىز ەدى. سول كىسىنىڭ قولداۋىمەن وقۋعا باراتىن بولدىم. سودان ءبىر كۇنى ارنايى قابىلداۋ كوميسسياسىنىڭ باستىعى: «ماسكەۋگە بارۋ ءۇشىن عانا سەن كينونى وتە سۇيەمىن دەپ تۇرسىڭ با؟» – دەدى. «جوق, مەن كينونى سۇيمەيمىن», – دەدىم ىلە جاۋاپ قاتىپ. «وندا وقۋعا نەمەنەگە باراسىڭ؟» – دەدى ول. «كەيدە ءبىر اڭگىمەگە, پوۆەسكە سىيمايتىن سيۋجەتتەر بولادى. ونى كينوعا ارناپ جازساڭ, ۇتىمدى كورىنىپ تۇرادى. كوپ قيمىلدى سۋرەتتەۋگە تۋرا كەلەتىن سيۋجەتتەردى كينودا پايدالانعان دۇرىس قوي دەپ ويلايمىن», – دەدىم. ءسويتىپ ەدىم, وتىرعاندار ىشەك-سىلەسى قاتىپ كۇلدى. كەيىننەن ەكەۋىنەن دە ءدارىس الدىم, جاقسى ۇستاز بولدى جارىقتىقتار. ءبىرى – ميحايل يۋرەۆيچ بلەيمان, ەكىنشىسى – ۆاسيلي يۆانوۆيچ سولوۆەۆ. ولار مەنىڭ سونشالىقتى باتىل ءارى دورەكىلەۋ ەستىلگەن جاۋابىما ريزا بولىستى. سوسىن سولوۆەۆ وقۋعا قابىلدانعانىمدى ءبىلدىرىپ: «ەكى كۇننىڭ ىشىندە ماسكەۋگە جەت, ساباق باستالادى», – دەپ جەرگىلىكتى باسىلىمنىڭ ءبىرىنە بەرگەن سۇحباتىندا ايتقانى جادىمىزدا.
«قازاق ءۇشىن كينو سالاسى ءدال قازىرگى پروزا, نە بولماسا پوەزيا جانرىنداي كەمەلىنە جەتە قويعان جوق. وزگە ەلدەردى مىسالعا الار بولساق, ولار كينو ءتۇسىرۋ جاعىنان شەبەر بولىپ كەلەدى دە, ادەبيەت ونەرىنەن كەنجە قالىپ جاتادى. بىزدە كەرىسىنشە. كينو سالاسى بىزدە كۇنى بۇگىنگە دەيىن كەش دامىپ كەلەدى. ستسەناريدىڭ جازىلماۋىنان با, الدە باسقا دا سەبەپتەر بار ما؟ ول جاعىن ءوز باسىم باعامداي المايمىن. سەبەبى, مەن كينوتانۋشى ەمەسپىن عوي», – دەيدى اكىم كەزەكتى ءبىر سۇحباتىندا.
مۇنىمەن قوسا, قالامگەردىڭ زەرتتەۋشىلىك قابىلەتىن ەرەكشە اتاپ وتەر ەدىك. ول – ويدان ءتۇيىن تۇيەتىن لوگيك. ماعىناسى زور, وقىعان سايىن وقي تۇسكىڭ كەلەتىن دۇنيەلەردىڭ اۆتورى ىزدەنۋگە كەلگەندە قامشى سالدىرمايدى. كوزدەگەن تاقىرىبىنىڭ سوڭىنا شام الىپ ءتۇسىپ, تۇبىنە جەتكەنشە قازبالاپ جازاتىن جان.
جاڭا مىڭجىلدىق باسىندا قالىڭ وقىرماندى تاڭعالدىرعان شىعارماسىنىڭ ءبىرى – «جازا» رومانى.
ادام ءومىرىنىڭ ايناسى – وتباسى. وتباسى, وشاق قاسىندا ادام بالاسى بالالارىن ءوسىرىپ, تاربيەلەپ قانات قاقتىرادى. جازۋشىنىڭ بۇل شىعارماسى تراگەديالىق احۋالمەن باستالادى. اۆتور نەگىزگى يدەيانى – وتباسىلىق ماسەلەسىن الا وتىرىپ, ونىڭ ىشىندە ۇلت بولىپ ءومىر سۇرۋدە دە سىنعا تۇسەتىن جاعداي ءجيى كەزدەسەتىنىن قاداپ ايتادى.
شىعارما كەيىپكەرلەرىنىڭ دە ەسىمدەرى قۇلاققا جات ەستىلەدى. باستى كەيىپكەر – اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى قۇدايدى اۋزىنا ءجيى الاتىندىعى مەن قىزمەت ىستەيتىن مەكەمەسىنە قاراپ كەڭەس داۋىرىندە ءومىر سۇرگەن قازاق ەكەنىن جازباي تانۋعا بولادى. رومان بارىسىندا كەيىپكەرىمىز ابو ەسىمىمەن قارەكەت ەتەدى. ايەلى زورو, بالالارى – بولو, اينو. شىعارمانىڭ جاپوندىق پسيحولوگيامەن جازىلعاندىعى بولار, كەيىپكەرلەر ەسىمى دە شىعىسقا ءتان, جاقىن. شىعارمانىڭ مودەلى, كونتسەپتسياسى سوتسياليستىك رەاليزم ادىسىمەن الەۋەتتىك تالداۋعا بارمايدى. ومىردەگى وزگەرىستەردى جىرلاپ, جاڭا مەن ەسكىنىڭ تارتىس كۇرەسىنە دە كيلىكپەيدى. ەسەسىنە بۇرىن قاتتى سىنعا الىناتىن فرەيديزم فيلوسوفياسىنىڭ ءيسى اڭقيتىن قۇبىلىستارعا تولى. باس كەيىپكەر ابونىڭ ادامي كەلبەتىن سوعىس تالقانداپ تاستاعان. ول ەندى بەيبىت ومىرگە كەلگەندە مومىن عانا كۇزەتشى كەيپىنە ەنەدى.
نەبارى ءجۇز بەتكە جەتپەيتىن رومان شيىرشىق اتقان كۇرەتامىر وقيعاعا تولى. شىعارما اكىمنىڭ كەستە توقىعانداي شەبەرلىگىن اڭعارتادى. وزىندىك ەرەكشەلىگى باسىم.
جيىرماسىنشى عاسىردىڭ سوڭىنداعى ادامزات تاريحى ءۇشىن اسا قاتىگەز جازا – اۋعان سوعىسى تۋرالى ءارى كوركەم شەجىرەدەي تولىمدى تۋىندى بولدى. اۋعان سوعىسى – بەيقام تۇرمىس قۇرعان قاراپايىم حالىقتىڭ جۇرەگىنە وشپەس سىزات سالعان تاريحي وقيعا. بۇلاي دەيتىنىمىز: كەڭەس وداعىن ورتاق شاڭىراعىمىز دەپ سەنگەن تالاي وتباسى بوزداعىنان ايرىلىپ اڭىراپ قالدى. قانتوگىس قىرعىندى دۇشپانىنا دا تىلەمەيتىن قازاق قاۋىمىنا اۋىر تيگەنى انىق. سول سوعىستىڭ قالاي باستالىپ, نەمەن بىتكەنىن ءالى ەشكىم تاپ باسىپ ايتا المايدى. شىعارمانىڭ ءون بويىندا سوعىستان امان-ەسەن قايتىپ ورالعان سولداتتىڭ باسىنداعى ۇرەيلى تاعدىرى وقىرماندى ءجىپسىز جەتەلەيدى. سول ۇرەي كىتاپ بەتىن جاپقان سوڭ دا بويىڭىزدان كوپكە دەيىن تارقامايدى.
رومان كىرىسپەسىندە اۆتور شىعارمانى وقىپ شىعۋ وڭايعا تۇسپەيتىنىن الدىن الا ەسكەرتەدى. مىنە, جازۋشىنىڭ قۇپيا شەبەرلىگى. كىتاپتىڭ كىرىسپەسىن وقۋ دا كىسىنى ماگنيت ورىسىنە تۇسكەندەي اسەردە ۇستايدى.
«جازا» – اۆتوردىڭ وزىنە دە, وزگەگە دە قاتال تالابىنان تۋعان شىعارما. جازۋشى ءوزىن دە, وزگەنى دە ايامايدى. بۇعان اكىمنىڭ: «مەن شىعارمالارىمدى زامانعا, بولماسا جەكەلەي بىرەۋگە ۇنايىنشى دەپ جازعان ەمەسپىن. تابيعاتىمنان قاتال جازۋشىمىن. زاماندى دا, ادامدى دا ايامايمىن», دەيتىنى وسى ايتقانىمىزدىڭ ءدا لەلى.
قاراپايىم سولداتتىڭ ءىس-ارەكەتى قازداي ءتىزىلىپ كوز الدىمىزدان وتەدى. «جازا» رومانىندا ەرلىك دەگەن ءسوز ەش اۋىزعا الىنبايدى. مۇنداعى اڭگىمەنىڭ ءتوركىنى بولەك. سوعىستان كەلگەن سولداتتىڭ باسىنداعى مۇشكىل ءحالدى, پسيحيكالىق اۋىتقۋدى جازعان مۇنداي دۇنيە قازاق توپىراعىندا بۇرىن-سوڭدى بولعان ەمەس.
اۋعان سوعىسىن باسىنان اياعىنا دەيىن وتكەرگەن, كەيىن چەرنوبىل اپاتى زارداپتارىن جويۋعا ءوز ەركىمەن قاتىسقان ابو (قاراسپانوۆ) قاسىنداعى كىسىلەرگە, ءتىپتى ءوز وتباسىنا دا قارا اسپان بولىپ تونەدى.
رومان باس كەيىپكەرىنىڭ اقىرعى دەمى شىققان ساتىنەن, قۇربان بولعان ءۇش ادامنان باستالادى. ءبىرىنشىسى – كۇزەتشى بولىپ ىستەيتىن ابو, ەكىنشىسى – بالاباقشا مەڭگەرۋشىسى اننا اندرەەۆنا, ءۇشىنشى كەيىپكەر – اۋداندىق وقۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بايباق مالىشباەۆ جانە «پايداگەر» ءنۇردىن سايدوۆ. شىعارمادا بۇل ادامدار نە ءۇشىن, نەندەي قىلىقتارى ءۇشىن جازالانعانى ايتىلمايدى. وقىرمان ءۇشىن بۇل سۇراقتار جاۋاپسىز قالا بەرەدى.
تەك ءۇش بىردەي كىسىنى الدەكىم اياۋسىز, جاۋىزدىقپەن ءارى قانىپەزەرلىكپەن باستارىن مالشا باۋىزداپ, قاتار جاتقىزىپ كەتكەنى ءمالىم بولادى. وقيعا جەلىسىندە سول «الدەكىمنىڭ» اننا اندرەەۆنانىڭ كۇيەۋى ەكەنى اشىلادى. اششى سۋعا تويىپ الىپ, ولەسى ماس بولىپ جاتقان جەرىنەن ءوز ۇيىندە ۇستالادى. ءۇش ادامنىڭ باسىن قيعان اق بالتا الگى ءۇيدىڭ بوساعاسىندا سۇيەۋلى تۇرادى. قىلمىسكەر تابىلدى. قانى سورعالاعان قانىپەزەرلىك دەپ وسىنى ايتامىز.
قازىرگى شەتەلدىك كينوداعىداي قاتىگەزدىك ءارى جاۋىزدىقپەن باستالعان وقيعانى ءارى قاراي وقۋعا جۇرەگىڭىز دۋالاماي قالۋى ابدەن مۇمكىن. ايتسە دە اشىلماعان سىر, قۇپيا وقيعا جەلىسى قانشالىقتى قورقىنىشقا تولى بولسا, وقىرماندى ىلعي ءجىپسىز جەتەلەپ ىلەستىرىپ وتىرادى. بۇل – پروزاشىنىڭ اككى ءادىسى.
باسى كەسىلىپ قارايا باستاعان ءۇش ءمايىت. شالا باۋىزدالعان مالشا مويىنعا بىلىنەر-بىلىنبەس قارا سىزات تۇسكەن... جەردەگى سارى كىلەمگە ازعانا قان تامعان... توسىن كورىنىس ونە بويىڭدى سۋىتىپ, قورقىنىشتى سەزىمگە بولەيدى. ەسى كىرەسىلى-شىعاسىلى, ءوزىنىڭ ءولى-ءتىرىسىن ايىرا الماي جاتقان كۇزەتشى, اۋعان سوعىسىنىڭ مايدانگەرى ابو اقىلعا سىيمايتىن ءسوز ايتادى. ابو كۇزەتشى بۇل ۇشەۋىنىڭ قالاي ولگەنىنەن بەيحابار. ەدەندە جاتقان ءۇش بىردەي ءمايىتتى نۇسقاعان جاس جىگىت: «وتە شەبەر, كاسىبي جۇمىس!”» دەپ ءوزىنىڭ سالقىنقاندى مىنەزىن تانىتىپ سەلت ەتپەيدى. بۇل ونىڭ اۋعان سوعىسىندا ءجۇرىپ قان كەشكەندىگى.
جازۋشى شەبەرلىگىن شىعارمانى وقۋ ۇستىندە وقيعانى بەرۋ تاسىلىنە قاراپ تانيسىز, ءتانتى بولاسىز.
«جازا» رومانى – ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدىڭ جاڭا ساتىعا كوتەرىلگەندىگىن ايعاقتايتىن شىعارما. ءومىر شىندىعىن يگەرۋدىڭ جاھاندىق تاجىريبەسىمەن ۇشتاسقان, قانىق بوياۋلى كوركەم تۋىندى. مارتەبەلى سىيلىق العان وسىناۋ شىعارماسىن وقىپ وتىرعاندا, ونىڭ جاپون ادەبيەتىندەگى فرەيديزم فيلوسوفياسىنىڭ قۇبىلىسىنا قاتتى زەر سالعاندىعى انىق بايقالادى. جاپون جازۋشىسى كوبو ابە: «ءتارتىپ, ادەت-عۇرىپ پەن ادەبي زاڭدىلىق ساقتالماسا, شىعارما اقپا قۇمنان ۇيە سالعان قورعانعا ۇقسايدى. ءسال عانا كوتەرىلگەن جەلدەن ۇيىندىگە اينالادى», – دەيدى. اكىم تارازي وسى ءپرينتسيپتى بەرىك ۇستانعان.
«جازا» رومانى ادىلەتسىز سوعىس ادامنىڭ جىلدار بويعى تىرنەكتەپ جيناعان تىم نازىك, تىم جۇقا وركەنيەت قابىعىن بۇزىپ-جارىپ, ادامشىلىق ۇسقىنىن وزگەرتىپ جىبەرەتىن كەسەلىن بوياماسىز بايان ەتۋىمەن قىمبات. سوعىس زاردابىن, جان دەرتىن وزگە پوليۋستەن اشىپ كورسەتۋىمەن جاڭاشىل.
«قازاقتىڭ 100 رومانى» سەرياسىمەن قايتا باسىلىپ شىققان «تاسجارعان» رومانىنىڭ وقيعاسى نەگىزىنەن ءورتاس قالاسىندا وتەدى. التاي وڭىرىندەگى ورىس, قازاعى ارالاس ءوندىرىستى قالا. باس كەيىپكەرى ءبىلىمدى ينجەنەر, كوممۋنيستىك يدەولوگيانىڭ قازانىندا قايناپ پىسكەن مامان, دەپۋتات ومار بالاپان ۇلى, ابلەز, ءرازيا, ماتەكوۆ, ۇلمەكەن, جازۋشى-جۋرناليست – ءالي ەسەنتاەۆ, ميراس قۇداباەۆ, مامىرجان, قاديشا, وزگە دە تولىپ جاتقان قوسالقى كاسىپكەرلەر. تۇتاس وتكەن عاسىردىڭ سوڭعى شيرەگىندەگى قيلى-قيلى بولمىس يەلەرى.
وقيعا سول قالاعا ءومىردى زەرتتەيمىز دەگەن سىلتاۋمەن ءالي مەن ميراستىڭ كەلۋىمەن باستالادى. ءارى قاراي وقيعا شيەلەنىسە ءتۇسىپ, ءاربىر كەيىپكەردىڭ جان الەمىنە, تابيعاتىنا, ادامدارمەن قارىم-قاتىناسىنا تاستاي باتىپ, سۋداي سىڭەدى. «وشاقتاعى قوزدىڭ ۇستىنە قۋراي سالساڭ بىقسىماي, ءتۇتىنسىز, جالىنسىز, شىتىرلاپ باۋىرىنان عانا جانىپ, قوزدىڭ ۇستىنە شوعى تۇسە بەرەدى, ۇرلەمەسەڭ, جەل تيمەسە سولاي-اق جانىپ تاۋسىلادى, ءسال عانا ۇرلەسەڭ, ءسال عانا لەپ تيسە ءبىتتى, لاپ ەتە قالادى, ءتۇتىنى دە شىعادى, جالىنى دا شىعادى. وماردىڭ قازىرگى ءحالى سونداي ەدى, لاپ ەتىپ ءورت شىعۋىنا ءوزى سەبەپشى بولعان». اۆتوردىڭ ءوزى مەگزەگەندەي, شىعارمادا كەيىپكەرلەر وزىمەن ءوزى بولىپ, ءومىر ارباسىن ءوز بىلگەنىنشە سۇيرەگەن بىرسىدىرعى, كەڭقولتىق, موجانتوپاي جاندار بولىپ كورىنەدى-داعى; ءسال عانا ۇرلەسەڭ, لاپ ەتىپ ءتۇتىنى دە شىعادى, جالىنى دا شىعادى. ياعني, كوز الدىڭىزعا كولبەڭ ەتىپ ب