شەتەلدەگى قانداستاردى قولداۋ – قازاق قوعامى ءۇشىن وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. سودان بولار, 2019 جىلى قانداس اعايىنعا كومەك كورسەتۋ, ەلگە قايتارۋ پراكتيكاسى, مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن دياسپورالىق ساياساتتى ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا ەتنوبىرەگەيلىكتى دامىتۋعا باعىتتالعان تالدامالىق زەرتتەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. جوبا بارىسىندا وتاندىق ماماندار تۇركيانىڭ شەتەلدەگى ءوز وتانداستارىن مەملەكەتتىك قولداۋ ىسىنە كوز جۇگىرتىپ, سولاردىڭ تاجىريبەسىن ساراپتاپ كوردى.
مىسالى, ءتىل مارتەبەسىن – ەل مارتەبەسى دەپ سانايتىن باۋىرلاس جۇرت ءتىل ۇيرەنۋگە باسا ءمان بەرەدى. دياسپورالىق ساياساتتا تۇرىك ءتىلىن ءبىلۋ, بىلمەگەنگە ۇيرەتۋ جولىن بەرىك ۇستانادى. انا ءتىلىن ۇيرەتۋ ارقىلى قانداستارىن قولداپ قانا قويماي, بارلىق ۇيىمدار جۇمىسىن ىلگەرلەتىپ, تيىمدىلىگىن ارتتىرعان. وسى باعىتتا شەتەلدىك تۇرىكتەر مەن تۋىستىق قاۋىمداستىق باسقارماسى (YTB), «ماريف» قورى, تۇرىك ىنتىماقتاستىق كوورديناتسيالىق اگەنتتىگى (تيكا), ء«جۇنىس ەمرە» ينستيتۋتى جەمىستى قىزمەت اتقارۋدا. شەتەلدەگى دياسپورا وكىلدەرىنەن شىققان بەدەلدى, ىسكەر ازاماتتار ارقىلى تۇركيا مەملەكەتىنىڭ ابىرويى اسقاقتاپ, بەدەلى ارتىپ, ينۆەستيتسيا تارتۋ باعىتىندا ناقتى ىستەر جۇرگىزۋ جولعا قويىلعان. شەتەلدەردە شامامەن 140 مىڭ كومپانيا تۇرىك دياسپوراسىنا تيەسىلى. تۇرىك ورتالىق بانكىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, 2011 جىلدان باستاپ تۇركياعا شەتەلدە جۇمىس ىستەيتىن جانە تۇراقتى تۇراتىن تۇرىكتەردەن جىل سايىن تۇسەتىن قاراجات كولەمى 1 ملرد دوللاردان اسقان. جىل سايىن شەتەلدە تۇراقتى تۇراتىن 2 ملن تۇرىك تۇركياعا كەلسە, ولاردىڭ جارتىسى تۋريست رەتىندە كەلەدى. سەبەبى مەملەكەت وزگە ەلدە قوس ازاماتتىققا تىيىم سالىنعان جاعدايدا تۇرىك كوشىپ-قونۋشىلارىنا تۇركيا ازاماتتارىمەن تەڭ قۇقىقتارعا يە «Mavi cart» كارتاسىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. بۇل كارتا بويىنشا تەك مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلداۋ مەن اسكەري قىزمەت وتەۋگە شەكتەۋ قويىلعان.
ەندى وتكەن جىلى «وتانداستار قورى» زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە شەتەلدەگى قازاقتاردى مەملەكەتتىك قولداۋ بويىنشا العاش رەت «قازاق كارتاسى» ۇعىمىن بۇقارانىڭ تالقىلاۋىنا ۇسىندى. بۇل ۇسىنىس قازاقستاندىق ساراپشىلار مەن مامانداردىڭ قولداۋىنا يە بولدى. باستاما قوعام سۇرانىسىنا يە بولعانىمەن, مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, ناقتى شەشىم قابىلدانباي جاتىر. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بۇل ماسەلەدە ءبىر جۇيەگە كەلە الماۋى قيىندىق تۋعىزدى. مىسالى, قانداستارمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيتىن قازاقستان ەلشىلىكتەرىنىڭ ءبىر بولىگى «قازاق كارتاسىن» قولداسا, كەيبىرى ءالى ۇستانىمدارىن ايقىنداي الماي وتىر.
«قازاق كارتاسى» شەتەلدەگى باۋىرلارىمىزعا قازاقستان ازاماتتارىمەن بىردەي, سايلاۋ جانە سايلانۋ قۇقىعىنان باسقا, ەل اۋماعىندا ەمىن-ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋعا, بيزنەسپەن اينالىسۋىنا, مەنشىك يەسى بولۋىنا, زاڭدى تۇردە جۇمىسقا تۇرۋىنا, تەگىن ءبىلىم الۋىنا, مەديتسينالىق قىزمەت جۇيەسىن قولدانۋعا تولىق مۇمكىندىك بەرىپ, قانداستارىمىزدىڭ تاريحي وتانىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن مادەنيەتىنىڭ قارقىندى دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. دەگەنمەن, قازاقستاندا شەتەلدەگى قانداستارىمىزدى قولداۋعا بايلانىستى ساياسي شەشىمنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى سەزىلەدى.
جالپى, شەتەلدەردەگى تۇرىكتەر قونىستانعان مەملەكەتتەردەگى وزىق تەحنولوگيا, الدىڭعى قاتارداعى جاڭالىقتار مەن يدەيالاردى تاريحي وتانىنا جەتكىزۋگە ىنتالى. مەملەكەت ءتيىمدى سەرىكتەستىك رەتىندە ءوز قانداستارىنا وندىرىستەر اشىپ, جەتىستىكتەردى ەنگىزۋ ءۇشىن ىنتالاندىرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرعان. بۇل رەتتە «تۋىسقان ەلدىڭ وزىق تاجىريبەسىن نەگە قازاقستانعا ەنگىزبەسكە؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى.
ماعاۋيا سارباسوۆ,
«وتانداستار قورى» كەاق ۆيتسە-پرەزيدەنتى