ايگىلى ورىس ازىلكەشى اركادي رايكيننىڭ «ايەل – ادامنىڭ دوسى» دەگەن بۇرىنعى ناقىلىن قازىرگىنىڭ قالجىڭباستارى دا ءجيى قولدانادى. بۇرالقى ءسوز كۇلۋگە جاقسى بولعانىمەن, ونىڭ استارىندا اقيقات بارى انىق. شىنىمەن, ادامزاتتىڭ بۇرىنعى, سوڭعى تاريحىن ايەلدىڭ نازىك بولمىسىنىڭ قاتىسۋىنسىز ەلەستەتۋ قيىن.
ونىڭ ۇستىنە قازىرگىدەي گەندەرلىك تەڭدىك زامانىندا قىز-كەلىنشەكتىڭ قوعامداعى ورنى ءسات ساناپ بيىكتەپ كەلەدى. اۋەلگىدە كيىم ۇلگىسى, ادەت-عۇرىپ, مىنەز-ق ۇلىق, جالپى مىندەتتەردىڭ دە اراجىگى ايقىن بولاتىن. ءسال بۇرىندا دۇنيەدەگى ماماندىق پەن جۇمىس اتاۋلى ەر مەن ايەل ءۇشىن بولەك ەدى. قازىر ۇستانىم وزگەردى. اسىرەسە, باسقارۋ قۇرىلىمىنداعى نازىك جاندىلاردىڭ ۇلەسى ارتىپ وتىرعانىن جاسىرۋ قيىن بولار. دەگەنمەن, بيلىك باسىنا جاۋلىقتى انا مەن بۇلا بويجەتكەننىڭ كوپتەپ كەلۋىنە قۋانۋ كەرەك. عالامدىق ۇدەرىستەگى بۇل ءۇردىستى قازاقستان دا باستان وتكەرۋدە. اسىرەسە, مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى ايەلدەر سانى ءوسۋ ۇستىندە. ماسەلەن, ەلىمىزدە 98 مىڭنان استام مەملەكەتتىك قىزمەتشى بولسا, ونىڭ 51 پايىزىن ايەلدەر قاۋىم قۇرايدى ەكەن. ياعني, ءار سالادا, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى شەنەۋنىك قاتارىن 50 مىڭنىڭ ۇستىندەگى قىز-كەلىنشەك تولىقتىرىپ تۇر.
تالدىقورعان قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ساۋلە ارزانبەكوۆانى دا وسى ءتىزىمنىڭ جۋان ىشىنە قوسۋعا ابدەن بولادى. ەڭبەك جولىن تالدىقورعان قالالىق اكىمدىگىندە رەفەرەنت-حاتشى بولىپ باستاعان ساۋلە امانبايقىزى قىزمەت باسپالداعىمەن ساتىلاپ ءوسىپ, تىنىمسىز ەڭبەك پەن ونەگەلى تاجىريبەنىڭ ارقاسىندا ءتۇرلى لاۋازىمدى ەڭسەردى. جالپى, مەملەكەت قىزمەتشىسىنىڭ كاسىبي ءوسۋ جولى ىشكى ساياسات پەن الەۋمەتتىك سالاعا تىكەلەي قاتىستى ەكەن. قالا اكىمدىگىنىڭ ىشكى ساياسات بولىمىنە قاتارداعى مامان بولىپ كىرگەن ساۋلە حانىم جىلدار وتە كەلە باس مامان دارەجەسىنە كوتەرىلىپ, ۇزاق جىل وبلىس ورتالىعىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەسى مەن قوعامدىق-ساياسي تىنىس-تىرشىلىگىن بەس ساۋساقتاي تانىپ, ءبىلدى. ونىڭ قىزمەتتىك ءوتىلى مەن تاجىريبەسى ىشكى ساياسات ءبولىمىن باسقارۋعا دەيىن جەتكىزدى. وزىنە جەتە تانىس سالانىڭ جۇمىسىن بىردەن دوڭگەلەتىپ اكەتتى. سوڭعى ءبىر جىلدان استام ۋاقىت قالا اكىمىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەر بويىنشا ورىنباسارى لاۋازىمىن ابىرويمەن اتقارىپ ءجۇر.
الەۋمەتتىك سالاعا جاۋاپتى بولۋ – ءبىر جاعىنان اۋرەسى كوپ جۇمىس سانالعانىمەن, ادامدارمەن ەتەنە جاقىن ارالاسىپ, قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بەل ورتاسىندا جۇرۋگە, سول ارقىلى بۇقاراعا سىيلى, ورتاعا قۇرمەتتى بولۋ ءۇشىن تاپتىرماس التىن كوپىر ىسپەتتى. ءارى قالادا وتەتىن قانداي دا ءبىر شاراعا دايىندىق پەن ۇيىمداستىرۋ جۇمىسى دا ادامعا ۇنەمى قوزعالىس پەن شيراق بولۋدى, ءتىپتى سىندارلى ويلاۋ مەن تاپقىرلىقتى ۇيرەتەدى ەكەن.
ساۋلە امانبايقىزىنىڭ بۇل لاۋازىمدى قىزمەتكە كىرىسۋى كوپ بالالى انالار جاعدايىنىڭ كۇن تارتىبىنە شىققان كەزبەن تۇسپا-تۇس كەلدى. جاۋاپتى تۇلعا بولسا دا, الدىنا كەلگەن ايەل قاۋىمىنىڭ سىرى مەن مۇڭىن ادەتتەگىدەي جۇرەگىمەن قابىلدادى. قيىن جاعدايدا جۇرگەن ادامنىڭ جانىنا جادىراڭقى قاباق پەن جىلى ءسوزدىڭ ءوزى جاقسى اسەر ەتەدى. ساۋلە حانىم قالاداعى ءاربىر كوپ بالالى وتباسى مەن الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان اۋلەتتىڭ ماسەلەسىن تىڭداپ, بىرقاتار وڭ شەشىمدەردىڭ قابىلدانۋىنا كۇش سالدى. قازىر قالا بويىنشا كوپ بالالى انالاردىڭ جاعدايى تۇراقتى قالىپقا كەلدى. بۇل – مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك سالاعا جاساعان وڭ بەتبۇرىسىنىڭ ناتيجەسى.
– قالا بيلىگى كوپ بالالى انالار مەن از قامتىلعان وتباسىلارعا بارىنشا جاردەم كورسەتۋگە جۇمىلدى. وتكەن جىلى مەكتەپتەردە كوپ بالالى وتباسىدان شىققان 2 687 بالا تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلدى, 1 596 كوپ بالالى انا قالالىق قوعامدىق كولىكتەردىڭ قىزمەتىن تەگىن پايدالانۋعا قول جەتكىزدى. قازىر ءبىز ءار وتباسىنىڭ جاعدايىنا مونيتورينگ جاساپ وتىرامىز. بىزدە بارلىعى 4 066 كوپ بالالى انا تىركەۋدە بار, ءبارىنىڭ سىرى مەن مۇڭىنا ورتاقتاسقىم كەلەدى. بۇل مەنىڭ لاۋازىمدىق مىندەتىم عانا ەمەس, انا رەتىندەگى پارىزىم عوي, – دەيدى تالدىقورعان قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ساۋلە ارزانبەكوۆا.
تالدىقورعان قالاسىندا تۇرعىن ۇيلەردى تابيعي گاز جەلىسىنە قوسۋ جۇمىسى قىزىپ تۇر. بىلتىر وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆتىڭ شەشىمىمەن الەۋمەتتىك كارتا جاسالىپ, كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ ءۇيىن كوگىلدىر وتىن قۇبىرىنا تەگىن قوسۋعا مۇمكىندىك تۋدى. بۇل يگىلىككە 148 وتباسى يە بولدى. سونداي-اق قالا بويىنشا الەۋمەتتىك قورعاۋ باعىتىندا كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ شىعىنىن وتەۋگە قارجى ءبولىنىپ, 635 وتباسىنا 16,3 ميلليون تەڭگەنىڭ تۇرعىن ءۇي كومەگى كورسەتىلگەن ەكەن. ونىڭ ىشىندە 24 كوپ بالالى اۋلەت تاعى بار. ريزا بولعان ادامداردىڭ قۋانىشىن ءبولىسۋ دە ءبىر عانيبەت قوي, تۇرعىندار مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىن سەزىنۋ ءۇشىن جاسالعان جۇمىستىڭ ناتيجەلى بولعانىن كورۋ دە ەرەكشە سەزىمگە بولەيدى. بۇل دا الەۋمەتتىك سالاعا جاۋاپتى ورىنباساردىڭ قىزمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى مەن پەرزەنتتىك پارىزىنا ساي ۇستانىمى بولۋى ءتيىس.
ايتپاقشى, گەندەرلىك تەڭدىك ۇستانىمى الماتى وبلىسىندا قالىپتى جاعدايدا تۇر. دەرەك بويىنشا ايماقتا 7312 ادام مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا ەڭبەك ەتەتىن بولسا, ونىڭ 51 پايىزى ايەلدەر ەكەن. ال باسشىلىق ورىنتاقتا وتىرعان قىز-كەلىنشەك ۇلەسى 18 پايىزعا جەتتى. ناقتى ايتقاندا, وبلىستاعى 3732 نازىك جاندى مەملەكەت قىزمەتشىسىنىڭ اراسىنان 653 قىز-كەلىنشەك بيلىك تىزگىنىنە يە بولىپ وتىر. دەمەك, ەلگە ادال قىزمەت ەتۋ جولىندا ساۋلە امانبايقىزى جالعىز ەمەس ەكەن. ال بۇل باعىتتاعى توگىلگەن ماڭداي تەر ەش كەتپەك ەمەس. جۇمىستىڭ ناتيجەسى ۋاقىتقا تاۋەلدى بولعانىمەن, جەمىسىن ادامدار كورەدى. مەملەكەت قىزمەتىندەگى لاۋازىمدى تۇلعا ءۇشىن بۇدان ارتىق تالاپ, قاناعات, راحىم سەزىمى بار ما؟
الماتى وبلىسى