قازاقستاننىڭ ىشكى نارىعىنا شەتەلدىك ريەلتورلار كوز سالىپ, ۇلەس الىپ ۇلگەرىپتى. بۇل تۋرالى الماتىدا وتكەن ءىىى بىرىككەن ەۋرازيالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋمدا ايتىلدى.
قازاقستان ريەلتورلارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ەلەنا گريۆانىڭ ايتۋىنشا, الىس-جاقىن شەتەلدەردەگى تۇرعىن ءۇي نارىعىنا كوز سالا باستاعان قازاقستاندىقتاردىڭ سانى سوڭعى جىلدارى ەسەلەپ ارتقان. نارىقتىڭ بۇل سەگمەنتىندەگى بيىلعى ترەند – جەر تەلىمدەرى ەكەن.
– بەرلين, لوندون مەن ءپاريجدىڭ شەتكەرى ايماقتارىنداعى جەر تەلىمدەرى الماتى مەن استانادان ارزان بولعانىمەن, قۇرىلىس جۇرگىزۋ وتە قىمبات. بىراق بۇل قازاقستاندىقتارعا كەدەرگى ەمەس. سوڭعى جىلدارى گەرمانيادا ءۇي كۇتۋشىلەر, اسپازدار جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيا سالاسى ماماندارىنا دەگەن سۇرانىس كۇرت ءوستى. وسى ماماندىقتار بويىنشا جۇمىس ىستەگەن شەتەلدىكتەردىڭ ءۇي ساتىپ الۋىنا جاعداي بار. ەۋرووداق ەلدەرىندەگى تۇرعىن ءۇي نارىعىنىڭ تارتىمدى تۇستارى وسى,– دەيدى ە.گريۆا.
تۇرعىن ءۇي نارىعىنا قوماقتى قارجى سالعان شەتەلدىكتەرگە ازاماتتىق ۇسىناتىن مەملەكەتتەر بار. مىسالى, تۇركيادا 250 مىڭ ەۋروعا تۇرعىن ءۇي ساتىپ العان ادامعا سول ەلدىڭ ازاماتتىعى بەرىلەدى ەكەن.
– قازاقستاندا الماتى مەن استاناداعى جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسى ەۋرووداق ەلدەرىمەن تەڭەسىپ قالدى. سوندىقتان قولىندا قارجىسى بار ازاماتتار, مۇمكىندىك بولسا شەتەلدەن ءۇي ساتىپ الادى. قازىر تۇرعىن ءۇي نارىعىنا دامىعان ەلدەردىڭ ءوزى ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ كوزى دەپ قاراي باستاعان. قازاقستاندىق ريەلتورلىق ۇيىمدار شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن بايلانىسقا شىعىپ, نارىقتان ءوز ۇلەستەرىن العىسى كەلەدى. بىراق قولدانىستاعى زاڭنىڭ كەيبىر ولقى تۇستارى وعان مۇمكىندىك بەرمەيدى, – دەيدى ە.گريۆا حانىم.
قازاقستاندا ريەلتورلار قاۋىمداستىعى بار ەكەنىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەيدى. زاڭ بويىنشا بۇل قاۋىمداستىق – ريەلتور قىزمەتىنىڭ سانى مەن ساپاسىن زەرتتەپ, تابىس تابۋ كوزدەرىن رەتتەيتىن, جۇيەگە كەلتىرەتىن ورگان. الايدا قازاقستانداعى بىرنەشە مىڭداعان ريەلتوردىڭ 200-ءى عانا ارنايى اتتەستاتسيادان وتكەنىن ەسكەرسەك, قاۋىمداستىق ولاردىڭ بارىنە بىردەي جاۋاپ بەرە المايدى ەكەن. ريەلتورلارعا ارنالعان جەكە زاڭنىڭ جوقتىعى ەلىمىزدەگى ريەلتورلار جۇمىسىنىڭ ءتۇرلى زاڭمەن جانە زاڭعا قوسىمشا اكتىلەرمەن قامتىلعاندىعىندا بولىپ وتىر.
– ريەلتورلاردىڭ جۇمىسى كاسىپكەرلەر كودەكسى ارقىلى, «جەكە كاسىپكەرلىك تۋرالى» زاڭ, ازاماتتىق كودەكس, سالىق كودەكسى, «جىلجىمايتىن م ۇلىكتى مەملەكەتتىك تىركەۋ تۋرالى» زاڭى, «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭ, «جارناما تۋرالى» زاڭ ارقىلى رەتتەلەدى. بۇل قۇجاتتاردا قاراستىرىلماي قالعان ءبىر ماسەلە – كوميسسيا مولشەرى. بىراق كوميسسيا مولشەرى – كەلىسىمشارتتىق شاما. قىزمەت كورسەتۋشى مەن تۇتىنۋشى كوميسسيا مولشەرىن ءوزارا كەلىسەدى, – دەيدى ە.گريۆا حانىم.
قازاقستان ريەلتورلار قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى لاريسا ستەپانەنكونىڭ ايتۋىنشا, زاڭسىز جۇمىس ىستەپ جۇرگەندەردىڭ كەيبىر ءجونسىز ارەكەتتەرىنىڭ سالدارى قاۋىمداستىقتىڭ ابىرويىنا نۇقسان كەلتىرەدى. حالىقارالىق تالاپ بويىنشا كومپانيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى 10 ادامنان كەم بولماۋى جانە قىزمەتكەرلەردىڭ 50 پايىزى اتتەستاتسيادان ءوتۋى ءتيىس. ولار تىركەلىپ, زاڭدى جۇمىس ىستەگەندە عانا سەرتيفيكات الادى. الايدا سەرتيفيكاتسىز جۇرگەن ريەلتورلار سانى كۇن ساناپ ارتىپ بارادى. م ۇلىكتىڭ ساتىلۋى نەمەسە جالعا بەرىلۋى تۋرالى حابارلاندىرۋدى جاريالايتىن باق-تار حابارلاندىرۋدى جارناما بەرۋشىمەن, ياعني ريەلتورلىق اگەنتتىكپەن كەلىسىمشارت جاساعاننان كەيىن عانا قابىلداۋى كەرەك. ياعني, جىلجىمايتىن م ۇلىك اگەنتتىگى جىلجىمايتىن م ۇلىك پورتالىمەن كەلىسىمشارت جاسايدى, وندا بارلىق قىزمەتكەرلەر كورسەتىلەدى. ەگەر تەك ريەلتورلىق اگەنتتىكتىڭ قىزمەتكەرلەرى عانا حابارلاندىرۋ بەرەتىن بولسا, وندا الاياقتاردىڭ دا سانى ازايادى, جىلجىمايتىن م ۇلىك اگەنتتىكتەرىنىڭ ناقتى سانى انىقتالادى. وسىلايشا كوپتەگەن ادامنىڭ كولەڭكەلى بيزنەسى اشكەرەلەنەدى. مۇنى باق تۋرالى زاڭدا كورسەتۋ كەرەك.
دامىعان ريەلتورلىق بيزنەس تۇرعىن ءۇي نارىعىندا رەتتەۋشى فاكتور سانالادى. رەسەيلىك كومپانيالار ءوز ەرىكتەرىمەن سەرتيفيكات الىپ, كاسىپتەرىن ساقتاندىرۋدا. سونىمەن قاتار بۇل ەلدە بيىل ءتيىستى زاڭناما قابىلدانباق. اقش, گەرمانيا, كانادا, ۇلىبريتانيا, بەلگيا, يسپانيادا ريەلتورلىق قىزمەت نارىعىن رەتتەۋ فۋنكتسياسى الاقول قاتىسۋشىلارعا توسقاۋىل قويىپ, ءوزىن ءوزى رەتتەي الاتىن ۇيىمدارعا بەرىلگەن.
– ال ءبىزدىڭ ەلدەگى ريەلتورلىق بيزنەستە ورتاق جۇيەنىڭ جوقتىعى جاعدايدى كۇردەلەندىرىپ وتىر. ماسەلە مەملەكەت تاراپىنان رەتتەلمەگەندىكتەن, قازاقستان ريەلتورلارى قاۋىمداستىعىنىڭ ءرولى شامالى. قاۋىمداستىق مۇشەلىگىنە نەبارى 60 كومپانيا قابىلدانعان. سەرتيفيكاتتاۋدان سونىڭ تەك 9-ى ءوتىپ, 130 مامان عانا اتتەستاتتالعان. تىم از كورسەتكىش. ريەلتورلىق قىزمەت مەملەكەت تاراپىنان ەش رەتتەلمەيدى. سونىڭ سالدارىنان اتالعان نارىقتاعى احۋال تۋرالى دايەكتى اقپارات جوققا ءتان. كاسىبي ەمەس ريەلتورلاردىڭ كوبەيگەنى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ ءجيى بۇزىلۋىنا دا اسەر ەتەدى, – دەيدى ل.ستەپانەنكو.
ساراپشى اتاپ وتكەندەي, ريەلتورلىق قىزمەت جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىمەن تىكەلەي بايلانىستى, بارلىق سالامەن ۇشتاسادى. دەمەك, بۇل – ەلىمىزدىڭ تۇرعىن ءۇي ساياساتىنان باستاپ, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ يپوتەكالىق ساياساتىنا دەيىن تىعىز قارىم-قاتىناستا قاراستىرىلاتىن كەشەندى ماسەلە.
ەلىمىزدە ريەلتور مامانداردى دايارلايتىن وقۋ ورنى دا جوق. جىلجىمايتىن مۇلىك اگەنتتىكتەرىنىڭ ناقتى سانى دا بەلگىسىز, سەبەبى ريەلتورلار كاسىپكەرلىك نىسان رەتىندە تىركەلگەندە «ليتسەنزيانى تالاپ ەتپەيتىن باسقا دا قىزمەت تۇرلەرىمەن» دەگەن قوسىمشا جازىلادى. ريەلتور ديليارا سۇلەيمەنوۆا مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدەگى تۇرعىن ءۇي ساياساتىنىڭ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ارنالعان جيناقتاۋ جۇيەسىنىڭ, ونى ساقتاندىرۋدىڭ, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ يپوتەكالىق ساياساتىنىڭ دۇرىس تۇزىلمەگەندىگىنىڭ سالدارى ەكەنىن ايتتى.
– بىزدەگى نارىقتىڭ بۇل سەگمەنتىن جابايى دەپ باعالاۋعا بولادى. جىلجىمايتىن مۇلىك اگەنتتىگى مەن ونىڭ تۇتىنۋشىلارىن «قارا ماكلەردەن» تەك زاڭ عانا قورعاي الادى. نارىقتىڭ زاڭداستىرىلۋى ەل بيۋدجەتىنە تۇسەتىن سالىقتىڭ كولەمىن ارتتىرۋعا دا مۇمكىندىك بەرەر ەدى, – دەيدى ول. ونىڭ پايىمداۋىنشا, ريەلتورلىق كومپانيالاردى سانالى تۇردە سالىق تولەۋگە مىندەتتەۋ زاڭدا ايقىندالۋعا ءتيىس. سوندا عانا جىلجىمايتىن م ۇلىككە قاتىستى بارلىق وپەراتسيا اگەنتتىك ارقىلى جۇرگىزىلەدى دە, سول ارقىلى نوتاريۋس دەڭگەيىندەگى قۇقىققا يە بولعان ريەلتورلار بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الادى.
الماتى