قازاقستاننىڭ جاڭادان سايلانعان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەت پەن حالىقتىڭ بايلانىسىن نىعايتۋعا باعىتتالعان حالىققا ارنالعان مانيفەست ىسپەتتى جولداۋىندا ەلدىڭ كەلەشەكتەگى باعىتىن ايقىنداپ بەردى.
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز ەركىمەن پرەزيدەنتتىك مانداتىنان باس تارتقاننان كەيىن بيىلعى 9 ماۋسىمدا وتكەن سايلاۋدا ەكىنشى مەملەكەت باسشىسى رەتىندە سايلانعان قاسىم-جومارت توقاەۆ اپتا باسىندا العاش رەت حالىققا جولداۋ جاسادى.
ق.توقاەۆ قازاقستاننىڭ جاڭا كەزەڭدەگى باسىمدىقتارى رەتىندە تابىستى ءادىل ءبولۋ, تاۋەلسىز سوت جۇيەسى, ءتيىمدى باسقارۋ, ليبەرالدى دەموكراتيا مەن وتكەن شاقتىڭ قۇندىلىقتارىنا نەگىزدەلگەن جاڭعىرتۋلاردى اتاپ كورسەتتى.
ن.نازارباەۆتىڭ 1997 جىلدان بەرگى حالىققا ارناعان جولداۋلارى مەملەكەت پەن ازاماتتاردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنا نەگىزدەلگەن ماڭىزدى مانيفەست سانالادى. بۇل, سونىمەن قاتار ەلباسى اتانعان ن.نازارباەۆتىڭ جاڭا كەزەڭگە دايىنداعان ماڭىزدى كوشباسشىلىق قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى. وسىلايشا ازاماتتار پرەزيدەنتتىڭ كوزقاراسىن تۇسىنەدى جانە قانداي دا ءبىر باقىلاۋ رولىنە يە بولادى. جاڭا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ حالىققا وسىنداي سانالى تۇردە ۇندەۋ تاستادى جانە ەلدى بۇعان دەيىن باسقارعان ن.نازارباەۆ مودەلىن جالعاستىرا بەرەتىنىن كورسەتتى.
جالپى, الدىن الا دايىندالعان ماقساتتار مەن تاپسىرمالار قوردالانعان كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشەتىنى بەلگىلى. تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى ەلدەگى پروبلەمالار مەن شەشىمدەردىڭ كۋاسى بولعان ق.توقاەۆ ەكونوميكالىق رەفورمالاردى ساياسي جانە قۇقىقتىق رەفورمالارمەن قاتار جۇرگىزۋ كەرەكتىگىن ايتتى. جاقىندا ەلدەگى دەمونستراتسيالارعا توقتالا وتىرىپ, ق.توقاەۆ مۇنداي بەيبىت جانە زاڭدى ارەكەتتەرگە كەدەرگى كەلتىرۋگە بولمايتىنىن, ءتىپتى شەرۋشىلەرگە قولايلى جەرلەر بەرىلۋ قاجەتتىگىن مالىمدەدى. تيىسىنشە ق.توقاەۆ تاياۋداعى بولاشاقتا ەلدىڭ دامۋىن بەس نەگىزگى باعىتتا قارايتىنىن اڭعاردىق. ولار: ادىلەتتىلىك, تاۋەلسىز سوت جۇيەسى, ءتيىمدى باسقارۋ, ليبەرالدى دەموكراتيانى ىلگەرىلەتۋ جانە وتكەن شاقتىڭ قۇندىلىقتارىنا نەگىزدەلگەن جاڭعىرتۋلار.
اتالعان ماقساتتار مەن نۇسقاۋلاردىڭ تولىق جيىنتىعى جاڭا پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ ۇلتتىق جۇيەنى, ىشكى تىنىشتىقتى ساقتايتىن جانە ەكونوميكاسى ۇنەمى ءوسىپ كەلە جاتقان ەل تۋرالى كوزقاراسىن بىلدىرەدى. ەكىنشى جاعىنان, تۇركيا ءۇشىن قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراقتىلىعى ۇلكەن ماڭىزعا يە. سونداي-اق مۇنىڭ تۇركيانىڭ بولاشاق باعدار تۇرعىسىنان دا ءمانى زور. ەگەر قازاقستان جاڭا مەنەدجمەنت مودەلىمەن ءوزىنىڭ تابىسىن جالعاستىرا بەرسە, تۇركى الەمى, ناقتىراق ايتساق, تۇركى كەڭەسىنە دە ونىڭ تيىمدىلىگى ارتادى.
ءبىزدىڭ ەلدەگى ۇشاق بيلەتىنىڭ قۇنى تۋرالى ماسەلەگە ق.توقاەۆ تا توقتالدى. ەۋروپالىق مارشرۋتتارمەن سالىستىرعاندا 30 پايىزعا دەيىنگى ايىرماشىلىقتى ايتقان ول بۇل جاعداي قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك تاسىمالىنا نۇقسان كەلتىرەتىنىن جەتكىزدى. كەلەشەكتە قازاقستاندا ۇشاق پەن پويىز بيلەتتەرىنىڭ باعاسى تومەندەۋى مۇمكىن. پرەزيدەنتتىڭ حالىققا جولداۋىنداعى ماڭىزدى ماقساتتارىنا الدا توقتالامىز.
بارلىق سالاداعى كەشەندى رەفورمالار
مەملەكەتتىك باسقارۋدى قولايلى ەتۋ, ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ورتاشا جاسى جاسارادى, ال مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ سانى 2024 جىلعا قاراي 25 پايىزعا قىسقارادى. وسى ارقىلى ۇنەمدەلگەن قاراجات ءتيىمدى باسقا قىزمەتكەرلەرگە بولىنەدى. ازاماتتىق قوعامعا باعىتتالعان مەملەكەت تۋرالى تۇسىنىك باسىم بولادى. اتاپ ايتقاندا, باسپانا ماسەلەسىنە قاتىستى شاعىمدار مەن وتىنىشتەرگە نازار اۋدارىلماق. سونداي-اق ەگەر جەرگىلىكتى اكىمدەرگە تۇرعىنداردىڭ بەرگەن باعاسى 30 پايىزدان تومەن بولسا, ولارعا قاتىستى شارا قابىلدانادى. بارلىق مەملەكەتتىك كومپانيالار جارتىلاي مەملەكەتتىك كومپانيالارعا وتەدى. سونىمەن قاتار مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى كوتەرىلەدى.
سوت بيلىگى تاۋەلسىزدىك جانە بەيتاراپتىق قاعيداتتارىنا سايكەس ارەكەت ەتەدى. بۇل تۇرعىدا جوعارعى سوتتىڭ شەشىمدەرىن تەكسەرۋ ءادىسى باسىم بولماق. قاجەتتى قادامدار تەز ارادا قابىلدانسا, شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار دا كوبەيە تۇسەدى.
قازاق ءتىلى مەن تۇرىك ءتىلىنىڭ ورتاق تۇسى كوپ ءارى ەتيمولوگيالىق تۇرعىدان بايلانىسى زور. بىلتىر ن.نازارباەۆتىڭ نۇسقاۋىمەن لاتىن الىپبيىنە كوشۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانۋىنىڭ وسى تۇرعىدا ماڭىزى زور. جاڭا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ بۇل قادامدى ودان ءارى جالعاستىرا بەرمەك. ەندى قازاقستاندىق ديالوگ پەن جاريالانىمدار حالىقارالىق جانە ديپلوماتيالىق قاتىناستاردا كوبىرەك بايقالادى. بۇل جاعداي ەلدەگى قازاق ءتىلىنىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتە تۇسەدى.
قازاقستاننىڭ اسكەري جۇيەسىندە كەيبىر پروبلەمالار بار ەكەنىن ايتا كەلە, ق.توقاەۆ اسكەري قىزمەتتى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ءارى زاماناۋي جانە ءتيىمدى ارميا قۇرۋ ءۇشىن قارجىلىق قولداۋدىڭ ۇلعاياتىنىن ايتتى. قازاقستاندا شامامەن 18 ميلليون ادام بار جانە اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ سانى 250 مىڭعا جۋىقتايدى. سونىمەن قاتار پوليتسيا سانىندا توتەنشە رەفورمالار جاسالادى. قاۋىپسىزدىكتىڭ تاعى ءبىر ماسەلەسى – جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتۋ. ق.توقاەۆ ەلدە ءجيى تالقىلاناتىن بۇل ماسەلە بويىنشا ناقتى ايتتى: جەر شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايدى.
ق.توقاەۆ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ ءۇشىن باعدارلاما دايىندالعانىن جەتكىزدى. 2020 جىلدان باستاپ ميكرو جانە شاعىن بيزنەس تابىسقا سالىناتىن 3 جىلعا سالىقتان بوساتىلادى. مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسى ورناتىلىپ, اتالعان كومپانيالارعا قىسىم جاساۋ قىلمىس بولىپ سانالادى. ءبىر جاعىنان بۇل تاجىريبە مەملەكەتتىك بيۋروكراتيانىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى جەكە رەسۋرس رەتىندە كورۋىنە جول بەرمەۋگە باعىتتالعان.
پايدالانىلماي جاتقان جەرلەر ونى قولدانۋعا قابىلەتتى تۇرعىندارعا جالعا بەرىلەدى. بارلىق ەگىستىك جەرلەر تۇگەندەلەتىن بولادى. «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى بويىنشا پايدالانىلاتىن قاراجات ءۇش ەسەگە ارتىپ, ولار ينفراقۇرىلىمعا, مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالارعا جۇمسالادى. اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسىن 4,5 ەسە ارتتىرۋ ءۇشىن سۋارمالى جەرلەردىڭ سانى 4 ەسەگە ارتپاق.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل
ق.توقاەۆتىڭ سايلاۋ الدىنداعى باعدارلاماسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ماڭىزدى ورىن الادى. ق.توقاەۆ بۇل ماسەلەنى ءوزىنىڭ العاشقى حالىققا جولداۋىندا كوتەرىپ, كىناسىزدىك پرەزۋمپتسياسىن جوعارى باسقارۋ ورگاندارى قايتا انىقتايتىنىن جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ينستيتۋتتارداعى پروبلەمالار دەرەۋ جويىلاتىنىن مالىمدەدى.
ق.توقاەۆ زەينەتكەرلەرگە ارنالعان ارنايى جەڭىلدىكتەر جۇزەگە اساتىنىن مالىمدەدى. تيىسىنشە زەينەتاقى قورىندا جينالعان قاراجاتىنىڭ ءبىر بولىگىن بەلگىلى ماقساتتا قولدانا الادى; مىسالى, ءۇيسىز ادام ءۇي ساتىپ السا نەمەسە ءبىلىم الۋ ماقساتىندا پايدالانسا بولادى. تاعى دا, وسى شەڭبەردە مىندەتتى زەينەتاقى ساقتاندىرۋىنىڭ 5 پايىزىن تولەۋ 2023 جىلعا دەيىن شەگەرىلەدى. سونىمەن قاتار مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى 1 قاڭتاردان باستاپ ەنگىزىلەدى.
قوعامدىق كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ
قازاقستان – ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى ءومىر سۇرەتىن ەل. تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ۇلت ماسەلەسىنە ۇلكەن ءمان بەرگەنىمەن, ول ارقاشان وسى شەڭبەردەگى ەركىندىك ايماقتارىن ساقتاپ قالۋعا تىرىستى. ق.توقاەۆ ەلدىڭ بىرلىگىن ماڭىزدى دەپ سانايدى. وسى ماقساتتا ول الەۋمەتتىك كومەك جۇيەسىنىڭ كۇشەيتىلۋىنە ماڭىز بەرمەك. 1,7 ميلليون ادام ءالى دە الەۋمەتتىك كومەك الۋدا. ق.توقاەۆ قىزمەتكە كىرىسكەن كەزدە وسىنداي شەشىم قابىلداپ, تابىسى تومەن توپتاردىڭ قارىزىن كەشىرۋدى تاپسىردى.
اتالعان ماقساتتار جاڭا پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ ءبىرتۇتاس مەملەكەتتىك جۇيەنى, ىشكى تىنىشتىقتى ساقتايتىن جانە ەكونوميكاسى ۇنەمى ءوسىپ كەلە جاتقان ەلدى العا جەتەلەيتىنىن كورسەتتى.
كۋرشاد زورلۋ, «Anadoly Agency»
اۋدارعان اباي اسانكەلدى ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»