قازاقستان رەسپۋبليكاسى 20 جىل ىشىندە پرەزيدەنتىمىزدىڭ دانىشپاندىق باسشىلىعىنىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىزدىگى نىعايىپ, ەكونوميكالىق دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا ۇمتىلۋدا. بۇل جاعدايعا جەتۋىمىزگە سەبەپ, بىرىنشىدەن, پرەزيدەنتىمىزدىڭ دانالىعى مەن كورەگەندىگى سەبەپشى بولسا, ەكىنشىدەن, ەلىمىزدەگى حالىقتار دوستىعىنىڭ بەرىكتىگىنەن تۋىنداعان بىرلىك, ۇشىنشىدەن, كەڭ-بايتاق جەرىمىزدىڭ قىرتىسىنداعى قازبا بايلىعى ەكەنىنە ەشكىم داۋ ايتا الماس.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى 20 جىل ىشىندە پرەزيدەنتىمىزدىڭ دانىشپاندىق باسشىلىعىنىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىزدىگى نىعايىپ, ەكونوميكالىق دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا ۇمتىلۋدا. بۇل جاعدايعا جەتۋىمىزگە سەبەپ, بىرىنشىدەن, پرەزيدەنتىمىزدىڭ دانالىعى مەن كورەگەندىگى سەبەپشى بولسا, ەكىنشىدەن, ەلىمىزدەگى حالىقتار دوستىعىنىڭ بەرىكتىگىنەن تۋىنداعان بىرلىك, ۇشىنشىدەن, كەڭ-بايتاق جەرىمىزدىڭ قىرتىسىنداعى قازبا بايلىعى ەكەنىنە ەشكىم داۋ ايتا الماس.
اشىلعان كەن ورىندارى قازاقستان تاۋلسىزدىك العانعا دەيىنگى وتكەن عاسىردىڭ 70 جىلىندا سول ءىستىڭ ىستىعىنا كۇيىپ, سۋىعىنا توڭىپ, شولگە, اشتىققا شىداپ, وركەنيەتتەن الىستا جۇرگەن گەولوگتاردىڭ, گەوفيزيكتەردىڭ, گيدروگەولوگتاردىڭ گەولوگيالىق, گەوفيزيكالىق, گەوحيميالىق, حيميالىق زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىز. سول كەزدە جەر قىرتىسىن, ونىڭ قويناۋىن جان-جاقتى زەرتتەۋدى گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن قورعاۋ مينيسترلىگى باسقارعان ەدى. ونىڭ قۇرامىندا 1990 جىلى 74384 قىزمەتكەردى قامتىعان 80-گە تارتا ۇجىم بولعان. ولاردا 8260 جوعارى ءبىلىمدى, 9000 ارنايى ورتا ءبىلىمدى ماماندار قىزمەت اتقارعان ەكەن. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن گەولوگيا سالاسى كوپ ءوزگەرىستەرگە ۇشىرادى. 1996 جىلى مينيسترلىك كوميتەتكە اينالىپ, سودان بەرى ءارتۇرلى مينيسترلىكتەر قۇرامىندا بولدى. نەگىزگى دالا جۇمىستارىن اتقارعان ەكسپەديتسيالار جويىلدى. ولاردىڭ كەيبىرىنىڭ ورنىندا جەكە مەنشىك سەرىكتەستىكتەر مەن اكتسيونەرلىك قوعامدار پايدا بولدى. گەولوگيالىق ۇجىمدار سانى كۇرت ازايدى. مىسالى, 2009 جىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ قۇرامىنداعى 8 ۇجىمدا 274 مامان عانا قىزمەت اتقارعان, ونىڭ 261-ءى جوعارى, قالعاندارى ورتا بىلىمدىلەر.ماماندار سانى ازايعانىنا قاراماستان, كوميتەت ءوز شاماسىندا, زامان تىلەگىنە ساي قىزمەت اتقاردى. ولاردىڭ ەڭ باستىلارى, بىرىنشىدەن, كەن ورىندارىن يگەرۋگە ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا گەولوگيالىق عىلىمدار ينستيتۋتىمەن بىرىگە وتىرىپ, كەن ورىندارىنىڭ بارلىق ءتۇرىن (مۇناي, گاز, ءتۇستى مەتالدار, قارا مەتالدار, حيميالىق شيكى زاتتار, ت.ب.) قامتىعان انىقتامالىقتاردى كوپ تيراجبەن باسپادان شىعاردى. ولاردا كەن ورىندارى سان مەن ساپا جاعىنان جانە كەندى تەحنولوگيالىق وڭدەۋ ءتاسىلى جان-جاقتى سيپاتتالعاندىقتان بۇگىنگە دەيىن ماڭىزىن جويعان جوق. ەكىنشىدەن, كەن ورىندارىندا قور ەسەپتەۋدىڭ دالدىگىن, قازبا بايلىقتى ءوندىرۋدىڭ ىسىراپسىز بولۋىن قاداعالاۋعا ارنالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا پايدالى قازبالار كەن ورىندارىن يگەرۋ كەزىندەگى جەر قويناۋىن قورعاۋدىڭ بىرىڭعاي ەرەجەلەرى» جاسالىپ, ۇكىمەت قاۋلىسىمەن 1999 جىلى بەكىتىلدى. ۇشىنشىدەن, عاسىر بويى جيناقتالعان گەولوگيالىق, گەوفيزيكالىق اقپاراتتاردى تالداپ, عارىشتان تۇسىرىلگەن جەر بەدەرىنىڭ سۋرەتتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ 1:1000000 ماسشتابتاعى قازاقستاننىڭ جاڭا تۇردەگى گەولوگيالىق جانە پايدالى قازبالار مەن گيدروگەولوگيالىق كارتالارى, 1:20000000 ماسشتابتاعى مينەراگەنيالىق, تەكتونيكالىق, كوسموگەولوگيالىق كارتالارى, ماگنيتتىك ءورىستىڭ اۋىتقۋ كارتاسى جاسالدى. بۇلارعا قوسا قازاقستان گەولوگياسى, قازاقستان جەر قىرتىسىنىڭ تەرەڭدىك قۇرىلىمى مەن رەسۋرستارى, قازاقستان قازبا بايلىقتارى, قازاقستان گەولوگياسى مەن مينەراگەنياسى جانە ت.ب. عىلىمي جيناقتار ومىرگە كەلدى. بۇلاردا قازاقستان مەتالدى كەن ورىندارىنىڭ جەر قىرتىسىندا شوعىرلانۋ زاڭدىلىعى دۇنيە ءجۇزى گەولوگتارىنىڭ بۇگىنگى كەزدەگى تەوريالىق جانە پراكتيكالىق كوزقاراستارىن ەسكەرە وتىرىپ بەينەلەنگەن. سوندىقتان بۇل تۋىندىلار قاشاندا بولماسىن جاڭا كەن كوزدەرىن ىزدەۋدىڭ نەگىزى بولىپ قالا بەرمەك. وسىعان بايلانىستى 2010 جىلى بۇل ەڭبەكتەردىڭ ءبىر توپ اۆتورلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى اتاندى. ءتورتىنشىدەن, 1:200000 ماسشتابتاعى گەولوگيالىق جەتە زەرتتەۋلەر 474,8 مىڭ شارشى كم ايماقتا, مينەراگەندىك ءتۇسىرىلىمدەر 33,5 شارشى كم اۋدانداردا جۇرگىزىلىپ, ولاردا وڭىرلەردەگى قارا, ءتۇستى, باعالى, سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردىڭ جانە ت.ب. بولجامدى قورلارى ەسەپتەلگەن.وسى ورايدا اتاپ وتەر ءجايت, گەولوگيا كوميتەتىنىڭ كازىرگى باسشىلارىنىڭ ايتىپ جۇرگەن «ءتۇستى مەتالدار قورىنىڭ داعدارىسى» دەگەن ءسوز كوڭىلگە قونا قويمايدى. مىسالى, قورعاسىننىڭ بولجامدى رەسۋرسى وندىرىستىك ەسەپتەگى قوردان 7,6 ەسە, مىرىش – 4,2 ەسە, مىس 6,5 ەسە ارتىق. 2003 جىلدان باستاپ مەملەكەت قارجىسى ەسەبىنەن جۇرگىزىلگەن كەن ورىندارىن گەولوگيالىق ىزدەۋ, ىزدەۋ-باعالاۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىنە كوڭىل اۋدارساق, بولجامدى قورلاردىڭ كەلەشەكتە انىقتالاتىنىنا كوز جەتكىزۋگە بولادى. باستى تاۋ-كەن ءوندىرىسى اۋداندارى ماڭىنداعى كەن ورنىن تابۋعا ءۇمىتتى دەگەن 25 جەر بولىمىندە مىناداي كەن قورى ءوسىمى انىقتالعان: التىن – 78,2 ت., مىس – 1988 مىڭ ت., قورعاسىن – 117 مىڭ ت., مىرىش – 520 مىڭ ت., ت.ب. بۇلارعا كوميتەت مەملەكەتتىك ەسەپكە العان جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار ءجۇرگىزگەن گەولوگيالىق بارلاۋدىڭ ءناتيجەلەرىن قوسساق, كەلەشەكتە تاۋ-كەن ءوندىرىسى دامي تۇسپەك. ەسكەرتە كەتەتىن ءجايت, بولجامدى رەسۋرستار جەر قىرتىسى تاۋ جىنىستارىنداعى كەن بەلگىسىنىڭ (مينەرولوگيالىق) گەولوگيالىق, گەوفيزيكالىق, گەوحيميالىق سيپاتتارىنىڭ قورى ناقتى ەسەپتەلىپ, وندىرىستىك يگەرۋدەگى كەن ورنىنا ۇقساستىعىنا قاراپ انىقتالادى. ولار شىن مانىندەگى كەن ورنىنا اينالۋ ءۇشىن گەولوگيالىق ىزدەۋدىڭ, باعالاۋدىڭ, بارلاۋدىڭ كولەمدى جۇمىسىن قاجەت ەتەدى. ويتكەنى پايدالى قازبالار كەن ورنى دەگەنىمىز زامان تالابىنا ساي وزگەرمەلى شارتتى ۇعىم. ول بەلگىلى زامانداعى تەحنيكانىڭ دامۋىنا, تەحنولوگيانىڭ جەتىلۋىنە بايلانىستى سان جاعىنان دا, ساپا جاعىنان دا ەكونوميكالىق تۇرعىدان وندىرىسكە جارامدى جەر قىرتىسىنداعى مينەرالدار مەن تاۋ جىنىستارىنىڭ شوعىرى. جوعارىدا كەلتىرگەندەرىمىز تەك قاتتى قازبا بايلىقتاردىڭ ءبىر بولىگى ءجونىندەگى عانا دەرەكتەر. مۇناي مەن گاز قورى ەرەكشە ورىندا. ول كەن ورىندارى تۋرالى اقپاراتتار گازەتتەر مەن تەلەديداردان جەتكىلىكتى جازىلىپ, ايتىلىپ ءجۇر. سوندىقتان ولاردان گورى اۋىز سۋ ماسەلەسىن قوزعاۋدى ءجون كوردىك.رەسپۋبليكامىزدىڭ ەلدى مەكەندەرىن اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە دارا باعدارلاما قابىلداعانى بەلگىلى. ونى ىسكە اسىرۋدا گەولوگيا كوميتەتى مەملەكەتتىك قارجى ەسەبىنەن ءبىرتالاي جۇمىس اتقاردى. 2004-2010 جىلدار ارالىعىندا جەر استى سۋىن ىزدەپ تاۋىپ, ونىڭ قورىن ەسەپتەۋ 524 ەلدى مەكەندى قامتىعان. ولاردىڭ 57-ءسى اقمولا, 47-ءسى اقتوبە, 20-سى الماتى, 27-ءسى اتىراۋ, 75-ءسى شىعىس قازاقستان, 15-ءى جامبىل, 70-ءى باتىس قازاقستان, 19-ى قاراعاندى, 50-ءى قوستاناي, 9-ى قىزىلوردا, 42-ءسى پاۆلودار, 63-ءى سولتۇستىك قازاقستان 13-ءى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا ورنالاسقان. بۇلارداعى ەسەپتەلگەن سۋ قورى ءتاۋلىگىنە 109,7 مىڭ تەكشە مەتر. وڭتۇستىك وڭىردەگى شاردارا جانە ارال-سارىبۇلاق سۋ قۇبىرى توپتارىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تولاعاي مەن بايىرقۇم-شاردارا جەر استى سۋ كەن ورىندارىنىڭ قورلارى قايتا ەسەپتەلىپ, تاۋلىگىنە 117,4 مىڭ تەكشە مەتر كولەمىندە بەكىتىلگەن. استانا قالاسىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اتباسار-پريشيم, نۇرا جانە روجدەستۆەنسك جەر استى سۋ كەندەرى قايتا زەرتتەلىپ, ولاردىڭ پايدالانۋ قورى تاۋلىگىنە 111,8 مىڭ تەكشە مەتر كولەمىندە انىقتالىپ, ەسەپكە قويىلعان.سۋ سۇيىق كەن بولعاندىقتان, تولىعاتىن كوزىنىڭ وزگەرمەلىلىگىنە بايلانىستى ونىڭ قورى بەلگىلەنەتىن مەرزىمگە عانا ارنالىپ ەسەپتەلەدى. بەلگىلەنگەن مەرزىم اياقتالعاندا گەولوگيالىق ۇستانىم بويىنشا حيميالىق قۇرامىنا تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, قور قايتادان ەسەپتەلەدى.گەولوگيا كوميتەتىنىڭ بۇگىنگى كەزدەگى باسشىلارى گەولوگيا جونىندە ءتۇسىنىكتەرى از نەمەسە گەولوگيالىق دالا جۇمىستارىنا قاتىسىپ كورمەگەن, كەن ىزدەۋ, كەن ورنىن بارلاپ, قورىن ەسەپتەۋگە قاتىسپاعان. ولار جاڭادان ەسەپتەلگەن كەن قورلارىنا عانا ەمەس, ءوندىرىستىك يگەرۋدەگى كەن ورىندارىنىڭ قورىنا دا رەنتابەلدىلىگى تومەن, يا جوق دەپ كۇمان تۋعىزۋدا. بۇل جونىندە «قازگەواقپارات» رەسپۋبليكالىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى بولىپ جۇرگەن كەزىندە, بۇگىندە گەولوگيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى س. ورازاەۆا «ينتەرفاكس-قازاقستان» اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا ايتتى. كەن ورنى جونىندەگى جەر جۇزىندە قالىپتاسقان انىقتامانى جوعارىدا كەلتىرگەن ەدىك. وعان قوسىمشا ايتارىمىز, بىرىنشىدەن, كەندىك مەتالدىڭ تاۋ جىنىسىنداعى پايىزدىق قۇرامىنىڭ ەكونوميكالىق تالاپقا ساي بولۋى, ەكىنشىدەن, ونى تاۋ جىنىستارىنان ايىرىپ الۋدىڭ تەحنولوگياسى لابوراتوريالىق جانە جارتىلاي ءوندىرىستىك جاعدايدا انىقتالۋى قاجەت. ەگەر بۇل شارتتارعا زەرتتەلەتىن نىسان ءسايكەس كەلمەيتىن بولسا, قىرۋار قارجىنى جانە ۋاقىتتى قاجەت ەتەتىن گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىسى جۇرگىزىلمەيدى, جۇرگىزىلىپ تە كورگەن ەمەس.وندىرىسكە جارامدى بولار-اۋ دەگەن نىساندا الدىمەن الدىن الا بارلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, كەن ورنى بولىگىنىڭ كولەمى بەلگىلەنىپ, تاۋ جىنىسىنداعى كەندىك دەنەلەردىڭ شەتتىك ۇستانىمىنىڭ بىرنەشە نۇسقاسىن, ورتاشا پايىزدىق ۇستانىمىن قولدانا وتىرىپ, ءارتۇرلى نۇسقادا قورى ەسەپتەلگەن دەرەكتەرگە سۇيەنگەن تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمە جاسالىپ, مەملەكەتتىك كوميسسياعا ۇسىنىلادى. كوميسسيا ونداعى دەرەكتەردىڭ ناقتىلىعىنا كوز جەتكىزۋ ماقساتىندا گەولوگيا سالاسىندا كەن ورىندارىن اشىپ, قورىن ەسەپتەۋدە مول تاجىريبەسى بار ماماندارعا تەرەڭ ساراپتاما جۇرگىزۋگە جولدايدى. ساراپشىلار مەن كوميسسيا مۇشەلەرى الدىن الا بارلانعان نىساننىڭ ءوندىرىستىك يگەرۋگە جارامدىلىعى نەمەسە جارامسىزدىعى تۋرالى شەشىم قابىلدايدى. جارامدى دەپ تابىلسا, نىساندى جەتە گەولوگيالىق زەرتتەۋدىڭ جوباسى جاسالىپ, ول مەملەكەتتىك ورگاننىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق وتىرىسىندا بەكىتىلگەن جاعدايدا عانا جۇمىس ءارى قاراي جالعاسادى. جەتە گەولوگيالىق زەرتتەۋ, ەڭ جىلدام دەگەندە, ءۇش-ءتورت جىلعا سوزىلادى. ءناتيجەسىندە كەندىك دەنەلەر مەتالداردىڭ تاۋ جىنىسىنداعى پايىزدىق ۇستانىمىنا قاراي كومكەرىلىپ, كەندىك باستى مەتالداردىڭ, ولارعا ىلەسپە تۇرىندەگى پايدالى حيميالىق ەلەمەنتتەر انىقتالعان, كەن شوعىرلانعان تاۋ جىنىستارىنىڭ ءوندىرىستىك قاسيەتتەرى سيپاتتالعان, قور ەسەپتەۋدىڭ ساپاسىن (كونديتسياسىن) نەگىزدەيتىن تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمە جاسالىپ, بەكىتۋگە مەملەكەتتىك قور جونىندەگى كوميسسياعا ۇسىنىلادى. بۇل دا ساراپشىلاردىڭ ساراپتاۋىنان ءوتىپ, كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ قولداۋىن تاپقاندا عانا كەن قورى ەسەپتەلىپ, كوپ تومدىق جازبا بايانداما – كەن ورنىنىڭ تولقۇجاتى ومىرگە كەلەدى. ول مەملەكەتتىك قور جونىندەگى كوميسسيا وتىرىسىندا بەكىتىلەدى. وسى شارتتار ورىندالىپ, تاڭداۋدان وتكەن نىسان كەن ورنىنا اينالعان سوڭ, ءتۇرلى شارۋاشىلىق سالالار ماماندارىنان قۇرالعان مەملەكەتتىك كوميسسيا ونى ءوندىرىستىك يگەرۋگە قابىلدايدى. كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ ساپاسىن 1974 جىلى كەنتوبە تەمىر كەن ورنىن وندىرىستىك قابىلداۋعا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تەمىرتاۋ مەتاللۋرگيالىق كومبيناتىنىڭ اتىنان قاتىسقاندىعىنان-اق ايقىن بايقاۋعا بولادى. وسىعان بايلانىستى كوميسسيالار شەشىمىمەن ءوندىرىسكە جارامدى دەپ تابىلعان كەن ورىندارى قورىنىڭ ەسەپتەلۋىنە كۇمان كەلتىرۋدىڭ شىندىقتان الدەقايدا الىس ەكەنىنە كوز جەتكىزۋ قيىن ەمەس. قازىرگى كەزدە كەندەردى بارلاپ, قورىن ەسەپتەۋدى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ وزدەرى جۇرگىزىپ, ونى بەكىتۋدى مەملەكەتتىك قور كوميسسياسىنا ۇسىنادى. بۇل جاعدايدا مەملەكەتتى الداپ, ولار وزدەرىنە زيان ويلايدى دەۋ قاتە پىكىر.قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى عىلىمي جانە وندىرىستىك ۇجىمدارداعى گەولوگيا ماماندارىنىڭ ەڭبەكتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كوميتەتى ەلىمىزدىڭ اۋماعىنداعى جەر قىرتىسىندا پايدالى قازبالاردى اشۋ مۇمكىندىگى جەتكىلىكتى ەكەنىن دالەلدەپ بولجادى. ەگەر وتانىمىزدىڭ كەلەشەگى تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋ مودەلى دەسەك, مينەرالدى شيكىزاتتار ونىڭ تىرەگى بولىپ قالا بەرمەك. ولاردىڭ بولجامدى قورلارىن ناقتىلاپ, وندىرىستىك تالاپقا سايكەستەندىرۋ گەولوگيالىق اۋقىمدى زەرتتەۋلەر مەن مول قاراجاتتى قاجەت ەتەدى. بۇلاردى ىسكە اسىرۋ جونىندە كوميتەتتىڭ بۇرىنعى باسشىلارى جاساپ, ۇكىمەت بەكىتكەن باعدارلاما بار. بىراق, وسى باعدارلامانى جۇرگىزۋدى كوميتەتتىڭ ءبۇگىنگى باسشىلارى باسقارا الا ما؟ 2010 جىلدىڭ سوڭىنداعى زەينەتكەرلەردى مەملەكەتتىك قىزمەتتەن بوساتۋ ساياساتى گەولوگيا كوميتەتىنە, ونىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرىنە اۋىر سوققى بولعاندىعى جاسىرىن ەمەس. گەولوگيادا جەر قىرتىسىنىڭ قۇرىلىمى تۋرالى دەرەكتەر مەن ولاردى تالداپ, قورىتىندىلاعان مامانداردى جاسپەن ولشەۋ قاتە. بىراق, جۇرگىزىلگەن ساياساتتىڭ ناتيجەسىندە بىلىكتى, تاجىريبەلى گەولوگتار, گەوفيزيكتەر مەن گيدروگەولوگتار كەتتى, ال ولاردىڭ ورنىنا لايىقتى ماماندار كەلگەن جوق. وسىنداي جاعدايعا تاپ بولعان كوميتەتكە, ونىڭ اۋماقتىق ءبولىمدەرىنە ءوزىن سىيلايتىن گەولوگ مامان كەلە قويماس. قاراعاندىداعى ورتالىق قازاقستان اۋماقتىق دەپارتامەنت باسقارۋشىسى لاۋازىمىنا جاريالانعان كونكۋرسقا بىردە-ءبىر گەولوگ ماماننىڭ قۇجات تاپسىرماۋى وعان دالەل. دەپارتامەنت باسشىلىعىنا ءومىر بويى كومىر وندىرىسىندە قىزمەت اتقارعان تاۋ-كەن ينجەنەرى تاعايىندالعان. بۇعان قاراپ قاراعاندىدا, قاراعاندى وبلىسىندا گەولوگتار قۇرىپ كەتكەن ەكەن دەپ ويلاۋعا بولمايدى, ولار بۇرىنعىداي كوپ بولماسا دا جەتكىلىكتى. كوپ جىلعى تاجىريبە كورسەتكەنىندەي, ناعىز گەولوگيا مامانى بولۋ ءۇشىن قاندايدا بولماسىن وڭىردە گەولوگيا باكالاۆرى دا, گەولوگيا ماگيسترانتى دا تاجىريبەلى گەولوگتىڭ باسقارۋىمەن ەڭ از دەگەندە 5-6 جىل كەن ىزدەۋ, بارلاۋ ۇجىمدارىندا جۇمىس ىستەپ, جەتىلۋى كەرەك. وتكەنىمىزگە كوز جۇگىرتسەك, گەولوگيالىق ۇجىمدار باسىندا تاجىريبەلى, ءبىلىمدەرى جەتىلگەن ادامدار تۇردى. ولاردى اتاساق: ق.ي.ءساتباەۆ, ودان كەيىن ا.س.بوگاتىروۆ, ش.ەسەنوۆ, ا.ت.سيتكو. س.ە.شوكاباەۆ جانە ت.ب. كوپتەگەن ەسىمدەر ەسكە تۇسەدى. ەكسپەديتسيالار مەن پارتيالار, ولاردى بىرىكتىرگەن اۋماقتىق باسقارمالار گەولوگيالىق كادرلاردىڭ جەتىلۋ مەكتەبى بولدى. گەولوگيا ماماندارىن دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عالىم وقىتۋشى-پروفەسسورلارى مەن دوتسەنتتەرى دە وسى مەكتەپتەن شىققاندار.قازىرگى كەزدە مينەرالدى شيكىزاتتار رەسۋرسىن تولىقتىرۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇرگىزەتىن ورگان جالعىز عانا گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كوميتەتى. ونىڭ داعدارىستا ەكەندىگى شىندىق. وتكەن جىلعى گەولوگيالىق زەرتتەۋلەرگە, كەن ورىندارىن ىزدەۋگە, باعالاۋعا بولىنگەن مەملەكەتتىك قاراجات يگەرىلمەي قالدى. مۇنىڭ زياندى اسەرىنەن مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورىندايتىن سەرۆيستىك گەولوگيالىق ۇجىمداردىڭ كەيبىرى توقىراۋعا ۇشىراپ, ماماندارىنان ايىرىلدى. ولاردىڭ بيىلعى جىلى وسى داعدارىستان شىعۋىنا كۇمانمەن قاراۋعا تولىق نەگىز بار. ويتكەنى, زەرتتەۋگە الىنعان نىساندارداعى جۇمىستار, تاجىريبەدە بەلگىلى بولعانداي, بىرنەشە جىلدارعا سوزىلادى. اتقارىلاتىن زەرتتەۋلەردىڭ جوباسى جاسالعان جوق. جەر قىرتىسىنىڭ, ءاربىر ءوڭىردىڭ نەمەسە گەولوگيالىق نىساننىڭ قۇرىلىم ەرەكشەلىكتەرىن جان-جاقتى تالداي بىلەتىن كاسىبي بىلىكتى, تاجىريبەلى گەولوگتار عانا جوبانى ساپالى جاساي الادى.گەولوگيا كوميتەتىن قازىرگى باسقارۋشىلار شەتەلدىك گەولوگيالىق ۇجىمدارمەن باسەكەلەسە الاتىن بىردە-ءبىر ۇجىم قازاقستاندا جوق, رەسپۋبليكادا گەولوگيالىق مامانداردىڭ بىلىمدىلىگىن ارتتىرۋ جۇيەسى جاسالماعان دەپ ءمالىمدەدى. سوندا وتكەن 20 جىلدا ەلىمىزدە جاڭا كەن ورنىن اشقان شەتەلدىك كومپانيانى اتاي الار ما ەكەن؟ جوق, بولۋى دا ءمۇمكىن ەمەس. وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنىڭ ورتا شەنىندە تەمىرتاۋ قالاسىنىڭ جانىنداعى, سول كەزدە ساماركا دەپ اتالعان مىس كەن بەلگىسىن گەولوگيالىق زەرتتەۋ قۇقىعىنا جاپوندىق كومپانيا يە بولعان-دى. ەكى جىلداي ينۆەستيتسيا, عارىشتىق زوندتاۋ ارقىلى ونىڭ گەوگرافيالىق كوورديناتىنىڭ ءدالدىگىن عانا انىقتادى. كەيىننەن بۇرعىلاۋ جۇمىستارىن ەكپىندى جۇرگىزىپ, قورىن ەسەپتەپ, كەن ورنىنا اينالدىرىپ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ قۇرمەتىنە «نۇرقازعان» دەپ اتاۋ بەرگەن بۇگىندە «تسەنترگەولسەمكا» دەپ اتالاتىن جشس گەولوگتارى بولاتىن. بۇل كەن ورنى ەسەپتەلگەن قورى جاعىنان ءىرى كەندەردىڭ قاتارىندا. «قازاقمىس» يگەرۋگە الىپ, ونىڭ ماڭىن, تەرەڭىن بارلاۋدى ءالى جالعاستىرۋدا. ولاردى باسقارىپ جۇرگىزىپ وتىرعان, گەولوگيالىق اقپاراتتاردى وڭدەۋدىڭ زاماناۋي كومپيۋتەرلىك تەحنولوگياسىن يگەرگەن ءوزىمىزدىڭ گەولوگتارىمىز.تاۋ-كەن وندىرىستەرىن مينەرالدى شيكىزات رەسۋرستارىنىڭ ۇزاق ۋاقىتتىق قورىمەن قامتاماسىزداندىرۋ ءىسى قاجىرلى, قارقىندى ەڭبەكتى قاجەت ەتەتىنى ايداي انىق. ول جەتكىلىكتى قارجى جۇمساپ, مامانداردى مولايتۋدى, گەولوگيالىق ۇجىمداردى نىعايتۋدى جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋدى تالاپ ەتەدى. وسى ورايدا جاڭادان وتاۋ تىگىپ جاتقان ۇلتتىق گەولوگيالىق بارلاۋ كومپانياسى ەلىمىزدەگى بارلىق گەولوگيالىق جانە عىلىمي مەكەمەلەردى بىرىكتىرە السا يگى. ول ءۇشىن ۇكىمەت گەولوگيا سالاسىنا قاتىستى كوزقاراستى وزگەرتۋى قاجەت. گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كوميتەتىن جەكە مينيسترلىككە نەمەسە اگەنتتىككە اينالدىرۋى كەرەك. تاعى ءبىر ماسەلە, «جەر قويناۋىن پايدالانۋ» دەگەندى «جەر قويناۋىن قورعاۋ» دەپ اۋىستىرعان دۇرىس سياقتى. ويتكەنى مۇنداعى «قورعاۋ» ءسوزى جەر قويناۋىندا شوعىرلانعان كەندەردى جاسالىپ بەكىتىلگەن كەن ءوندىرۋ جوباسىنا سايكەس كەندەردى ىسىراپسىز تولىقتاي الىنۋىن مەڭزەيدى. وعان مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جەر قىرتىسى ماماندارى عانا جۇرگىزە الادى.
ميحايل گرانكين, قر قۇرمەتتى گەولوگى, كەن ورنىن العاشقى اشۋشى, قر مينەرالدى رەسۋرستار اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى.
روستيسلاۆ انتونيۋك, قر قۇرمەتتى كەن ورنىن بارلاۋشىسى, كەن ورنىن العاشقى اشۋشى, قر مينەرالدى رەسۋرستار اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, گەولوگيا-مينەرالوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.
سەرىكباي حامزا, قر قۇرمەتتى كەن ورنىن بارلاۋشىسى, كەن ورنىن العاشقى اشۋشى, قر مينەرالدى رەسۋرستار اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, گەولوگيا-مينەرالوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.