سۋرەتشىنىڭ «سال ونەرى» ادىستەمەسى

ءبىز كورمە ءوتىپ جاتقان زالعا كىرگەنىمىزدە وڭ قاپتال, سول قاپتالعا تۇتاستىرا ىلىنىنگەن قىزىلدى-جاسىلدى ءتۇرلى-ءتۇستى سۋرەت كارتينالارى ءبىر ءسات جايناپ كەتكەندەي بولدى. كورمەگە اۆتوردىڭ «قازىعۇرت», «عايىپ ەرەن قىرىق شىلتەن», «ون سەگىز مىڭ عالام», ء«ومىر-وزەن», «جاڭعىرىق», «جۇلدىزدار جولى», «ماڭگىلىك», «كوكىرەك كوزى», «كريستالدى قۇس» سىندى بىرقاتار تۋىندىلار توپتاماسى قويىلىپتى. ۇزدىكسىز ديناميكالىق قوزعالىسقا نەگىزدەلگەن كارتينالاردا قىزىل, جاسىل, كوك, سارى, قارا تۇستەرگە باسىمدىق بەرىلگەن. سيمۆوليكالىق ءمان-ماعىناسىمەن بەلگىلى ءبىر ىرعاققا باعىنعان ورنەكتەردىڭ ارقايسىسى وزىنشە ءبىر سىردى, قۇپيانى بۇگىپ جاتىر.

كورمەگە كەلگەن وزگە قاتىسۋشىلار الدەقاشان ارت-تەراپياعا قۇلشىنا كىرىسىپ كەتكەن ەكەن. ۋاقىت وزدىرماي ءبىز دە قاتارعا قوسىلدىق. الدىمەن قولىڭىزداعى اق پاراقتى تەڭدەي ەتىپ 12 بولىككە سىزىپ, ءار ءتورتبۇرىشتى تولتىرا سۋرەت سالۋىڭىز كەرەك. ءسىزدىڭ ىشكى جان-دۇنيەڭىزگە جول سىلتەيتىن بۇل امال «12 تەكشە ءادىسى» دەپ اتالادى. شىعارماشىلىق پروتسەستى ارت-تەراپەۆت مۇقيات باقىلاپ, ىشكى الەمىڭىزدىڭ مازمۇنىن وڭاي كورسەتۋىڭىزگە كومەكتەسەدى. سۋرەتشىنىڭ ايتۋىنشا, ءتۇرلى-ءتۇستى بوياۋلارمەن كومكەرىلگەن مۇنداي ونەردىڭ قازاق حالقىنا تاڭسىقتىعى جوق, ۇلتتىق دۇنيەتانىمدىق تۇجىرىمدار قازاقتىڭ ويۋ-ورنەكتەرىندە, دانالىق سوزدەرىندە, ماقال-ماتەلدەرىندە اۋەلدەن جاسىرىنىپ جاتىر.

– ءوزىمنىڭ شەشەم ورنەگى مەن بەدەرى ءبىر-بىرىنە استە ۇقسامايتىن الاشا, كىلەمنىڭ ءتۇر-ءتۇرىن توقيتىن. مۇنىڭ بارلىعىن قايدان ۇيرەندىڭىز دەپ تاڭ-تاماشا بولامىن. «جوعارىدان بەرەدى» دەپ ءىسىن جالعاستىرا تۇسەدى. وعان دا بولماي «جوعارىدان قالاي بەرەدى؟» دەپ سۇرايمىن. سوندا «اللانى سۇيسەڭ, ساعان دا بەرەدى» دەپ جىلى جىمياتىن. ءجۇسىپ بالاساعۇننىڭ «قۇتتى بىلىك» داستانىنداعى ىزگىلىك يدەياسى ءتورت تاراپتان قوناتىن – شىندىق, باق-داۋلەت, اقىل, قاناعاتقا نەگىزدەلەدى. وسى ءتورت قۇبىلا ەنەرگياسى ويانىپ, ءبىر-بىرىمەن ارالاسقان كەزدە رۋحىمىز كەمەلدەنە تۇسەدى. نەمەسە شاكەرىم قۇدايبەردى ۇلىنىڭ شىعارماشىلىعىندا:

«ۇيرەنسە عىلىم مەنەن سال ونەرىن,

بىلەر ەدى-اۋ ونەردىڭ نە بەرەرىن.

تانىسسا اقىن, ويشىل ادامىمەن,

تابار ەدى-اۋ ادالدىق, ار كومەگىن», دەپ كەلەتىن جولدار بار.

قازاقتىڭ سان عاسىرلىق تانىمى مەن ماقال-ماتەلى ار ءىلىمنىڭ جولدارى. شىندىقتىڭ جولى بىرەۋ-اق. مەن ۇيرەتىپ جۇرگەن ادىستەمە «سال ونەرى» دەپ اتالادى. ستۋدياعا كەلگەن شاكىرتتەر ازعانتاي كۇننىڭ ىشىندە ءوز ىشىندەگى كەرەمەتتەردىڭ سىرىنا قانىعا باستايدى. كەسكىندەمە مەن گرافيكانى شەبەر مەڭگەرىپ قانا قويمايدى, ولاردىڭ جۇمىستارى ىشكى شىندىعىن قاعاز بەتىنە اينىتپاي تۇسىرە الاتىن كوركەمدىگىمەن ەرەكشەلەنىپ شىعا كەلەدى. ونەردى سۇيە بىلگەن, ۇعا بىلگەن ادامعا بەرەرى كوپ, – دەيدى سۋرەتشى.

ىشىڭىزدەگى جىلدار بويى قاتتالىپ جاتقان ەشكىمگە اشىپ ايتا المايتىن سەزىمدەرىڭىزدى قاعاز بەتىندە ءتۇرلى-ءتۇستى بوياۋلارمەن بەينەلەۋ ارقىلى بەيساناڭىزداعى تەرىس اقپاراتتاردان ارىلاسىز. وسىلايشا ادام ءوز بويىنداعى قۋات كوزدەرى مەن ارنالارىن تازارتا وتىرىپ, جوعارى الەمنەن كەلەتىن كۇش-قۋاتتى قابىلدايدى.

باقىتبەك اڭساپبەرگەن ۇلىنىڭ ءار قالادا ۇيىمداستىرىلاتىن كوشپەلى مەكتەبىنە 3 جاستان 80 جاسقا دەيىنگى ىزدەنۋشىلەر جازىلادى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلگى اتا-انانىڭ قاراۋىنسىز قالعان بالالار, وزىنە قول جۇمساپ ءتىرى قالعان جاندار بولسا, ومىردەن ورىنىن تابا الماي جۇرگەندەر دە وسىندا كەلىپ ۇستاز دارىسىنە قاتىسادى ەكەن. «سال ونەرى» سۋرەت ادىستەمەسىن ەلىمىزدە عانا ەمەس, كوپ جىلدان بەرى تۇركيا, گەرمانيا, فرانتسيا, شۆەيتساريا, رەسەي ەلدەرىندە كوپشىلىك ونەر سۇيەر قاۋىمعا دا ءجيى تانىستىرىپ كەلەدى.

ءتىپتى شۆەيتساريانىڭ پسيحولوگيالىق ەنەرگيا ۋنيۆەرسيتەتى (لۋگانا) سۋرەتشىگە پروفەسسور اتتەستاتىن بەرىپ, اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق وتكىزۋگە دە شاقىرعان. «ونەردە شەكارا جوق» دەيمىز, ايتسە دە بەينەلەۋ ءادىسىنىڭ ەرەكشەلىگىمەن تالايدى تاڭىرقاتىپ جۇرگەن سۋرەتشى تۋعان ولكەسىندە قىزمەت ەتۋدى ءجون كورىپتى. ونىڭ ەندىگى ارمانى ارنايى شىعارماشىلىق  دامىتۋ ورتالىعىن اشۋ. 

– ءوز جەرىمدە بالالاردى وقىتاتىن مەكتەپ اشقىم كەلەدى. وسى ادىستەمەمەن جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىما تۇپ-تۋرا 32 جىل بولىپتى. مىڭداعان شاكىرت تاربيەلەدىم. ەندى وسى كوشپەلى مەكتەبىمدى ورنىقتىرىپ, ارنايى شىعارماشىلىق ورتالىق اشسام دەيمىن.  ماحاببات – رۋحاني ازىق, سوندىقتان جاس ۇرپاققا جاراتىلىستى ءسۇيۋ ونەرىن, سۇلۋلىقتى سەزىنۋدى ۇيرەتكەن ابزال, – دەيدى سۋرەتشى باقىتبەك اڭساپبەرگەن ۇلى.

ارت-تەراپيانىڭ ماقساتى بارلىق ادامنان سۋرەتشى جاساپ شىعارۋ ەمەس, كەرىسىنشە شىعارماشىلىق سەنىمىن قالىپتاستىرا وتىرىپ, اشۋ-ىزا بولماسا باسقا دا نەگاتيۆتى سەزىمدەردىڭ بويدى بوساتۋىنا, ودان شىعار جولدى تابۋعا مۇمكىندىك بەرۋ. جالپى سۋرەت ونەرى ارقىلى, وندا دا وسىنداي كۇردەلى گەومەتريالىق سىزبالاردى قيۋلاستىرۋ شەبەرلىگى پسيحوتەراپيادا بۇرىننان بەلگىلى. اسىرەسە ىشكى ۇندەستىك پەن سەنىمدى نىعايتۋ ءۇشىن, سارساڭعا سالعان ۋايىمدى جەڭۋ ماقساتىندا قازىرگى كۇنى كەڭ قولدانىس تاپقان.

ايا ءومىرتاي,

فوتوعا تۇسىرگەن جانبولات كەنجەعۇل,

«ەگەمەن قازاقستان»