تمد ەلدەرىندە زىلزالاعا ءتوزىمدى قۇرىلىستى دامىتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن نەگىزگى الاڭ رەتىندە قازاق قۇرىلىس جانە ساۋلەت عىلىمي-زەرتتەۋ جانە جوبالاۋ ينستيتۋتى («قازقسعزي» اق) تاڭداپ الىندى. ياعني «قازقسعزي» اق بازاسىندا تمد-نىڭ سەيسميكاعا ءتوزىمدى قۇرىلىس جونىندەگى بازالىق ۇيىمى قۇرىلادى. بۇل ورتاق شەشىم ماسكەۋدە وتكەن تمد ەلدەرىنىڭ قۇرىلىس قىزمەتىندەگى ىنتىماقتاستىعى جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا قابىلداندى.
تمد-داعى سەيسميكاعا ءتوزىمدى قۇرىلىس ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن بىرىڭعاي ۇيىمدى قۇرۋ قاجەتتىلىگى سەيسميكاعا توزىمدىلىك ماسەلەلەرىنىڭ گەوفيزيكا, ونىڭ ىشىندە سەيسمولوگيا جانە گەوديناميكا مىندەتتەرىن شەشۋدە قۇرىلىس قىزمەتىنە قاتىسى جوق ءارى عىلىمي تۇرعىدان كوپ زەرتتەلمەگەن تاقىرىپتارمەن تىعىز بايلانىستى بولۋىنان تۋىنداپ وتىر. تمد-داعى سەيسميكاعا ءتوزىمدى قۇرىلىستى دامىتۋ سالاسىنداعى بىرىڭعاي ءتاسىل سونداي-اق كۇردەلى ينجەنەرلىك-گەولوگيالىق جاعدايلاردا ءارتۇرلى كونسترۋكتيۆتىك شەشىمدەردىڭ ورنىقتىلىعىنا تالداۋ جۇرگىزۋ جانە ءتيىمدى سەيسميكالىق وقشاۋلاۋ ادىستەرىن ءوندىرۋ قاجەتتىلىگى ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
قازاق قۇرىلىس جانە ساۋلەت عىلىمي-زەرتتەۋ جانە جوبالاۋ ينستيتۋتىنىڭ, قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى كوميتەتىنىڭ ۆەدومستۆولىق باعىنىشتى ۇيىمىنىڭ سەيسميكاعا ءتوزىمدى قۇرىلىس سالاسىندا 87 جىلدىق تاجىريبەسى بار. ينستيتۋتتىڭ قاجەتتى عىلىمي الەۋەتى, سونداي-اق كونسترۋكتسيالاردىڭ, ناتۋرالىق عيماراتتاردىڭ جانە ولاردىڭ فراگمەنتتەرىنىڭ ينەرتسيالىق ارەكەت ەتەتىن ءدىرىل ماشيناسى جانە پوليگونداردا سەيسميكالىق جارىلىس اسەرلەرى ارقىلى ستاتيكالىق جانە ديناميكالىق سىناۋلارىنان تۇراتىن بىرەگەي ەكسپەريمەنتالدىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلەتىن زاماناۋي جابدىقتارمەن جانە ولشەۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن ەكسپەريمەنتالدىق بازاسى بار. عيماراتتاردا ورنالاسقان قازاقستانداعى جالعىز ينجەنەرلىك-سەيسمومەتريالىق ستانسالار جەلىسى – الماتى قالاسىندا 10 ستانسا, قاپشاعاي جانە تاراز قالالارىندا 1 ستانسادان ويداعىداي قىزمەت اتقارىپ تۇر. بۇدان ءارى ونى جاڭعىرتۋ جانە كەڭەيتۋ ۇيعارىلىپ وتىر.
«عيماراتتاردىڭ سەيسميكاعا توزىمدىلىگى مىندەتتەرى وزىنە تۇتاس عىلىمدار سپەكترىن بىرىكتىرەدى جانە ءارتۇرلى بەيىندى مامانداردى تارتۋدى قاجەت ەتەدى. وكىنىشكە قاراي, سوڭعى 20 جىلدا سەيسمولوگيا جانە سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن ساراپشىلار مەن عالىمدار سانى ايتارلىقتاي ازايعانىن مويىنداۋعا ءماجبۇرمىز. تمد ەلدەرىنىڭ اۋماعىندا سەيسميكاعا ءتوزىمدى قۇرىلىس تەوريالارى مەن پراكتيكاسىن دامىتۋعا جاعدايلار مەن ءتيىمدى مەحانيزمدەر قۇرۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر مەن عىلىمي الەۋەتتى شوعىرلاندىراتىن ۋاقىت كەلدى», دەيدى «قازقسعزي» اق باس ديرەكتورى بەگمان كۋلباەۆ.
تمد قاتىسۋشى مەملەكەتتەرىنىڭ بازالىق ۇيىمىنىڭ سەيسميكاعا ءتوزىمدى قۇرىلىس سالاسىنداعى نەگىزگى ماقساتتارى مەن مىندەتتەرى – عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ تاجىريبە الماسۋ, ەكسپەريمەنتالدىق-تەوريالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدە ءتيىمدى سەرىكتەستىگى ءۇشىن شىعارماشىلىق پلاتفورما ۇيىمداستىرۋ; سەيسميكاعا ءتوزىمدى قۇرىلىس بارىسىندا بىرىڭعاي تەحنيكالىق ساياسات جۇرگىزۋدە جان-جاقتى سەرىكتەستىگىنە جاردەمدەسۋ; عيماراتتار مەن قۇرىلىستاردىڭ سەيسميكاعا توزىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە جاس عالىمداردى تارتۋ بولماق.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى