مەملەكەت باسشىسى جۋىرداعى جولداۋىندا «سوڭعى جىلدارى ءبىز «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىردىق» دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش رەت تەڭىزگە شىعۋ مۇمكىندىگىنە داڭعىل جول اشىلعانىن ايتقان ءلازىم.
بورجاقتى – ەرساي تەمىرجول جەلىسى
بۇل – ارينە, وتاندىق ەكونوميكاعا جانە ەل تەرريتورياسى ارقىلى وتەتىن حالىقارالىق لوگيستيكاعا تىڭ سەرپىن بەردى. وسى ماڭىزى جوعارى جۇك ءدالىزىنىڭ قۇرىلىسىنا شولۋ جاساپ كورەلىك.
ەڭ الدىمەن, 2014 جىلى بورجاقتى – ەرساي تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇل جول ارقىلى جۇكتى كاسپي تەڭىزىندەگى قۇرىق پورتىنا جەتكىزۋ جوسپارلاندى. شويىن جولدىڭ جاڭا جەلىسى 2016 جىلى پايدالانۋعا بەرىلدى. ۇزىندىعى 16 شاقىرىمعا جۋىق جول قۇرىق پورتىن ماڭعىشلاق – وزەن جەلىسىنە جاناساتىن تەمىرجول ماگيسترالىمەن جالعادى. وسى ارقىلى تەمىرجول جەلىسى باستى جانە قۇيما جۇكتەردى ءمۋلتيمودالدى تاسىمالداۋدى قامتاماسىز ەتىپ, ءترانزيتتى جۇك اعىنىن ارتتىردى. سونداي-اق بۇل كاسپي ارقىلى باتىس باعىتتاعى ەكسپورتتىق الەۋەتتى كوتەرۋگە دە ىقپال ەتەدى. سونىمەن بىرگە بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ەۋروپالىق نارىققا شىعاتىن تىكەلەي ءدالىزدى اشۋعا مۇمكىندىك بەردى. جاڭا جەلىنىڭ وتكىزۋ مۇمكىندىگى شامامەن جىلىنا 5 ملن توننانى قۇرايدى. تەمىرجول كولىگىمەن تاسىمالداۋ جۇيەسىنىڭ جولعا قويىلۋى ترانزيتتىك جۇكتەردىڭ جەتكىزىلۋ كولەمىن ارتتىرىپ, باتىس باعىتتاعى تاۋار ەكسپورتى جۇيەسىن وڭتايلاندىردى جانە ترانسەۋروپالىق ءدالىزدى حالىقارالىق جەلىلەرمەن جالعايدى. بۇل جۇكتى جەتكىزۋ ۋاقىتى مەن قاشىقتىعىن مەيلىنشە قىسقارتادى.
قۇرىق پورتىنىڭ العاشقى كەزەكتە ىسكە قوسىلعان كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى 2015 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا باستالعان بولاتىن. 2016 جىلدىڭ 6 جەلتوقسانىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن تەلەكوپىردە تەمىرجول قۇرامىمەن قوسىپ, اتالعان نىساننىڭ العاشقى كەشەنى بەرىلدى. «قۇرىق – ءبىزدىڭ كاۆكاز بەن ەۋروپاعا شىعار جولىمىز. بۇل ءبىزدىڭ ۇزاق كۇتكەن, جاڭعىرۋعا ارنالعان وتە كەرەك جوبامىز», دەگەن-ءدى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ تەلەكوپىردە.
ەلباسىنا تەمىرجول مەن پورتتىق ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىنىڭ اياقتالعانى جانە العاشقى تەمىرجول قۇرامىن جۇرگىزۋ دايىندىعىنىڭ اياقتالعانى تۋرالى باياندالدى. تەلەكوپىر بارىسىندا ۆاگونداردى پارومعا تيەۋ باستالدى.
2017 جىلى 6 جەلتوقساندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جالپىحالىقتىق تەلەكوپىر اياسىندا تەستىلىك رەجىمدە قۇرىق پورتىندا كەمە كىرەتىن گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىمىمەن اۆتوكولىك ءپيرسى ىسكە قوسىلدى.
ء«بىز پاروم جاعالاۋىن اشتىق. بيىل اۆتوكولىك پارومى مەن قۇرىق پورتى قۇرىق – باكۋ – گرۋزيا – تۇركيا, بوسفور ارقىلى ەۋروپا باعىتىن اشۋعا دايىن. ءبىز ەندى قازاقستاننىڭ قۇرلىقتاعى ەل بولعانىمەن پارسى شىعاناعىن قوسقاندا بارلىق تەڭىزگە شىعا الاتىن ەل ەكەنىن ايتا الامىز», دەگەن بولاتىن ەلباسى تەلەكوپىر بارىسىندا.
ماماندار اۆتوكولىك ءپيرسى استىنداعى تەڭىز اكۆاتوريىن تەرەڭدەتۋ جۇمىستارىن تەكسەردى. بۇل اۆتوكولىك ترانسپورتىندا جۇكتى اۋىستىرىپ تيەۋگە مۇمكىندىك بەردى. ۇزىندىعى 174 مەترلىك اۆتوكولىك ءپيرسى سالىندى. وتكىزۋ پۋنكتى جانە اۆتوكولىكتى رادياتسيالىق باقىلاۋ جۇيەسى, جولاۋشىلاردى وتكىزۋ بەكەتى بويىنشا بىرقاتار جۇمىس اتقارىلدى. اۆتوكولىك ينفراقۇرىلىمى رەتىندە كەدەندىك راسىمدەۋ عيماراتى, ۋاقىتشا ساقتاۋ قويماسىمەن بىرگە تولىعىمەن تەكسەرەتىن عيمارات نىساندارى پايدالانۋعا بەرىلدى. سونداي-اق پورتتىڭ اكىمشىلىك جانە وندىرىستىك عيماراتتارى, سۇرىپتاۋ ستانساسى سالىنىپ, شاعىن ترانسفورماتور پودستانسالارىن مونتاجداۋ جۇمىستارى ورىندالدى.
جەتى ميلليون توننا جۇك وتكىزۋگە قابىلەتتى
2017 جىلدىڭ 19 قازانىندا قۇرىق پورتىنىڭ تەمىرجول پارومى تەرمينالىندا ءىس باستالعاننان بەرگى العاشقى ميلليون توننا جۇكتى تيەۋ ساتىمەن ورىندالدى. جالپى, بىلتىر بارلىعى 1,5 ملن توننا جۇك تيەلىپ, 320 كەمە مۇيىسكە توقتادى. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا قۇرىق پورتىنان «ازەربايجاندىق كاسپي تەڭىزى پاراحودى» جاق-تىڭ Ro-Ro تۇرىندەگى «بياستياكار گارا گاراەۆ» كەمەسىمەن العاش رەت جەڭىل جانە جۇك كولىكتەرى جىبەرىلدى. كەمە بورتىنا 27 جۇك, 1 جەڭىل اۆتوكولىك جانە 30 جولاۋشى قابىلداندى. ۇزىندىعى 125,25 جانە ەنى 16,22 مەتر بولاتىن كەمەنىڭ جۇك كوتەرىمدىلىگى 3463 توننانى قۇرايدى. ال بيىلعى 7 ايدا 1,2 ملن توننادان استام جۇك تيەلدى. پاروم كەشەنى استىق, مۇناي ونىمدەرى, تىڭايتقىشتار, حيميكاتتار جانە باسقا دا جۇك تۇرلەرىن تيەۋگە باعىتتالعان. ءاۆتوموبيلدى پاروم تەرمينالىنىڭ قىزمەت كورسەتۋ قۋاتى تاۋلىگىنە 6 پاروم جانە جىلىنا 2 ملن توننا جۇككە جەتەدى. جالپى پورت جىلىنا 6 ملن توننادان اسا جۇك تيەۋدى قامتاماسىز ەتە الادى.
پاروم كەشەنىنە سۋ اكۆاتوريى نىسانى قۇرامىنا وپەراتسيالىق جانە مانەۆرلىك اكۆاتوري, تەمىرجول پارومدارىن قابىلداۋ مەن وڭدەۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ايلاق, جاعالاۋداعى عيماراتتار كەشەنى مەن تەرمينال قىزمەتىن قامتاماسىز ەتەتىن قىزمەتتەردى ورنالاستىرۋعا ارنالعان ورىندار, تەڭىزدە ءجۇزۋ قاۋىپسىزدىگى جانە ناۆيگاتسيامەن قامتاماسىز ەتەتىن قۇرىلىمدار مەن نىساندار ەنەدى.
جالپى, پورت اۋماعىندا 4 بەلدەۋ بار. اتاپ ايتقاندا, قايتا تيەۋ كەشەندەرىنىڭ وپەراتسيالىق بەلدەۋى, تەحنولوگيالىق وپەراتسيالاردىڭ وندىرىستىك بەلدەۋى, جالپى پورتتىق نىساندار بەلدەۋى, جولاۋشىلار وپەراتسيالارى بەلدەۋى. پورت وبلىس ورتالىعى اقتاۋ قالاسىنان 70 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان. ەڭ جاقىن ەلدى مەكەن – قۇرىق اۋىلى 17 شاقىرىمدا. 67 گەكتاردان استام اۋماقتا 2 ايلاق بار. ايلاقتاردىڭ ۇزىندىعى 500 مەترگە جۋىق. ال پورت اكۆاتوريىنىڭ تەرەڭدىگى 7 مەترگە دەيىن جەتەدى. ۇزىندىعى 170 مەترگە, ەنى 17,5 مەترگە دەيىن, سۋ تۇبىنە 4,5 مەترگە دەيىن بويلاي باتاتىن كەمەلەردى قابىلداي الادى.
قۇرىلىسى ءۇش جىلعا سوزىلعان پاروم كەشەنى اۆتوكولىك جانە تەمىرجول قۇرامدى جۇكتەردى تيەۋگە قولايلى زاماناۋي تەڭىز ينفراقۇرىلىمى بولىپ قالىپتاستى. سوندىقتان بۇل پورتتى قازاقستان مەن ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى ساۋدا اعىنىندا وتاندىق لوگيستيكانىڭ جاندانۋىنا جانە ەلدىڭ حالىقارالىق كولىك ءدالىزى رەتىندەگى الەۋەتى مەن باسەكەلەستىك قابىلەتىن ارتتىرۋعا وڭ اسەر ەتكەن قۇندى جانە ءوزىن تولىعىمەن وتەيتىن جوبالاردىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»