ورالۋ. ورال مۇحامەدجانوۆ تۋرالى ەستەلىك

ساياساتتى لاس ءىس دەپ قارايتىنداردىڭ, ساياساتقا ارالاسقان ادام كىر جۇقتىرماي تۇرا المايدى دەپ سانايتىنداردىڭ ساناتى سيرەي قويماعانى انىق. وسىدان بەس جىل بۇرىن ارامىزدان كەتكەن ورال بايعونىس ۇلى باعزىدان قاتىپ-سەمىپ قالعان سول قاعيدانى قاقىراتىپ بەرگەن قايراتكەر قازاق ەدى. ول ءبارى دە ادامىنا بايلانىستى ەكەنىن داۋسىز دالەلدەي الدى. مۇنىڭ ءبىر سەبەبىن ءبىز ورالدىڭ تەكتىلىگىندە دەپ بىلەمىز.

ورال بايعونىس ۇلىنىڭ ارعى اتالارىنىڭ ءبارى ونەردىڭ ءوز ادامدارى. قازاق سوزىنەن حاباردار كىسىنىڭ ورىنباي اقىندى بىلەرى انىق. سول جىر جۇيرىگىن وتەۋلى اقىن سوزدەن سۇرىندىرگەن بولسا, مۇحامەدجان سول وتەۋلى اقىننىڭ نەمەرە ءىنىسىنىڭ بالاسى. مۇحامەدجان وتەلباي ۇلى تۋرالى قازاق ەنتسيكلوپەدياسىندا «لادتىق قۇرىلىسى كۇردەلى, ىرعاعى قيىن اسقاق اندەردىڭ اۆتورى» دەگەن باعا بەرىلگەن. ول كىسىنىڭ اندەرى ەل اراسىندا ءالى ايتىلادى. ءبىر تۇندە توقسان ءان شىرقاپ شىققانى جايىنداعى اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمە دە بارشاعا بەلگىلى. ال اكەسى بايعونىس تورعايدىڭ امانگەلدى وڭىرىندە نۇرقان احمەتبەكوۆپەن بىرگە تەاتر ۇيىمداستىرعان, قوستاناي وبلىستىق فيلارمونياسىنا جەتەكشىلىك ەتكەن اتاقتى ونەرپاز, كەزىندە الەكساندر زاتاەۆيچكە تالاي ءان جازدىرعان كىسى, كەڭ تىنىستى داۋىستىڭ يەسى بولعان ادام. تەگىنەن تاراعان تالانتتىلىق ورال بايعونىس ۇلىنىڭ ىسىنەن دە, سوزىنەن دە, جۇزىنەن دە, جۇرىسىنەن دە ايشىقتالا اشىلىپ تۇراتىن. جاراتقان يەمىز دە كوڭىلىنىڭ قۇسى تۇسسە سۇيگەن ق ۇلىنا جاقسىلىقتى ءۇيىپ-توگىپ بەرە سالادى عوي, ورالعا دا ءبار-ءبارىن سىيلاۋداي سىيلاعان, ويدى دا, بويدى دا, سويدى دا اياماعان. وعان سىرباز سابىرىن, ءمىنسىز مىنەزىن, سىمباتتى ءجۇزىن, توگىلگەن ءتىلىن, كۇمبىرلەگەن ءۇنىن قوسساڭىز, كوز الدىڭىزعا جىگىت سۇلتانى دەيتىندەي اسىل تۇلعا كەلە قالادى. جان دۇنيەسى اسا باي ەدى. كوپ وقيتىن, كوپ توقيتىن. ولەڭ جازاتىن. ەكى تىلدە دە. جادى كەرەمەت. قازاقتىڭ پوەزياسىنان دا, ورىستىڭ پوەزياسىنان دا سالاقۇلاش جىرلاردى ماقامىنا كەلتىرىپ ايتقاندا ەستىگەن جۇرت قايران قالاتىن. بەلگىلى جۋرناليست لەۆ تاراكوۆ اقمولاعا العاش كوشىپ كەلگەن بەتتە ورالمەن ءبىر جاتاقحانادا تۇرعان ەكەن, سونداعى ەستىگەن اڭگىمەلەرىنىڭ اسەرىن, اسىرەسە «ەۆگەني ونەگيننىڭ» تۇتاس تاراۋلارىن (!) جاتقا بىلەتىنىن ايتىپ, تاڭداي قاققانى ەسىمدە. ال ورالدىڭ ءان سالۋىن ايتساڭىزشى! كادىمگى كاسىبي ءانشىنىڭ دە الا المايتىن قايىرىمدارىن ەمىن-ەركىن قايىرا بەرەتىن. ماجىلىستەگى ءبىز ءسوز باسىندا اۋىزعا العان تاعىلىمعا تولى جيىندا تولەن ابدىك: «ەگەر ونەر جولىنا تۇسكەنىندە ورالدىڭ كاسىبي ءانشىنىڭ تورەسى بولا الاتىنىنا كۇمان جوق ەدى», دەپ سويلەگەن. 

تولەن دەمەكشى, انا ءبىر جىلى تولەن اعام كافكانىڭ التىن مەدالىنە يە بولىپ, سول جەڭىسىن «جۋىپ» بەرمەككە ورالدى, قويشىعارا سالعارا ۇلىن, اقسەلەۋ سەيدىمبەكتى, تولەن ابدىكتى رەستورانعا شاقىرعانىم بار. ءبىر عاجاپ وتىرىس بولدى. سوندا تاريحتىڭ, ادەبيەتتىڭ, مادەنيەتتىڭ, ءداستۇردىڭ نەشە ءتۇرلى اڭگىمەسى قوزعالعاندا ورال ءبىر تاقىرىپتا دا توسىلىڭقىراپ قالعان جوق, قاي سالاعا سالعاندا دا اتتىڭ باسىن اعىزىپ, ايىزىمىزدى قاندىردى. اسىرەسە اقسەلەۋدى ايرىقشا رازى ەتتى. اقاڭدى بولە ايتىپ وتىرعانىم, قويشىعارا مەن تولەن ورەكەڭنىڭ ءبىر توپىراقتا تۋعان, ەجەلدەن ەجەتتەس اعالارى, مەنىڭ ارالاسىپ-قۇرالاسقانىما دا ون بەس جىلداي تولىپ قالعان ەدى, ال اقسەلەۋ ورالمەن بۇرىن ماجىلىستەس تە, داستارقانداس تا بولماعان ەكەن. سوندا اقسەلەۋدىڭ تىلەك ايتقاندا: «بۇگىن مەنىڭ وراسان ولجالى كۇنىم» دەپ سويلەگەنى ەسىمدە. ورال ەكەۋىنىڭ بيليارد ويناعانداعى كەلبەتتەرىنە قاراپ, قاتتى تولقىعانىمدى دا ۇمىتپايمىن. كوستيۋمدى, گالستۋكتى شەشىپ تاستاپ, كويلەكتىڭ جەڭىن ءتۇرىپ تاستاپ, وي ءبىر ويقاستاپ ەدى-اۋ سوندا اعالارىم. بىرەۋى شاردى تورعا تارس ەتكىزسە, ەكىنشىسى ءازىلدى جارق ەتكىزەدى, اتارىن اتىپ, ايتارىن ايتىپ العان سوڭ ماڭدايلارى كەرە قارىس بولىپ, ماڭعاز كەيىپپەن ءبىر-بىرىنە رايلانا قارايدى. ە, شۇكىر, ەلمىز عوي, بارمىز عوي دەپ تاۋبە ەتەسىڭ ىشتەي. دۇنيە-اي دەسەيشى, جاقسىعا نەگە كوزى تۇسە بەرەدى ەكەن جاراتقاننىڭ؟! سول ەكەۋىن دە جەتپىسكە جەتكىزبەدى عوي, قايتەيىك. 

ورال مۇحامەدجانوۆ حالىقتىڭ باعىنا بىتكەن, ۇلتىنا ۇستىن بولۋعا جارايتىن ايرىقشا ارداقتى دا اياۋلى ازاماتتارىمىزدىڭ ءبىرى دە, بىرەگەيى دە ەدى. تەكتى تورعاي تورىنەن تۇلەپ ۇشىپ, سوناۋ رەسەيدە, اكادەميالىق عىلىمنىڭ ورداسى رەتىندە اتى الەمگە ايگىلى نوۆوسىبىردە ءبىلىم الىپ شىققان, ورىسشانى ويدان ورىپ, قازاقشانى قىردان قىرىپ, قوس تىلدە بىردەي مۇلتىكسىز سويلەيتىن, سىمعا تارتىلعانداي سىمباتتى جىگىت سالعان بەتتەن سۋىرىلىپ كوزگە تۇسكەن. ءوزىنىڭ ەكونوميست ماماندىعى بويىنشا ءبىراز جىل عانا قىزمەت ەتكەن دە, ارتىنشا ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىمەن, سوزگە ۇستالىعىمەن العا شىعىپ, ارقالىق اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, كەيىننەن امانگەلدى اۋدانىنىڭ اكىمى بولعان, 1994 جىلى جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتتىعىنا سايلانعان. سول شاقىرىلىمداعى پارلامەنت ءوزىن-ءوزى تاراتقان سوڭ 1995-2004 جىلدار ارالىعىندا ورال مۇحامەدجانوۆ ۇكىمەت اپپاراتىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورى, ۇيىمداستىرۋ-باقىلاۋ ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى, مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەدى. ءدال سول كەزەڭنىڭ باس جاعىندا مەنىڭ ءبىر تارتىستى وقيعاعا كيلىگىپ قالىپ, ورال بايعونىس ۇلىنىڭ كومەگىن كورگەنىم بار... ەندى سونى ايتايىن.

 «وتقا قويىپ كەتتى» دەيدى عوي. تۋرا سول بولدى. 1995 جىلدىڭ قاراشاسىندا مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندالدىم. جاڭا كابينەتكە (كابينەت بولعاندا قانداي – مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارلارى كەزىندە وزبەكالى جانىبەكوۆ پەن ءابىش كەكىلباەۆ وتىرعان كابينەت!) بوي ۇيرەتىپ ۇلگەرمەي جاتىپ, قىزمەتكە شىققانىمنىڭ ءدال ەرتەسىندە-اق مينيستر تالعات ماماشەۆ توسىن تاپسىرما بەرگەنى. جاعداي بىلاي ەكەن. اتاقتى اقىن, دارا ءتىلدى دراماتۋرگ يرانبەك ورازباەۆ (يران-عايىپ) «قانىنا تارتقان قىڭىرلار» دەگەن پەسا جازىپتى. ونى مينيسترلىك قابىلداپتى. پەسانى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى سپەكتاكل ەتىپ دايىنداپ قويىپتى. پرەمەراسى وتەتىن كۇن دە بەلگىلەنگەن. «سول قويىلىمنىڭ تاعدىرىن تەز شەشۋ كەرەك بولىپ تۇر. سپەكتاكلدە رۋ ارازدىعىن قوزدىرۋى مۇمكىن تۇستار بار دەپ جاتىر», دەدى تالعات اسىل ۇلى. دەرەۋ پەسانى الدىردىم. ءمينيستردىڭ الاڭداسا الاڭدايتىنداي ءجونى بار ەكەن. ءبىر ايەلدىڭ تاعدىرى. ءۇش رەت تۇرمىس قۇرعان. ءۇش كۇيەۋى دە قايتىس بولعان. ءۇش كۇيەۋى ەلدىڭ ءۇش قيىرىنان. ءۇش كۇيەۋىنەن ءۇش ۇل قالعان: اقارىس, بەكارىس, جانارىس. ۇشەۋى دە بەرەكەسىز, وتباسىنداعى بار بالەنى ءبىر-ءبىرىنىڭ اكەلەرىنەن كورەدى, ياعني بىرگە تۋعان باۋىرلارىنىڭ تەكسىزدىگىنەن دەپ بىلەدى, تيىسىنشە ارقايسىسى ءوزىنىڭ تەكتىلىگىن ايتىپ وزەۋرەسەدى. شىعارمانىڭ فينالىندا ءۇش ۇلدىڭ تالاس-تارتىسى ابدەن شەگىنە جەتەدى. انالارى قانشاما اقىلعا شاقىرىپ, تاتۋلىققا, ىنتىماققا ۇندەگەنمەن, بىرەۋى دە قۇلاق اسپايدى. ۇشەۋى ءۇش جاققا تارتقان بەتپاقتاردىڭ بەت جىرتىسۋى اقىرى اپاتقا اپارىپ سوقتىرادى: انا ءوز بالالارىنان ءبىرجولاتا باز كەشەدى, باسقا دىننەن پانا ىزدەيدى... رۋ ارازدىعىن قوزدىرۋى مۇمكىن دەگەن ءسوزدىڭ دە جانى بار. الگى ۇشەۋى اراققا تويىپ الىپ, ايعايلاسقاندا اۋىزدارىنان اق يت كىرىپ, كوك يت شىعادى. ايتپايتىندارى جوق. تايپالارعا ءتىل تيگىزىلەدى. رۋلار مازاق ەتىلەدى. بۇل تۋىندىنىڭ بىرلىككە, ىنتىماققا سەپتەسپەيتىنى كورىنىپ-اق تۇر. نە ىستەۋ كەرەك؟ ءارى ويلاي, بەرى ويلاي كەلىپ, مىنانداي شەشىمگە توقتادىم. سپەكتاكلدىڭ جابىق كورسەتىلىمىن ۇيىمداستىرايىق. زيالى قاۋىمدى شاقىرايىق. اقىلداسايىق. ءسويتىپ بارىپ ءبىر ۇيعارىم جاسايىق. مۇنىڭ ءوزى وڭاي دا ەمەس. بۇرىنعى «سداچا», ياعني سپەكتاكلدى باسشىلىققا الدىن الا كورسەتىپ بارىپ, قابىلداپ الۋ دەگەن ۇمىت بولعان. ونداي باقىلاۋ ەندىگى جەردە تسەنزۋرا سانالادى. شىعارماشىلىق بوستاندىقتى بۇزۋ بولادى. وسىنداي ءسوزدىڭ ايتىلاتىنىن بىلە تۇرا, اقىرى تابانداتىپ وتىرىپ, سپەكتاكلدى ارنايى, جابىق تۇردە قويعىزدىردىم. تەاترعا اتسالىسىپ جۇرگەن قالامگەرلەر, ساحنا سىنشىلارى كەلدى. كوردىك. كەيىپكەرلەردىڭ قاعازدان وقىعاندا-اق جۇيكەڭدى جۇقارتىپ, جانىڭدى جارالايتىن سۇمدىق سوزدەرى ساحنادان ەستىلگەندە الباتى ايقايعا اينالىپ, ايباراقتانىپ كەتەتىنىنە كوز جەتتى. سپەكتاكلدىڭ جابىق كورسەتىلىمىنىڭ باسىندا دا, اياعىندا دا سويلەدىم, تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا تاعى سويلەدىم. ارى تارت تا, بەرى تارت پىكىرلەر ونشا كوپ بولعان جوق. شاقىرىلعانداردىڭ باسىم كوپشىلىگى مەنىڭ سىنىممەن, ايتقان ۋاجدەرىممەن كەلىستى. قىسقاسى, سپەكتاكلدى جاۋىپ قايتتىم. بار جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىما الىپ. كوڭىل توعايتۋعا ءالى ەرتە ەكەنىن ءبىلدىم, ارينە. سونىڭ وزىندە دە ماسەلە وسىنشا اسقىنادى دەپ ويلاماپپىن. اڭگىمە ەرتەڭىندە-اق ناسىرعا شابا باستادى. سپەكتاكلدى ۇكىمەتتەگىلەر كەلىپ كورمەكشى, باعاسىن وزدەرى بەرمەكشى دەگەن حابار جەتتى... جابىق كورسەتىلىم تاعى ۇيىمداستىرىلدى... سپەكتاكل بىتكەننەن كەيىن الدىمەن ءسوز الىپ, ءوز شەشىمىمدى نەگىزدەپ, قىسقا عانا ايتىپ شىقتىم. مەنەن كەيىن ۇكىمەت اپپاراتىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ورال مۇحامەدجانوۆ سويلەدى. مىنە, سول تۇستا العاش رەت شىنداپ تانىدىم ورالدى. شەشەن ەكەن, كوسەم ەكەن. ويىنىڭ جۇيەسى سونداي مىقتى. «ەشكىم دە تەاتر رۋ ارازدىعىن قوزدىرعالى وتىر, سپەكتاكلدى سونداي ماقساتپەن قويعان دەمەيدى. ارينە پەسانىڭ ماقساتى جۇزشىلدىكتىڭ, رۋشىلدىقتىڭ قاندايلىق قاتەرلى ىندەت ەكەنىن ءبىر وتباسىنداعى تراگەديا ارقىلى كورسەتۋ, سودان ساقتاندىرۋ ەكەندىگىنە كۇمان كەلتىرمەيمىز. بىراق نيەت بار دا, ناتيجە بار عوي... وشاقتىڭ ءۇش بۇتىنداي ءبۇتىن ەلدىڭ ۇرپاعى, ءبىر انانىڭ بالالارى ءبىرىن-ءبىرى تۇلا بويىڭدى تىتىركەنتە تىلدەگەندە, جۇزدەردى, تايپالاردى, رۋلاردى قورلاۋ, مازاقتاۋ سوزدەرىنىڭ تيەگى اعىتىلعاندا ويلانباي, قينالماي تۇرا المايسىڭ. «ايتىلعان ءسوز – اتىلعان وق». كەز كەلگەن سوزدەن ءىز قالادى... ءار ءسوزدى اركىم وزىنشە, ءوز ورەسىنە ساي تۇسىنەدى... ەرتەڭ وسىنىڭ ءبارى ساحنادان ايتىلعاندا, ونىڭ ۇستىنە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىندا ايتىلعاندا, كورەرمەن زالىنداعى جاپ-جاس قىزدار مەن جىگىتتەرگە قاراتا ايتىلعاندا, ونىڭ ۇستىنە شەبەر دراماتۋرگتىڭ شەشەن تىلىمەن توگىلتە ايتىلعاندا مۇنىڭ ءوزى ۋ-شۋدا شىرىق بۇزۋ, دۋ-دۋدا دەلەبە قوزدىرۋ, سولقىلداپ تۇرعان سانانى سانسىراتۋ بولىپ شىقپاسىنا كىم كەپىل؟ ساحناداعى ساناسىز كەيىپكەرلەردىڭ ساندىراق سوزدەرىن جەتەسىز جەلىكپەلەردىڭ (وندايلار جەتىپ جاتىر) جالاۋلاتا جونەلمەسىنە كىم كەپىل؟.. اۆتوردىڭ قازاق قوعامىن جۇزشىلدىك, رۋشىلدىق دەرتى ابدەن دەندەپ العانداي, حالىق اشىقتان-اشىق ارا-دارا بولىپ تۇرعانداي سانايتىن تۇجىرىمى تۇبىرىنەن قاتە. قازاقتاي ءبىر-بىرىنە باۋىرمال حالىقتى مىنا جەردىڭ بەتىنەن ىزدەپ تابۋ وڭاي ەمەس. ونىڭ ۇستىنە مۇنداي جاۋاپتى, جىڭىشكە, شەتىن تاقىرىپتى گروتەسكىلىك تراگيكومەديا تاسىلىمەن اشۋ تالابى ساتسىزدىككە ۇرىندىرعان» دەگەن ىڭعايدا كوسىپ-كوسىپ ايتىپ-ايتىپ كەلىپ, ءسوزىنىڭ تۇيىنىندە مينيسترلىكتىڭ شەشىمىن قولدايتىنىن جەتكىزدى. ءسويتىپ, باس-اياعى ءۇش-ءتورت كۇنگە سوزىلعان داۋ-داماي تەز-اق تىندى. ەكى ورتادا جاڭا كەلگەن جۇمىس ورنىمدا كەسىمدى شەشىمى اقىرى دۇرىس دەپ تانىلعان مەنىڭ ابىرو­يىم كادىمگىدەي ءوستى دە قالدى... ءوز باسىم ورەكەڭە سونداي سىن ساعاتتا مەنى قولداپ سويلەگەنى, قورعاپ شىققانى ءۇشىن عانا ەمەس, شىعارمانىڭ ءدانىن, ءمانىن ءدال ۇستاعانى, ونەردىڭ نازىك رەڭكتەرىن سونشالىقتى سەرگەك سەزىنەتىنى ءۇشىن, ەڭ باستىسى – ادىلدىگى, باتىلدىعى ءۇشىن قاتتى رازى بولدىم. سول وقيعا ءبىزدى جاقىنداستىردى. كوپ ۇزاماي-اق ءۇيدى-ۇيىمىزبەن ارالاسا باستادىق. كوپ سويلەسەتىنبىز, كەيدە ءتىپتى سىرلاساتىنبىز. كوڭىلىنىڭ قوشى كەلگەندە, ءوزىم دەپ سەنىسكەن ادامىنا اقتارىلىپ, اعىل-تەگىل اڭگىمە ايتاتىن. ەل تاعدىرى, جەر تاعدىرى تۋرالى كەڭىنەن كوسىلەتىن. قاي ىستە دە كوشەلىلىك كورسەتەتىن. 

وسىنداي قاسيەتتەرىمەن كوزگە تۇسكەن ورال بايعونىس ۇلى كوپ ۇزاماي ەلباسىمىزدىڭ سەنىمدى سەرىكتەستەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلدى. پرەزيدەنت اۋەلدە وعان اپپاراتتىڭ باستى بۋىنى سانالاتىن ۇيىمداستىرۋ-باقىلاۋ ءبولىمىن باسقارۋدى سەنىپ تاپسىردى, ول سەنىمنىڭ ۇدەسىنەن شىققان سوڭ ورال مۇحامەدجانوۆتى ءبىر رەت ەمەس, ەكى رەت پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنە ۇسىندى. ورال ومىردەن وتكەندە ەلباسىمىز كوڭىل ايتۋىندا: «ورال مۇحامەدجانوۆ ءوزىنىڭ مول ءبىلىمى مەن بۇكىل قاجىر-قايراتىن تۋعان ەلىمىزدى كوركەيتۋگە, ونىڭ قۇقىقتىق-زاڭنامالىق بازاسىن نىعايتۋعا جۇمسادى. قاي قىزمەتتە جۇرسە دە, اقجارقىن مىنەزىمەن, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىمەن ارىپتەستەرىنىڭ اراسىندا ءاردايىم زور ابىروي مەن بەدەلگە يە بولدى», دەپ باعا بەردى. ورال مۇحامەدجانوۆتىڭ ۇلتتىق پانتەونعا جەرلەنگەن العاشقى ادام ەكەندىگى – تۇسىندىرمەنى قاجەت ەتپەيتىن جاي.

ەكى شاقىرىلىم بويىندا پارلامەنت ءماجىلىسىن باسقارعان كەزەڭى – ورالدىڭ ساياساتكەر, قايراتكەر رەتىندە جۇلدىزى جانعان جىلدارى. دەپۋتات, سپيكەر قىزمەتىندە ونىڭ بويىنداعى بار قابىلەت, بار دارىن جارقىراپ اشىلدى. سان پىكىرلى, سان مىنەزدى, سايدىڭ تاسىنداي ازاماتتاردى ۇرشىقتاي ءۇيىرىپ, نەبىر قيىن قالتارىستاردان قىسىلماي الىپ شىعاتىن شالىمدىلىعى, وي قيسىنىمەن دە, ءتىل قيىسىمىمەن دە تىعىرىقتان جول تاۋىپ كەتەتىن الىمدىلىعى ونى پارتيالاس ارىپتەستەرىنىڭ اراسىندا قۇرمەتكە بولەندىردى, وپپوزيتسيالىق ۇستانىمداعى دەپۋتاتتاردىڭ اراسىندا مويىنداتتىردى. ال بۇل ايتۋعا عانا وڭاي. كەرەك جەرىندە «يا دوبرىي, نو نە دوبرەنكي» دەپ تۇرىپ الاتىن تاباندىلىعىن دا, كەرەك جەرىندە ەندى-ەندى تۇتانىپ بارا جاتقان داۋدىڭ ۇشقىنىن ءبىر اۋىز ادەمى ازىلمەن-اق وشىرە سالاتىن تاپقىرلىعىن دا تالاي تانىتتى. ورال مۇحامەدجانوۆ ءماجىلىس توراعاسى بولعان جىلداردا قازاقستان پارلامەنتاريزمىنىڭ جاڭا بەلەسكە كوتەرىلگەنىن بارشا جۇرت جاقسى بىلەدى. سول تۇستا گازەت باسشىسى رەتىندە ورەكەڭنىڭ ۇسىنىسىمەن بىرنەشە رەت ءماجىلىستىڭ پارلامەنتتىك دەلەگاتسياسىنا قوسىلىپ, ساپارلاس بولىپ جۇردىك. قاي ەلگە بارعاندا دا ورال بايعونىس ۇلىنىڭ سىرتقى سىمباتى, ىشكى بايلىعى, ءسوز ساپتاۋى, ەڭ باستىسى – قاشاندا ەل مۇددەسىن كوزدەيتىن كەڭ پايى­مى سۇيسىنتەتىن. 

ءىرى سويلەپ, كەسەك تۋرايتىن, الدى كەڭ ازامات ەدى. سول قاسيەتىنىڭ ءبىر شاراپاتىن كەزىندە قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قارا شاڭىراعى دا كورە الدى. باس گازەتتىڭ 90 جىلدىعى قارساڭىندا ەلباسىنا ارنايى حات جازىپ, رەداكتسياعا كوپ قاباتتى جاڭا عيمارات سالۋعا قارجى بولىنەتىن بولىپ, سول اقشانى بيۋدجەت جوباسىن ناقتىلاۋ كەزىندە قوستىرۋدىڭ قامىمەن ماجىلىسكە جەتتىم. ورال بايعونىس ۇلى كومەكتەسەتىنىن ايتتى. سۇرالاتىن قارجىنى نەگىزدەپ, ءوزىنىڭ اتىنا جازبا ءتۇسىرۋىم كەرەكتىگىن ءتۇسىندىردى. ارادا ءبىر اپتاداي وتكەندە كەرەكتى قاعازدى جازىپ, الدىنا قايتا باردىم. بۇل جولى سۇراعانىمىز وتكەن جولعىدان قوماقتىلاۋ ەدى... جازباحاتىمدى وقىپ وتىردى دا, ورەكەڭ: «وي, سەن مۇنشاعا كوبەيتىپ قويىپسىڭ عوي...», دەدى. تۇپكى ماماندىعى ەكونوميست ەمەس پە, انا جولعى سومانى ەسىندە ساقتاپ قالعان ەكەن. «ورەكە, تالاي جىلدان بەرى جولداس بولىپ كەلەمىز, ءسىز بەن ءبىزدىڭ ارامىزدا سونشا اقشا جۇرمەي مە, نەمەنە؟», دەدىم تاۋەكەلگە باسىپ. شىنى كەرەك, مۇنىم تابان استىندا سۋىرىپ سالىپ ايتىلعان ءسوز ەمەس ەدى, وزگەرتىلگەن اقشانى كوپسىنىپ جاتسا دەپ ساقتاعان «زاگوتوۆكام» بولاتىن. ورال بايعونىس ۇلى ك ۇلىپ جىبەردى دە, ورنىنان تۇرىپ, قولىمدى الدى. ء«سوز تاپقانعا قولقا جوق... شەشەمىز. بولدىرتەمىز», دەدى كەسىمدى ۇنمەن. سونان كەيىن عانا «ول قوسىمشا اقشانى قايتپەكسىڭ؟», دەپ سۇرادى. «رەداكتسيانىڭ ەكى قاباتتى ەسكى ءۇيىن سۇرگىزىپ تاستاپ, سول جەرگە قىزمەتكەرلەرگە جاتاقحانا سالماقشى ەدىم». «وندا دۇرىس ەكەن». سولاي دەدى دە, تاپ سول ارادا ءماجىلىستىڭ بيۋدجەتكە جاۋاپتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى كەنجەعالي ساعاديەۆكە تەلەفوندادى. جاڭاعى ءسوزىمدى رازىلىقپەن ك ۇلىپ ايتىپ ەدى, انا جاقتان كەنجەكەڭنىڭ: «ونداي سوزدەن ساداعا كەتپەيمىز بە؟ كەلسىن قازىر» دەگەن داۋىسى ەستىلىپ جاتتى. ارادا ءبىر جارىم جىلداي عانا ۋاقىت وتكەندە ءبىز كوپ قاباتتى رەداكتسيا عيماراتىن دا, ونىڭ جانىنان ءتورت قاباتتى جاتاقحانانى دا تۇرعىزىپ ۇلگەردىك... جاقسىدان شاراپات دەگەن سول.

ورەكەڭنىڭ 70 جىلدىعىنا «بەكزات بولمىس»دەگەن اتپەن ەستەلىكتەر, ارناۋ ولەڭدەر جيناعى شىعارىلىپتى. دۇيسەنبىدەگى استا جۇرتقا تاراتىلدى. سول كىتاپتاعى «قاراشاداعى حات» اتتى ەسسەسىندە بەلگىلى قالامگەر, پارلامەنتتىڭ بۇرىنعى دەپۋتاتى اكىم ىسقاق ورال بايعونىس ۇلىنىڭ ەسىمىنىڭ قالاي قويىلعانىن جازعان. ورالدىڭ الدىنداعى نارەستە ءبىر جاسقا جەتپەي شەتىنەپ كەتىپ, سودان كەيىن تۋعان بالاعا «بالامىز قايتا ورالدى» دەپ قۋانعاننان وسى ەسىمدى قويعان ەكەن. ەندى قازىر ويلاپ وتىرساق, ورالدىڭ ەلى ءۇشىن ەتكەن ەرەسەن ەڭبەگىنە وراي ەسىمىنىڭ ماعىناسى ودان دا تەرەڭدەگەندەي بولىپ كورىنەدى. ورالدىڭ ارقاسىندا ساياساتكەر ادام رەتىندە تازا بولسا, ول ساياساتتى دا تازا جۇرگىزە الادى, ءوزى دە تازا جۇرە الادى دەگەن ورىندى وي ودان سايىن ورنىعا ءتۇستى. ول ءوزىنىڭ ورەلى ونەگەسىمەن دالالىق تازالىقتىڭ, دالالىق دارالىقتىڭ مىنا جاھاندانىپ, جانتالاسىپ, جاعالاسا جارىسىپ جاتقان يۋ-قيۋ دۇنيەمەن دە تابيعي تۇردە تابىسا, قابىسا الاتىنىن كورسەتىپ بەرىپ كەتتى. ورال مۇحامەدجانوۆتىڭ جارقىلداپ وتكەن جاقسى ءومىرى – مەملەكەتتىك قىزمەتكە, بيلىككە قازاقى قالىپتىڭ, قازاقى مىنەزدىڭ, ۇلتتىق رۋحتىڭ, ۇلتتىق نامىسشىلدىقتىڭ, كەڭدىكتىڭ, ورلىكتىڭ قايتا ورالۋىنىڭ كەلىستى كورىنىسى.

ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ,

ءماجىلىس دەپۋتاتى