داۋلى مۇناي ەلگە قايتارىلادى

ەل ەكونوميكاسىنا دەمەۋ

سەناتتىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتارعا جوعارىدا اتالعان زاڭ جوباسىن تانىستىرعان ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ رەسەيدە قالىپ قويعان مۇنايدىڭ تاعدىرى وسى قۇجاتقا بايلانىستى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. 

– كسرو كەزىندە ەلىمىزدىڭ ماگيس­ترالدىق مۇناي قۇبىرلارى جەلىسى بىرىڭعاي جۇيەدە بولاتىن. بىراق كەڭەس وداعى تاراعاننان كەيىن قۇ­بىر­لار ءار مەملەكەتتىڭ اۋماقتىق قاعي­داتى بويىنشا ءبولىنىپ كەتكەن ەدى. الايدا «تۋيمازى – ومبى – نوۆو­سيبيرسك-2» (تون-2) مۇناي قۇبى­رىنىڭ قازاقستان بولىگىندەگى 62 048 توننا تەحنولوگيالىق مۇنايدىڭ مەنشىك قۇقىعى ايقىندالماي قالعان. سونىمەن قاتار «ومبى – پاۆلودار» مۇناي قۇبىرىنىڭ رەسەي ۋچاسكەسىندە 141 728 توننا تەحنولوگيالىق مۇنايعا مەنشىك ماسەلەسى دە شەشىلمەگەن ەدى, – دەدى ق.بوزىمباەۆ. 

ونىڭ ايتۋىنشا اتالعان مۇناي اۋماق­تىق قاعيداتقا ناقتى تاپسىرىلماسا دا رەسەيدىڭ «ترانسنەفت» جاق  پەن قازاقستاننىڭ «قازترانس­ويل» كوم­پا­نياسىنىڭ بالانسىنا بەرىلگەن. ياعني, «ومبى – پاۆلودار» مۇناي قۇ­بى­رىنىڭ رەسەي ۋچاسكەسىندەگى 141 728 توننا مۇناي شىن مانىندە «قاز­ترانس­ويل» اق-نىڭ بالانسىندا, ال «تون-2» مۇناي قۇبىرىنىڭ قازاق­­­ستان اۋ­ماعىنداعى 62 048 مۇناي «ترانس­­نەفت» جاق قاراماعىندا بولعان. 

– ايتا كەتۋ كەرەك, قازاقستان مەن رەسەي ۇكىمەتتەرىنىڭ اراسىنداعى 2017 جىلدىڭ 9 قاراشاسىندا جاسالعان «تون-2» مەن «ومبى–پاۆلودار» ما­گيس­ترالدىق مۇناي قۇبىرىنداعى تەحنو­لوگيالىق مۇنايدىڭ مارتەبەسىن ايقىن­داۋ تۋرالى كەلىسىم ەكى ەل ارا­سىن­داعى كوپ جىلدىق جۇمىس نا­تي­­­جەسى. تەحنولوگيالىق مۇنايدى قاي­­­تا­رۋدا راسىمدەردى جەڭىلدەتۋ ماق­­­ساتىندا اتالعان كەلىسىممەن: بىرىن­­­شىدەن, قازاقستان اۋماعىندا ورنا­­­لاسقان «تون-2» ماگيسترالدىق مۇناي قۇبىرىنداعى 62 048 توننا مۇناي «قازترانسويل» اق-عا تيەسىلى. ەكىن­شىدەن, ونىڭ ورنىنا رەسەي ۋچاس­كە­سىن­دە جاتقان «ومبى–پاۆلودار» قۇبى­رىنداعى مۇنايدىڭ ءدال سونداي 62 048 تونناسى «ترانسنەفت» جاق-نىڭ ەنشىلەس كومپانياسى «ترانس­نەفتۋرال» اق-عا تيەسىلى. ۇشىن­شىدەن, رەسەيلىك ۋچاسكەدەگى «ومبى–پاۆلودار» ماگيسترالدىق قۇبى­­رىن­­داعى مۇنايدىڭ 79 680 تونناسى «قاز­ترانسويل» كومپانياسىنا تيە­سىلى بولىپ بەكىتىلگەن, – دەدى تسيفرلار­دى ناقتىلاعان ەنەرگەتيكا ءمينيسترى.  

سونىمەن قاتار كەلىسىم كۇشىنە ەنگەن كۇننەن باستاپ ەكى تاراپ ون اي ىشىندە «قازترانسويل» اق-عا تيەسىلى مۇنايدى «ومبى–پاۆلودار» قۇبىرى ارقىلى رەسەي اۋماعىنان قازاقستانعا بىرنەشە پارتيامەن جونەلتۋى قاجەت. 

– قازىرگى كۇنى تەحنولوگيالىق مۇناي جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا قايتارىلماق. ءارى ولار اتالعان مۇناي­دى قازاقستاننىڭ مۇناي ءوندىرۋ زاۋىت­تارىنا جانە ەكسپورتقا جونەلتۋگە مۇم­كىندىك الادى, – دەپ اتاپ ءوتتى ق.بو­زىم­باەۆ. 

سەناتورلار زاڭ جوباسىن ءبىراۋىز­دان قولداپ داۋىس بەردى. 

قىلمىس – كۇش بىرىكتىرسە ازايادى

جالپى وتىرىستا سەناتورلار بۇعان دەيىن ءماجىلىس ماقۇلداعان «قىل­مىستىق ىستەر بويىنشا زاتتاي دالەلدەمەلەر بولىپ تابىلاتىن ەسىرتكى قۇرالدارىن, پسيحوتروپتىق زاتتار مەن ولاردىڭ پرەكۋرسورلارىن, اتىس قارۋىن, ونىڭ نەگىزگى بولىكتەرىن, وق-دا­رىلەردى, جارىلعىش زاتتار مەن جارعىش قۇرىلعىلاردى بەرۋ ءتارتىبى تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قابىلدادى.

اتالعان قۇجات بويىنشا بايانداما جاساعان ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ راتيفيكاتسيالاناتىن حاتتاماعا تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەر پرەزيدەنتتەرى 2017 جىلى قول قويعاندىعىن اتاپ ءوتتى.

– قازىرگى ۋاقىتتا زاتتاي دالەل­دەمەلەر بەرۋگە قاتىستى قۇقىقتىق قارىم-قاتىناستار مينسك جانە كيشينەۆ كونۆەنتسيالارى ارقىلى رەتتەلمەيدى. وسى حاتتامانى ىسكە اسىرۋ ەلىمىزدەگى قۇزىرەتتى ورگاندارعا جۇكتەلەدى, – دەدى ىشكى ىستەر ءمينيسترى. 

ق.قاسىموۆ ءوز كەزەگىندە قازىرگى ۋاقىتتا ەسىرتكى قۇرالدارىن, پسي­حوت­روپتىق زاتتار مەن ولاردىڭ پرەكۋرسورلارىن, اتىس قارۋىن, ونىڭ نەگىزگى بولىكتەرىن, وق-دارىلەردى, جارىلعىش زاتتار مەن جارعىش قۇرىلعىلاردى بەرۋ بويىنشا مەملەكەتتەر اراسىندا كەلىسىم جوق ەكەندىگىنە دە توقتالدى. الايدا, ەسىرتكى زاتتارى تەك عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى ءۇشىن ۇلگى رەتىندە بەرىلىپ كەلگەن. ال قارۋ-جاراقتار وزگە مەملەكەتتەرگە بەرىلمەگەن. 

زاڭ جوباسى بويىنشا قوسىمشا بايانداما جاساعان سەناتور ۆلاديمير ۆولكوۆ اتاپ وتكەندەي, ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن الماتى قالاسىندا قۇرىلعان ورتالىق ازيا ايماقتىق اقپاراتتىق ۇيلەستىرۋ ورتالىعى جۇمىسىن باستا­عان ون شاقتى جىلدان بەرى ەسىرتكى تاسىمالداۋشىلارعا ايتارلىقتاي سوققى بەرىلگەن. اسىرەسە اتاقتى اۋعان ەسىرتكىسىن تاسىمالداۋ جولىنداعى ورتالىق ازياداعى بەس مەملەكەتپەن قاتار, ازەربايجان مەن رەسەيدى بىرىكتىرگەن ورتالىق وسى ۋاقىت ارالىعىندا 40-تان اسا بىرلەسكەن حالىقارالىق وپەراتسيا وتكىزىپ, ناتيجەسىندە ترانسۇلتتىق قىلمىستىق توپتاردىڭ 90-نان اسا باسشىسى مەن مۇشەلەرى سوتقا تارتىلعان. وعان قوسا, قىلمىسكەرلەردەن 7 توننادان اسا ەسىرتكى مەن  64 توننادان اسا ونىڭ پرەكۋرسورلارى تاركىلەنگەن. 

وعان قوسا قارۋ ساۋداسى جانە قارۋ مەن جارىلعىش زاتتاردى قولدانۋ ارقىلى جاسالاتىن قىلمىستار دا وزەكتى بولىپ وتىر. ماسەلەن, ەلىمىزدە تەك وتكەن جىلى عانا 1700-دەن استام وسىنداي قىلمىس تىركەلگەن. 

سوندىقتان دا, سەناتتا قابىل­دانعان قۇجات وسىنداي ز ۇلىمدىقتارعا قارسى كۇش بىرىكتىرۋدىڭ ناقتى تەتىگىنە اينالماق. 

سەرىك ابدىبەك,

«ەگەمەن قازاقستان»