قازاقستان توراعالىعىنا جوعارى باعا بەرىلدى

ۇقشۇ جيىنىنا قازاقستان پرە­زيدەنتىنەن وزگە, اتالعان ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باس­شىلارى – بەلارۋس رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەك­سان­در لۋكاشەنكو, قىرعىز رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ پرەزيدەنتى سوورون­باي جەەنبەكوۆ, رەسەي فەدەرا­تسيا­سىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, تاجىكستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون, ارمەنيا رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى نيكول پاشينيان جانە وسى ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى مىندەتىن اتقارۋشى ۆالەري سەمەريكوۆ قاتىستى. 

قازاقستان پرەزيدەنتى باس­قو­سۋ الدىندا ۇقشۇ مۇشە مەم­لە­كەتتەرىنىڭ باسشىلارىن جەكە-جەكە كۇتىپ الىپ, مۇنان سوڭ پرەزيدەنتتەر ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇسۋ راسىمىنە قاتىستى.

پرەزيدەنتتەردىڭ شاعىن قۇ­رام­داعى كەزدەسۋىندە كەڭەس مۇ­شە­لەرى حالىقارالىق جانە وڭىر­لىك قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىن, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيى­مىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ وسى ۇيىم اياسىنداعى جانە حالىق­ارالىق ارەناداعى ىقپالداستىق ماسەلەلەرىن تالقىلادى.

جيىندى اشقان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ارىپتەستەرىن ەلىمىزدىڭ باس قالاسى – استانادا ۇقشۇ-نىڭ كەزەكتى ءسامميتىن وتكىزۋگە بايلانىس­تى قارسى الىپ وتىرعانىنا قۋا­نىشتى ەكەنىن جەتكىزدى. سودان سوڭ سەسسيانىڭ كۇن ءتارتىبىن جاريالاپ, وتىرىستى وتكىزۋدىڭ شارتتارىمەن تانىس­تىردى. پرەزيدەنتتەر كۇن تارتىبىندەگى جيىرمادان اسا ماسەلەنىڭ بىرقاتارىن شاعىن قۇرامدا جابىق ەسىك جاعدايىندا تالقىلادى. 

جالپى, ەلىمىز ءۇشىن اتالعان سەسسيا قازاقستاننىڭ 2018 جى­لى ۇجىم­دىق قاۋىپسىزدىك شار­تى ۇيىمىنا تورا­عالىق ەتۋى شەڭ­بەرىندە نەگىزگى جانە قو­رى­تىندى ءىس-شارا بولعان­دى­عىمەن دە ماڭىزدى. ويتكەنى, وتىرىس بارى­سىندا ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەت­تەر باسشىلارى قازاقستاننىڭ تور­اعالىق ەتۋ كەزەڭىندە ەلىمىز ۇسىن­عان ۇيىمنىڭ باسىم باعىتتارىن ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزگى ناتيجەلەرىن قورىتىندىلادى. 

سەسسيادا قىرعىزستاننىڭ كە­لەسى سەسسياارالىق كەزەڭدەگى تورا­عا­­لى­عىنىڭ باسىمدىقتارى دا ءسوز بولادى.

ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى سەسسياسىنىڭ كەڭەيتىلگەن قۇرام­داعى وتىرىسىندا قازاقستان پرە­زيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الدىمەن قازاقستان ۇقشۇ-نى بەدەلدى ءارى ءتيىمدى قۇرىلىم رە­تىندە سانايتىندىعىن ايتتى. 

– ۇيىمعا مۇشە مەملە­كەت­تەردىڭ بەلسەندى ءارى جان-جاق­تى قولداۋىنىڭ ارقاسىندا قازاق­ستاننىڭ توراعالىعى ۋاقىتىن­داعى مىندەتكە العان باسىم­دىقتار تولىق جۇزەگە اسىرىلدى, – دەگەن پرە­زيدەنت قازاقستان تورا­عالىعىنىڭ ال­عاشقى قورىتىن­دىلارىن جاريا ەتتى.

– بىرىنشىدەن, ءبىز اسكەري سالادا ۇقشۇ-نىڭ بىرىككەن شتابىن رەفورمالاۋدى جوسپارلى تۇردە اياقتادىق. ءبىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىمىزگە الەۋەتتى قاتەرلەردى انىق­تاۋ بو­يىنشا مۇمكىنشىلىكتى كەڭەي­­تۋگە ارنالعان ۇقشۇ-نىڭ تولىق­­­قاندى داعدارىستىق ارەكەت ەتۋ قىز­مەتىن دايىنداۋ اياقتا­­لىپ كەلەدى. قىرعىزستان اۋما­عىن­دا «جاۋىنگەرلەر باۋىرلاس­تى­عى-2018» وقۋ-جاتتىعۋى شۇعىل ارەكەت ەتۋ ۇجىمدىق كۇشتەرىنىڭ بولىمشەلەرىن جانە ۇقشۇ بى­تىم­گەرشىلىك باتالونىن تارتۋ ارقىلى وتكىزىلدى. ەكىنشىدەن, الماتىدا ۇقشۇ-نىڭ اسكەري تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىققا ارنالعان مەملەكەتارالىق كوميسسياسىنىڭ وتىرىسى وتكىزىلىپ, قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى ستاندارتتاۋ جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسى قۇرىلدى. ۇشىنشىدەن, بۇۇ باس اس­سامبلەياسىنىڭ 73-سەسسياسىندا قازاقستاننىڭ تەرروريزمنەن ازات بەيبىت الەم قۇرۋعا ارنالعان ام­بەباپ كودەكس قابىلداۋ تۋرالى باستاماسى ءساتتى جۇزەگە اسى­رىلدى. بۇگىندە بۇل كودەكس­كە 70 مەملەكەت قوسىلدى. تور­تىنشىدەن, قازىرگى زامانعى كي­بەر­قاۋىپتەرگە قارسى تۇرۋعا با­عىتتالعان بىرلەسكەن جۇمىستار جالعاسىن تاپتى. بەسىنشىدەن, ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىمەن كۇرەس ماسەلەسى دە ۇقشۇ-نىڭ تىڭعىلىقتى نازارىندا بولدى. وتكەن كەزەڭ ىشىندە «ارنا» اتتى ەكى وپەراتسيا جۇرگىزىلدى. بۇعان قوسا, ونىڭ اياسىندا قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندە «قىزىل بارحان» ارناسى» حالىقارالىق ەسىرتكىگە قارسى وپەراتسياسى ءوتتى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

كەڭەيتىلگەن وتىرىستان سوڭ قازاقستان پرەزيدەنتى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى ۇجىم­دىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى سەسسيا­سىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. 

مەملەكەت باسشىسى بۇقا­رالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىل­دەرى الدىندا سويلەگەن سوزىن­دە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمىنىڭ ۇجىمدىق قا­ۋىپ­سىز­دىك كەڭەسى اياسىندا وتكەن كەزدەسۋ­لەر­دىڭ دوستىق ءارى سىندارلى سيپا­تىن اتاپ ءوتتى.

– ءبىز مەملەكەتتەرىمىزدىڭ قاۋىپ­سىزدىكتى نىعايتۋ جولىن­داعى ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ بارلىق دەرلىك ماسەلەلەرىن قاراس­تىر­دىق. ۇجىمدىق قاۋىپسىز­دىك شارتى ۇيىمىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى, سونداي-اق حالىق­ارالىق جانە وڭىرلىك ساياساتتىڭ وزەكتى پروبلەمالارى جونىندە سىندارلى پىكىر الماستىق. قازاق­ستاننىڭ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋى­نە وراي بەلگىلەنگەن باسىم­دىق­تاردىڭ ورىندالۋىن قورىتىن­دىلادىق, – دەدى ەلباسى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيى­مىنا مۇشە مەملەكەتتەر تارا­پىنان قازاقستاننىڭ وسى حالىق­ارالىق ۇيىمعا توراعالىق ەتۋى كەزىندە اتقارعان جۇمىستارىنا جوعارى باعا بەرىلگەنىن ايتتى.

سونىمەن قاتار قازاقستان پرەزيدەنتى بۇگىن ۇجىمدىق قاۋىپ­سىزدىك شارتى ۇيىمى اياسىنداعى ىنتى­ماقتاستىقتى ودان ءارى نىعاي­تۋعا جانە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ تەتىكتەرىن جە­تىل­دىرۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى شە­شىمدەردىڭ قابىلدانعانى ج­ونىندە ايتتى.

– بىرلەستىكتىڭ الداعى كەزەڭگە ارنالعان مىندەتتەرى مەن جوسپارىن قامتيتىن قورىتىندى دەكلاراتسيا ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمىنىڭ استاناداعى ءسامميتىنىڭ نەگىزگى ساياسي قۇجاتىنا اينالدى. «حالىقارالىق تەررو­ريس­تىك ۇيىمدار جاعىندا قارۋ­لى قاقتىعىستارعا قاتىسقان ادامدارعا قاتىستى ۇيلەستىرىل­گەن شارالار تۋرالى» مالىم­دەمە قابىلداندى. ۇجىمدىق قاۋىپ­سىزدىك شارتى ۇيىمىنىڭ سەرىكتەسى جانە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى جانىنداعى باقىلاۋشى مارتەبەلەرىن قۇقىقتىق رەسىمدەۋ جو­نىندەگى ءبىزدىڭ بەلارۋستىك ارىپ­تەستەرىمىز باستاعان جۇمىستى اياق­تا­دىق. ءتيىستى قۇجاتتارعا قول قويىل­دى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

سونداي-اق قازاقستان پرە­زيدەنتى بۇگىنگى سەسسيا قورى­تىن­دىسى بويىنشا زاڭسىز ميگ­راتسياعا قارسى تۇرۋ جۇيەسىن دامىتۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل جوسپارى جانە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ مۇددەسى ءۇشىن ۇيلەستىرىلگەن اقپاراتتىق سايا­ساتتى دامىتۋ جونىندەگى ءىس-شا­را­لار جوسپارى بەكىتىلگەنىن ايتتى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوزىنىڭ سوڭىندا باق وكىلدەرىنە كەلەسى سەسسياارالىق كەزەڭدە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمىنا قىرعىز رەسپۋبليكاسى توراعالىق ەتەتىنىن مالىمدەدى. مەملەكەت باسشىسى قىرعىز رەسپۋبليكاسى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمىنا جوعارى دەڭگەيدە توراعالىق ەتىپ, وسى ۇيىمنىڭ ودان ءارى جان-جاقتى دامۋىنا زور ۇلەس قوساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.

جالپى, ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭە­سىندە جيىرمادان اسا حالىقارالىق جانە ءوڭىر-

ارالىق كەلىسىمدەرگە قول قويدى. 

سەسسيا بارىسىندا, سونداي-اق مەم­لەكەتتەر باسشىلارى ۇقشۇ مەم­لەكەتارالىق اسكەري-ەكو­نومي­كالىق ىنتىماق­تاستىعى جونىندەگى كوميسسيا توراعاسى ەتىپ رەسەي ۇكىمەتى توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى يۋري ءبوريسوۆتى تاعايىن­داۋعا كەلىسىم بەردى. 

ۇقشۇ توراعالىعى 2018-2019 جىلدارى قىرعىز رەسپۋب­لي­كاسىنا وتەتىندىكتەن, ەل پرەزي­دەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆ سەسسيا بارىسىندا قىرعىزستان­نىڭ توراعالىق كەزەڭىندەگى باسىم­دىقتارىن اتادى. ەلباسى قىرعىز تاراپىنىڭ جۇمىستى جۇيەلى ءارى تابىستى جالعاستىراتىندىعىنا سەنىم ءبىلدىرىپ, باۋىرلاس مەملەكەتكە بارىنشا قولداۋ كورسەتى­لە­تىندىگىن جەتكىزدى. 

ۇيىمعا مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى ۇقشۇ-نىڭ جاڭا باس حاتشىسىن تاعايىنداۋ ماسەلەسىن دە تالقىلادى. ماسەلەنىڭ ءمانىسىن اشىپ ايتار بولساق, باس حاتشى لاۋازىمىنا 2017 جىلدىڭ مامىر ايىندا تاعايىندالعان ارمەنيانىڭ وكىلى يۋري حاچا­تۋ­روۆتى ارمەنيا تاراپى بيىل قىزمەتىنەن قايتارىپ الدى. ۇيىم­نىڭ بەكىتىلگەن قاعيداسى بويىنشا ۇقشۇ باس حاتشىسى مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ اراسىنان الىپپە بويىنشا اۋىسىمدىق تارتىپپەن ءۇش جىلعا تاعايىندالادى. بۇل ماسەلەگە بايلانىستى پىكىرىن بىلدىرگەن قازاقستان پرەزيدەنتى ۇقشۇ باس حاتشىسىن تاعايىنداۋ ماسەلەسى جەلتوقسان ايىندا سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا وتەتىن جيىندا تۇپكىلىكتى شەشىلەتىندىگىن اتاپ ءوتتى. 

جالپى, 2017 جىلعى 30 قارا­شادا مينسك قالاسىندا وتكەن ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ سەسسياسىندا ۇقشۇ-داعى تورا­­عا­­لىق قازاقستانعا وتكەنى بەلگىلى. مى­نە, تۋرا ءبىر جىلدان سوڭ قورى­­­تىن­دىسى شىعارىلعان توراعا­لىق قىزمەت ەلىمىزدىڭ ابىرويىن اس­­قاق­­تاتا ءتۇستى. بارلىق مىندەت­تە­مەلەر, كەشەندى جوسپار­لار تو­لىق ورىندالدى. جالپىلاي ال­عان­­دا, ۇقشۇ-نى دامىتۋ مەن جە­تىلدىرۋدە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ قوس­قان ۇلەسى وراسان. اتاپ ايتقاندا, ۇجىمدىق جەدەل دەن قويۋ كۇش­تەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن قۇ­رى­­لىپ, جۇيەلى تۇردە دامۋدا. اتال­عان ءىس-شارالار مەن جاسال­عان تەتىكتەردىڭ كەشەنى قازاق­ستان­نىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگى مەن جال­پى ءوڭىردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتا­ماسىز ەتۋگە ەداۋىر ۇلەسىن قوسۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. 

سەرىك ابدىبەك,

«ەگەمەن قازاقستان