جولداۋ جۇكتەگەن مىندەتتەر قالاي جۇزەگە اسادى؟

لوگيستيكانىڭ ماقساتى مەن مۇمكىندىگى 

بۇل مەملەكەتتىك «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا جۇزەگە اسقان ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ جاڭا بيىككە كو­تە­رىلگەنىن ايعاقتايدى. پرەزيدەنت جول­داۋدا بۇل باعىتتى ءارى قاراي دامىتۋعا پارمەن بەرىپ, «2020 جىلعا دەيىن قوسىمشا 4600 شاقىرىم جول پايدالانۋعا بەرىلەدى. ەندى وڭىرلىك جانە قالالىق ينفراقۇرىلىمدى جۇيەلى تۇردە دامىتقان ءجون» دەپ جول كورسەتىپ وتىر. قىسقا مەرزىمدە قول جەتكەن تابىستار ءوز كەزەگىندە وتاندىق كولىك ءترانزيتى مەن لوگيستيكالىق حاب جانە ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ جاقسارۋىنا دا جول اشقانى انىق. ءبىز ءدال وسى باعىتتار بويىنشا بىرنەشە مىسال كەلتىرمەكپىز. 

بيىلعى تامىز ايىندا وت­كەن يندۋستريالاندىرۋ كۇنىن­دە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ماڭعىستاۋ وب­لى­سىنداعى قۇرىق پورتىنىڭ مۋل­تي­مو­دالدى حابىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسقان بولاتىن. وسى تانىستىرۋ ءراسىمى كە­زىندە پرەزيدەنت  «قورعاس – شى­عىس قاقپاسى» ارنايى ەكونو­ميكالىق ايماعىنان جونەل­تىل­گەن جۇك پويىزىنا ءساتتى سا­پار تىلەگەن ەدى. وسى شارادان باستاۋ العان جۇمىستار قور­عاستاعى قۇرعاق پورت ارقىلى ەلىمىزدىڭ باتىسىنداعى قۇرىق تەڭىز پورتىنا تەمىرجول ارقىلى جۇك تاسىمالىن قامتاماسىز ەتىپ, قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا ۇلەس قوسىپ جاتىر. جالپى, بۇعان دەيىن قورعاستاعى قۇرعاق پورتتان اتتانعان كونتەينەرلى جۇك پو­يىزى قۇرىق پورتىنا مەجەلى ۋاقىتتا جەتىپ, ءارى قاراي تەڭىز جولى ارقىلى ەۋروپاعا ساپار شەككەن بولاتىن. بۇل باعىت ەلىمىزدى  باتىس قىتاي مەن باتىس ەۋروپا اراسىنداعى ساۋدا قاتىناسىنا دانەكەر رەتىندە تانىتىپ, الەمدىك كولىك حابى اياسىنداعى قازاقستاننىڭ ورنىن دا ايشىقتاپ بەرگەن-ءتىن. ناقتى ايتقاندا, 2017 جىلدىڭ باسىندا قىتايدان ۇلىبريتانيانى بەتكە العان جۇك پويىزى وسى قۇرعاق پورت ارقىلى جولعا شىققان ەدى. كورشى ەلدىڭ چجەتسزيان پروۆينتسياسىنداعى يۋ قالاسىنان لوندوننىڭ باركينگ اۋدانىنا دەيىنگى 11 999 شاقىرىم قاشىقتىقتى ەڭسەرگەن جۇك پويىزىنا قازاقستان تاراپى لوگيستيكالىق قىزمەت كورسەتىپ, جۇك تاسىمالى بويىنشا الەمدىك تالاپتارعا تولىقتاي ساي ەكەندىگىمىزدى دالەلدەدى.  

اقيقاتىندا, دۇنيەجۇزى, اسىرەسە ەۋروپا ەلدەرى قازاق دالاسى ارقىلى جۇك تاسىمالىنىڭ وتۋىنە مۇددەلى. ويتكەنى  قى­تاي­دىڭ باتىس قاقپاسىنان اتتان­عان جۇك سۋ جولى ارقىلى ەۋ­روپانىڭ ورتالىعىنا جەتكەنشە 40 تاۋلىككە دەيىن ۋاقىت جو­عالتادى ەكەن. ال ءدال وسى جۇك­تى ۇشاق ارقىلى تاسىمالداۋ سۋ جولىنا قاراعاندا 10 ەسە قىم­باتقا تۇسەتىن كورىنەدى. دەمەك, قورعاستاعى قۇرعاق پورت جو­باسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى كارى قۇر­لىققا باعىتتالعان جۇك كە­رۋەنىن 15 كۇن ىشىندە جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەندى ەلىمىزدىڭ وسى ترانزيتتىك الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا, سول ارقىلى ەكونوميكانى گۇلدەندىرۋگە باعىتتالعان قا­دامنىڭ جەمىستى بولۋىنا «قور­عاس – شىعىس قاقپاسى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ سىڭىرەتىن ەڭبەگى وراسان. ال قۇرعاق پورتتان بىلتىر 95 مىڭ جفم, ياعني جيىرما فۋنتتىق مولشەرمەن ولشەنەتىن جۇك تاسىمالدايتىن كونتەينەر جونەلتىلگەن. 2020 جىلى قۇرعاق پورتتىڭ جۇك وتكىزۋ قۋاتى تولىق ىسكە قوسىلىپ, تاسىمالداناتىن كونتەينەرلەر سانىن 500 مىڭعا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.

ينۆەستيتسيا يىرىمى مەن يگىلىگى

جاقىندا ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ باس­تاعان شەتەلدىك ديپلوماتتار توبى الماتى وبلىسىنداعى قورعاس شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىق ورتالىعىندا بولىپ, «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىسقان ەدى. 

 – مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندى ەۋرازيانىڭ اسا ماڭىزدى كولىكتىك-لوگيستيكالىق حابىنا اينالدىرۋ بويىنشا ۇلكەن مىندەت قويدى. وسى ماقساتتا ءبىز «سولتۇستىك – وڭتۇستىك», «شىعىس – باتىس», «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» دالىزدەرىنىڭ تولىققاندى جۇ­مىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋدى, «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىن­داعى جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتى قىتايلىق ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسىمەن ۇيلەستىرۋدى, سونداي-اق قازاقستاننىڭ وڭىرلەرىن «قىتاي – يران» كونتي­نەنتارالىق ماگيس­ترالدارى­مەن جانە كاۆكاز بەن رەسەي ار­قىلى وتەتىن دالىزىمەن بايلانىستىرۋ­دى كوز­دەيمىز, – دەگەن ەدى سول كەزدە سىرت­قى ىستەر ۆەدو­موستۆوسىنىڭ باسشىسى.

بۇل الەم ەكونوميكاسىنداعى ەكسپانسيا ۇدەرىسى بويىنشا قازاقستان ءوزىنىڭ قوماقتى ۇلەسىن قامتىپ قالۋ­عا زور مۇمكىندىك بەرەتىن باعىت. مۇنىڭ ار جاعىندا ترانسۇلتتىق كومپا­نيا­لاردىڭ دۇنيەجۇزى نارىعىنداعى كوشباسشىلىق ءۇشىن كۇرەسى مەن باسەكە مايدانى تۇر. ال الپاۋىت كومپانيالار ءوز ماقساتىنا جەتۋ ءۇشىن قولايلى ەل مەن ىڭعايلى اۋماقتارعا ينۆەستيتسيا سالاتىنى انىق. سۇيىنەرلىگى, قازاقستان الەم نازارىن­داعى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق بويىنشا الدىڭعى قاتاردا تۇرعان ەل ساناتىندا. مىسالعا, سوڭعى 11 جىلدا قازاقستان ەكونوميكاسىنا تارتىلعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمى 243 ملرد اقش دوللارىنان اسقان. بۇل عالامنىڭ اۋقاتتى كومپانيالارىنىڭ ەلىمىزگە سەنىمىنىڭ ءبىر دالەلى بولسا كەرەك. جالپى, ەلىمىز­دىڭ ينۆەستيتسيالىق كليماتى, سىرتقى قار­جى كوزدەرىنىڭ قىزمەتى تۋرالى اڭ­گى­مەلەگەندە ەكونوميكالىق ىنتىماق­تاستىق جانە دامۋ ۇيىمىمەن اراداعى بايلانىس تۋرالى ءسوز قوزعاعان ورىندى. وسى ۇيىمنىڭ جوعارى ستان­دارت­­تارىنا سايكەس كەزەڭ سايىن ەلى­مى­ز­دىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالى­نا شولۋ جاسالىپ وتىرادى. بۇگىنگە دەيىن ەىدۇ باستاماسىمەن قازاق­ستان­­نىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياساتىنا ەكى مارتە شولۋ جاسالىپ, ونىڭ ناتي­­جە­لەرى بويىنشا ۇكىمەت تاراپى­نان ينۆەستيتسيالىق كليماتتى جاق­سار­تۋ بويىنشا جەكە جوسپار قابىل­دا­نىپ­تى. بۇل رەفورمالار وتان­دىق بيز­نەس-ورتانىڭ باسەكەگە قابى­­لەت­­تى­لىگىن ارتتىرۋعا باعىت­تال­عانى انىق. جانە جەمىسسىز ەمەس. اتقا­رىل­­عان جۇ­مىستاردىڭ ناتيجەسىندە قازاق­­ستانداعى دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «DoingBusiness» رەيتينگىندەگى كور­سەت­­كىشى 41-ورىننان 35-ورىنعا جوعا­­رىلادى. الەمنىڭ قالتالىلارى تارا­پى­­نان كورسەتىلگەن سەنىمنىڭ اسەرى بولسا كەرەك, 2017 جىل­­دىڭ اقپان ايىن­دا ەىدۇ كەڭەسى ەلى­مىزدى دۇنيەجۇزى بو­يىن­شا ينۆەس­تي­تسيالار كوميتەتىنىڭ مۇ­شە­سى رەتىندە قابىلداۋعا شەشىم قا­بىل­دادى. بۇل سوڭعى 5 جىل بويىنا ين­ۆەس­تي­تسيالىق كلي­ماتتى جاقسارتۋ ماق­ساتىن­دا توگىل­گەن تەردىڭ وتەۋى دەۋگە ابدەن لا­يىق. ويت­كەنى ەكونوميكالىق ىن­تى­ماقتاس­تىق جانە دامۋ ۇيىمى ينۆەستيتسيالار كو­ميتەتىنىڭ مۇشەسى بولۋ قازاقستان ءۇشىن ۇلكەن مارتەبەمەن قاتار جاڭا مۇم­كىندىكتەر بەرەدى. ناق­تى مىسال ءۇشىن ءبىر عانا الماتى وبلى­سىن­داعى ين­­ۆەس­­تيتسيالىق احۋال جايىنا توق­تال­ا­يىق. قازىرگى كۇنى وبلىس بويىن­شا جال­پى سوماسى 1,3 ترلن تەڭگە بو­لا­­تىن 50 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزە­­گە اسى­رى­لىپ جاتىر. وسىنىڭ 32 جو­­باسى  شەتەل­دىك كوم­پانيالاردىڭ قاتى­­­سۋى­­مەن جۇر­گىزىلۋدە. جەتىسۋدا الەم­­گە ايگىلى «كوكا-كولا», «فۋد ماس­تەر», «دانون», «ەفەس», «دجي تي اي», «تي­كۋريللا» سياقتى جيىرمادان استام برەند­­­تەر­دىڭ ءونىمى شىعارۋدا. بۇل اي­ماق­تا ترانس­ۇلتتىق كومپانيالار ءۇشىن قولاي­لى جاعداي جاسالىپ وتىرعانىن بىلدىرسە كەرەك.

كەدەننىڭ قۋاتى مەن كەلەشەگى 

لوگيستيكا تاقىرىبىنا ورالايىق. ءسوزىمىزدى قورعاستاعى قۇرعاق پورتتىڭ قۋاتىنان وربىتكەنىمىزدەي, ترانزيتتىك الەۋەتتىڭ ارتۋىنان تۋىندايتىن مۇم­­كىن­دىكتەر الماتى وبلىسىنىڭ دا لو­گي­كالىق حاب اياسىنداعى ورنىن اي­عاق­­تايدى. مۇنى كۇنى كەشە ارنايى ساپار­مەن كەلگەن ۇكىمەت باسشىسى باقىت­ج­ان ساعىنتاەۆ تا اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. قازىر وبلىستىڭ قىتايمەن شەكاراسىندا «قورعاس» شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعى ورتالىعىنان بولەك, «نۇر جولى» كەدەندىك وتكىزۋ بەكەتى ىسكە قوسىلىپ, ترانزيتتىك-لوگيستيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى جاڭا بەلەسكە كوتەرىلدى. قارجى مينيسترلىگى مەملە­كەت­­تىك كىرىستەر كوميتەتى توراعا­سى­نىڭ ورىن­باسارى عوسمان ءامريننىڭ ايتۋىن­شا, «نۇر جولى» وتكىزۋ بەكەتى تەح­ني­كالىق جابدىقتالۋ, كولىك قۇرال­دارى­نىڭ ءوتۋ جىلدامدىعى جانە باقى­لاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ بويىنشا تەڭ­دەس­سىز بولىپ سانالادى. توقتاۋسىز جۇمىس ىستەيتىن, اۆتوماتتاندى­رىل­عان باقىلاۋ جانە تىركەۋ جۇيەسى بار زاماناۋي قۇرال-جابدىقتاردىڭ ارقاسىندا جۇك كولىكتەرىن كەدەندىك جانە شەكارالىق راسىمدەۋ ۋاقىتى بۇرىنعىعا قاراعاندا 40 مينۋتقا دەيىن قىسقاردى.

– بۇل كەشەننىڭ جالپى قۇرىلىمى كولىك قوزعالىسىنىڭ ەكى باعىتى بو­يىنشا دا بىردەن  2500 كولىك قۇرالىن وتكىزۋگە قاۋقارلى. ونىڭ ىشىندە 2200 جۇك كولىگى, 300 جولاۋشى كولىگى بار. بۇل ترانزيتتىك اعىنداردىڭ ەداۋىر ۇلعايۋىنا مۇمكىندىك بەردى. بولاشاقتا جاڭا بەكەت تاۋلىگىنە 5000 كولىككە دەيىن وتكىزە الاتىن بولادى. مۇنداي وتكىزۋ پۋنكتى بار ءىرى ساۋدا ءدالىزىنىڭ پاي­دا بولۋى ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىم­دىلىعىن ارتتىرىپ, وڭىرلىك ەكونوميكانىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرەدى, – دەيدى عوسمان امرين.

كۇرە جولدىڭ ماڭىزى مەن ءمانى 

قازاقستاننىڭ كولىك-ترانزيتتىك الەۋەتى مەن لوگيستيكالىق اۋقىمدى­لىعى تۋرالى ايتقاندا ەل ىشىندەگى كولىك جولدارىنىڭ ۇلەسىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.

تاعى دا الماتى وبلىسىنىڭ جاعدايىندا مىسال كەلتىرەيىك. ايماق­تا مەملەكەتتىك «نۇرلى جول» باع­دار­لاماسى شەڭبەرىندە بىرنەشە باعىت­تاعى كۇرە جولدار قۇرىلىسى اياق­تالدى. سونىڭ ءبىرى الەمدىك ستان­دارت­تارعا لايىقتالعان «باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي» اۆتوبانى تولىق پاي­دا­لانۋعا بەرىلدى. ۇزىندىعى ءوڭىر اۋما­عىندا 304 شاقىرىمعا جەتە­تىن بۇل كۇرە جول ەلىمىزدىڭ 8 وب­لى­­سى­نىڭ اۋماعىن ءوزارا جالعاپ, ىشكى قاتىناستىڭ ساپاسىن عانا ەمەس, ماڭى­زىن دا جاڭا دەڭگەيگە كوتەردى. مۇ­نان بولەك الماتى-تالدىقورعان باعى­تىندا 260 شاقىرىم تاس جول يگىلىك­كە جاراپ, قىزمەت كورسەتۋدە. بۇل جول ەلىمىزدىڭ شىعىس وڭىرىنە قاراي جال­عاسىپ, الاكول جاعالاۋىنداعى ءتۋريزمنىڭ وركەندەۋىنە دە قولايلى جول اشپاقشى. قازىر تالدىقورعان – ءۇش­ارال باعىتىنداعى جول قۇرىلىسى باس­تال­دى. بۇيىرسا, از جىلدار اراسىندا اۆتوبان وسكەمەنگە دەيىن جەتىپ قالۋى ءتيىس. 

وبلىستاعى كولىك ءدالىزى باعىتىن­داعى تاعى ءبىر اۋقىمدى جوبا – ۇلكەن الماتى اينالما كولىك جولىنىڭ قۇرى­لىسى ەكەنىن ايتۋىمىز كەرەك. جالپى, مەگاپوليس ءۇشىن عانا ەمەس, تۇتاس ەلىمىز­دەگى جول قاتىناسى ءۇشىن ماڭىزى زور جو­با­­نى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارى 2019 جىلدىڭ كوك­تەمىنە قاراي تولىق قۋا­­تىنا قوسى­لىپ, العاشقى لەگى 4 جىل ىشىن­دە پايدالانۋعا بەرىلەدى. ال جول­دىڭ تولىق دايىن بولۋى 2036 جىل­عا دەيىن سوزىلماق. قازىرگى كۇنى اي­نال­ما جول قۇ­رىلىسى مەملەكەت پەن جەكە­مەن­­شىك ارىپتەستىگى اراسىنداعى قول جەت­كەن ۇلكەن تابىستى جوبا بولىپ وتىر. قۇرىلىسقا قاجەتتى قارجىنىڭ قوماق­تى بولىگى جەكە ينۆەستيتسيا رەتىندە قۇيىل­ماق. جوبانىڭ قۇنى 180 ملرد تەڭگە شاماسىندا. بۇل جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى ەل ەكونوميكاسىنا وراسان پايدا اكە­لە­دى دەپ كۇتىلۋدە. ون بەس جىلعا نەگىز­دەل­گەن ينۆەستيتسيالىق جوبا تولىق ىسكە قوسىل­عاننان كەيىن قاراجاتتىڭ قايتا­رىمى 208 ملرد تەڭگە مولشەرىندە دەپ بولجانعان. 

قالماحانبەت مۇقامەتقالي,

«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى وبلىسى